'We presenteren zes scenario's om de lasten op arbeid te verminderen, we zeggen wat dat zal kosten en vertellen waar het geld kan worden gevonden', zegt Herman Matthijs, voorzitter van de Hoge Raad van Financiën (HRF). 'We hebben daar sinds eind 2017 in totaal 56 vergaderingen aan gewijd, er is soms hevig gediscussieerd, maar dat lijkt me juist goed en verrijkend. En uiteindelijk hebben we alles in een rapport van 374 bladzijden gegoten dat alle leden van de Hoge Raad hebben goedgekeurd. En nu is het aan de politici om te beslissen wat ze willen.'
...

'We presenteren zes scenario's om de lasten op arbeid te verminderen, we zeggen wat dat zal kosten en vertellen waar het geld kan worden gevonden', zegt Herman Matthijs, voorzitter van de Hoge Raad van Financiën (HRF). 'We hebben daar sinds eind 2017 in totaal 56 vergaderingen aan gewijd, er is soms hevig gediscussieerd, maar dat lijkt me juist goed en verrijkend. En uiteindelijk hebben we alles in een rapport van 374 bladzijden gegoten dat alle leden van de Hoge Raad hebben goedgekeurd. En nu is het aan de politici om te beslissen wat ze willen.' Nadat eind 2017 de vennootschapsbelasting was verlaagd, vond toenmalig minister van Financiën, Johan Van Overtveldt (N-VA), dat er ook iets moest gedaan worden aan de lasten op arbeid in België. Die behoren binnen de OESO, de groep van 36 rijke landen, tot de top. Dat betekent dat een werknemer voor de werkgever een duurdere kostenpost is en/of dat de werknemer minder netto ontvangt. Matthijs: 'De belastingdruk op arbeid is te hoog en de personenbelasting én de socialezekerheidsbijdragen zijn vandaag zeer complex en zelfs voor specialisten nog nauwelijks overzichtelijk. Daarover waren we het in de HRF allemaal eens.' Van Overtveldt vroeg aan de Hoge Raad om na te gaan hoe de personenbelasting kon worden hervormd zodat werken meer zou lonen, en het moest ook eenvoudiger. Hij wou wel een neutrale begrotingsoperatie: de lastenverlaging moest elders worden gecompenseerd. Zijn opvolger, Alexander De Croo (Open VLD), liet weten dat dat voor hem geen vereiste was, het mocht de schatkist wat kosten, als er na de belastinghervorming maar meer mensen aan de slag zouden gaan. Het advies van de Hoge Raad werd vorige week overhandigd aan De Croo, maar daarvoor lekte er al wat uit en ventileerden sommige leden hun mening. Bovendien ontstond er commotie omdat er binnen de HRF verdeeldheid bleek over de hervorming van de personenbelasting, die in twee bijlagen werd geschetst. Voor het eerst vertelt voorzitter Herman Matthijs, hoogleraar overheidsfinanciën aan de VUB en UGent, hoe het advies tot stand kwam en waarom het zo belangrijk is. Herman Matthijs:Ik betreur ten zeerste dat het advies al vóór de publicatie werd gelekt en dat sommige leden van de HRF daar commentaar op hebben gegeven. Ze hebben zich niet gehouden aan de geheimplicht van de vergadering, die nochtans duidelijk in het huishoudelijk reglement van de Raad staat en ik zal hen daar op de volgende vergadering over aanspreken. Bovendien was het advies toen nog niet af. De definitieve versie van 6 mei kan iedereen vinden op de website van de Hoge Raad van Financiën. Hoe komt het dat de Raad niet één duidelijk advies formuleerde, zoals bijvoorbeeld de Commissie voor Pensioenhervorming wel deed? Matthijs: Ik zit bijna 15 jaar in de HRF en ik kan je verzekeren dat fiscale hervormingen altijd zeer gevoelig liggen bij de bevolking, bedrijven, vakbonden, politici en noem maar op. De tegengestelde opinies zijn immens. Er