‘Verontwaardiging levert likes op, maar geen zicht op beterschap’, schrijft Jeremie Vaneeckhout (Groen). Hij reageert op een opiniestuk van Jinnih Beels over de rellen op oudejaarsnacht.
6januari. Driekoningen én de jaarlijkse steekvlam van verontwaardiging over de oudejaarsrellen ligt weer bijna achter ons. Politici en opiniemakers hebben kunnen roepen dat het een schande is, dat de ouders verantwoordelijk zijn en alles blijft zoals het was. En volgend jaar ontstaat hetzelfde debat én binnen 10 jaar nog steeds.
Verontwaardiging levert likes op, maar geen zicht op beterschap. Wat surfers van verontwaardiging als Els Van Doesburg én Jinnih Beels ook mogen beweren.
Niemand, echt niemand, veroordeelt deze rellen niet. Niemand, echt niemand, vindt dat de jongeren en hun ouders niet zelf verantwoordelijk zijn. Niemand, echt niemand, vindt dat jongeren hiervoor niet gestraft mogen worden. Dat is ook de reden waarom ik zelf in mijn reactie hierop meteen zei dat de verantwoordelijkheid van ouders verpletterend is. Een veroordeling die alle steekvlamreacties gretig negeren.
Maar dit zal niet zo maar over gaan. Dit is geen probleem van alleen Brussel of Antwerpen. Tot in Harelbeke toe waren er problemen. Ook in de ons omliggende landen duiken gelijkaardige issues op. Niet alleen op oudejaarsavond trouwens, wat sommigen ook mogen beweren.
Dus ja, ik vind dat ik als politicus meer moet doen dan meesurfen op verontwaardiging. Dat is in dit tijdsgewricht blijkbaar een vreemde gedachte. Jongeren die (terecht) gestraft worden, zullen daarna opnieuw in de samenleving moeten functioneren. Dat vraagt meer dan straf, dan vraagt doorgedreven begeleiding, aanklampende hulp en perspectief.
Jongeren die dit jaar niet in de val van de oudejaarsrellen trapten, mogen dat volgend jaar ook niet doen. Daarom is ook preventie nodig. Dat beseft iedereen die ooit intensief met jongeren werkte, ook ik. Om jongeren sterk genoeg te laten zijn zodat ze zich niet laten opjutten door slechte voorbeelden of sociale media. Straathoekwerk dat verbinding met positieve krachten maakt, maar ook vroege begeleiding van kinderen en jongeren die het spoor bijster lijken te raken.
Dat is net wat jeugdhulp doet. Zo vroeg mogelijk, met jongeren en met hun gezin aan de slag gaan. Vrijwillig als het kan, aanklampend en soms zelf verplicht als het moet. Dit neemt helemaal geen verantwoordelijkheid weg van jongeren en ouders, integendeel, het wijst hen veel vroeger op hun verantwoordelijkheid en gaat er mee aan de slag.
Dat is niet naïef. Dat is gewoon een heel logische en onderbouwde invulling van de veiligheidsketen. In onze rechtsstaat zijn criminelen individueel verantwoordelijk voor hun daden. Dat is terecht zo.
Maar mogen we nog zeggen dat dat gedrag ontstaat in een complex spel van factoren die meespeelt? Daar is voldoende onderzoek naar. Zeker bij jongeren wiens hersenontwikkeling helaas zorgt dat ze vaak geen louter rationele beslissingen nemen. Straffen dus wanneer het moet, voorkomen wanneer het kan. Dat is trouwens ook voor de begroting beter, want blijkbaar is pleiten voor meer middelen voor jeugdhulp voor sommigen waanzin, terwijl niemand durft spreken over de veiligheidskost van een louter bestraffende aanpak.
Want het is nodig. Net voor nieuwjaar bleek nog dat de afgelopen 15 jaar 40% is bespaard op de werkingsmiddelen in de jeugdzorg. Bepaalde voorzieningen moeten naar de voedselbank om hun jongeren nog een deftige maaltijd te geven. Tegelijk worden steeds meer jongeren die geen criminele feiten pleegden opgesloten tussen jongeren die dat wel deden door plaatsgebrek. Gelooft echt iemand dat jongeren daar beter uitkomen?
Jeugdhulp en jeugdwelzijnswerk werk trouwens al lang niet meer vanuit een éénzijdige visie op jongeren als slachtoffer. Wie dat denkt, heeft enkele decennia aan evolutie in de sector gemist.
Ik kreeg verschillende keren het verwijt dat ik paternalistisch ben omdat ik niet helemaal aansluit bij de ervaring van mensen die persoonlijk leven of opgroeiden tussen gezinnen waar dit soort gedrag opduikt en zich hiervan willen distantiëren. Het lijkt me net gezond en niet paternalistisch om hen te durven tegenspreken. Hun inzichten zijn cruciaal. We zijn, gelukkig maar, allemaal volwaardig deel van het publieke debat hierover. Van in Harelbeke tot in Molenbeek. Inspirerende mensen en levensverhalen zullen bovendien deel van de oplossing zijn. Het is op die manier dat jongeren perspectief ontwikkelen op wie ze zelf willen zijn en worden.
Maar net zoals ik me als witte voetbalsupporter niet aangesproken voel door de idiotie en het wangedrag van de weer steeds meer aanwezige (vaak minderjarige) hooligans, vind ik ook niet dat anderen zich verantwoordelijk moeten achten voor het wangedrag van jongens en mannen die toevallig dezelfde huidskleur, achtergrond of geloof hebben.
En voor wie het zou interesseren: ja, ook bij jonge hooligans moet er ingezet worden op jeugdhulp en preventie. Ook hun prefrontale cortex is namelijk nog niet helemaal ontwikkeld. En dat is nu eenmaal een cruciaal inzicht in ieder veiligheidsvraagstuk rond jongeren.