zijn ideologische en partijpolitieke meningsverschillen, en de Nederlandstaligen kijken daar ook anders tegenaan dan de Franstaligen. Dat is ook zo binnen de Hoge Raad en ik vind dat niet meer dan logisch, want de HRF is een afspiegeling van de opinies die leven in de samenleving. Toen minister Van Overtveldt vroeg om te kijken hoe de lasten op arbeid konden worden verlaagd, was het vanaf het begin duidelijk dat het onmogelijk zou zijn dat we ooit met één gezamenlijk plan naar buiten zouden komen. Bovendien, het is niet omdat een expertencommissie eensgezind met een advies komt dat dat advies ook in de praktijk wordt gebracht. Van het advies van de pensioencommissie is nog niet veel terechtgekomen. Er is heisa over twee bijlages bij het advies, waaruit blijkt dat de Hoge Raad het niet eens is over welke richting een hervorming van de personenbelasting moet uitgaan. Matthijs: Het was niet onze opdracht om een algemene hervorming van de personenbelasting uit te tekenen, we moesten nagaan hoe de fiscale en parafiscale lasten op arbeid konden worden verlaagd. Dat was al werk genoeg. Eind vorig jaar, na meer dan twee jaar vergaderen, stelden enkele leden plots voor om toch een poging te ondernemen om gezamenlijk een nieuw systeem voor personenbelasting te formuleren. Er is over gedebatteerd, maar we kwamen niet tot een eensgezind standpunt. In het begin waren er meerdere ideeën voor zo'n nieuw systeem, maar uiteindelijk zijn die herleid tot twee voorstellen. Grosso modo kun je zeggen dat zeven leden de heffingsbasis willen verbreden, ze willen een vermogensbelasting en -kadaster. Drie leden zagen het anders, zij willen minder en lagere belastingtarieven. Tussen die twee kon geen overeenstemming worden bereikt en beide voorstellen zijn alleen als bijlagen bij het Advies opgenomen. Waarom werden ze als bijlagen opgenomen? Matthijs: Daarover is gestemd. Vijf van de aanwezige leden vonden dat ze moesten worden opgenomen, vier niet. Je mag het weten: ik vond van niet, omdat ze niet ingaan op de vraag van de minister en ook compleet losstaan van het Advies. Daarna hebben we ook nog gestemd of er moest worden gezegd welke leden welk voorstel steunden. Vijf leden wilden het anoniem houden, van vier mochten er namen bij worden geplaatst. Ik behoorde tot die laatste groep. Je zal mijn verbazing begrijpen als ik zie dat sommige leden die het anoniem wilden houden nu in de pers gaan vertellen waar zij voorstander van waren en dat zelfs nog vóór het Advies officieel werd gepubliceerd. Er was dus duidelijk verdeeldheid in de Hoge Raad. Hoe hebt u die als voorzitter aangepakt? Matthijs: Ik ben in 2018 stoemelings voorzitter geworden, omdat de vorige voorzitter na heel wat geruzie ontslag had genomen. En ik zat het langst in de Raad, vandaar. Ik wist dat de onderlinge verdeeldheid zo groot was. Daarom heb ik als voorzitter onmiddellijk voorgesteld dat alle leden hun geliefkoosd plan over lastenverlaging op arbeid zouden presenteren. Dat werd aanvaard en uiteindelijk zijn zes voorstellen geformuleerd. Die staan allemaal in ons Advies uitgelegd en becijferd (zie kader). Iedereen heeft het nu over verdeeldheid binnen de HRF, maar mag ik erop wijzen dat het Advies unaniem werd goedgekeurd? Ik heb ooit anders geweten. Het Advies werd door iedereen goedgekeurd? Matthijs: Ja, unaniem en álle leden zijn het ook eens over twee belangrijke zaken. Eén: inkomens onder het leefloon mogen niet worden belast. Dat zou voor de mensen met de laagste inkomens in dit land een grote vooruitgang zijn. Het zou de schatkist 2,7 miljard kosten. Twee: schaf de bijzondere bijdrage sociale zekerheid af, dat zou elk gezin 50 euro opleveren. Het zou de schatkist 1,2 miljard kosten. Alle leden zijn het erover eens dat die twee maatregelen moeten worden genomen en ze staan dan ook in de zes voorgestelde plannen. Met elk voorgesteld plan ontvangt de overheid minder inkomsten, in de becijfering gaat dat van 4 miljard tot 11 miljard euro. Matthijs: Daarom heb ik aan de leden gevraagd om ook met voorstellen te komen over de financiering van zo'n hervorming. Er werden bijna 150 voorstellen geformuleerd en er is berekend wat die zouden opbrengen. Die berekeningen zijn niet gebeurd door de HRF of door leden van de Raad, maar door de studiedienst van Financiën die daarvoor het best is uitgerust. Al die becijferde voorstellen staan in het Advies. Wat is u bij al die voorstellen opgevallen? Matthijs: Dat we toch wel echt een uiterst complex belastingsysteem hebben, met zeer hoge administratieve kosten. We kennen bijzonder veel aftrekposten, verminderingen en uitzonderingen waarin zeker kan worden gesnoeid. Ik weet wel dat elke aftrekpost zijn supporters heeft, maar nu is het toch een echte wildgroei. Ons fiscaal systeem komt in aanmerking voor de gouden prijs in een Kafka-wedstrijd. Het is niet meer beheersbaar en leefbaar. Bij een fiscale hervorming zijn er altijd winnaars en verliezers? Matthijs: Onvermijdelijk, maar we hebben gekeken naar de gevolgen van elk voorstel voor elke inkomensklasse. Als je morgen het bouwsparen afschaft, tref je vooral de jongeren. Verhoog je de btw op vliegtuigtickets, dan raak je vooral de hogere klassen. Enzoverder. Elke verandering leidt tot discussie en ik heb als voorzitter geprobeerd om ons daar ver weg van te houden. Wij schetsen alle mogelijkheden mét de opbrengsten. Soms liggen die opbrengsten laag, soms hoog. Als bijvoorbeeld de fietsvergoeding wordt afgeschaft levert dat 38 miljoen op, het belastingvoordeel op giften draait rond de 80 miljoen. Dat is niet zo veel. Als je alle btw-tarieven met 1 procent verhoogt, levert dat onmiddellijk 2 miljard op. Belast je het kindergeld, zoals sommige landen doen, dan krijg je ook 2 miljard extra inkomsten. Dan spreek je onmiddellijk van grote sommen. En wat als de bedrijfsauto's fiscaal minder interessant worden? Matthijs: Het blijkt niet vanzelfsprekend om te becijferen wat de bedrijfswagens aan de schatkist kosten. Er zijn wel studies over gebeurd, maar de berekeningen lopen erg ver uit elkaar. Het is op zich al merkwaardig dat niemand kan berekenen hoeveel die bedrijfswagens de schatkist kosten. In elk geval, als je ze minder fiscaal interessant maakt, heeft dat meer gevolgen voor zelfstandigen en mensen die in de privé werken, dan voor ambtenaren, studenten en gepensioneerden. Het is dan ook een zeer gevoelig onderwerp. Het advies is er nu. Hoopt u dat de politici er iets mee gaan doen? Matthijs: Ja, er staan berekeningen in die nog nooit zijn gebeurd. Wist je bijvoorbeeld dat de 20 procent meest verdienende gezinnen goed zijn voor bijna de helft van het totale inkomen, dat zij 45 procent van de belastingvermindering krijgen en 63 procent van de totale belastingen betalen? En als de politici miljarden zoeken, om welke reden dan ook, kunnen ze terecht in ons advies. Wij hebben een soort 3 Suisses-catalogus afgeleverd met alle mogelijkheden, het is aan de politici om daaruit te kiezen. Dit advies zal dus wel bij de federale regeringsonderhandelingen op tafel komen.