De coronacrisis treft de wereld bijzonder zwaar, ook op het economische vlak. De eerste zes maanden van 2020 kende de economie een forse krimp. Zo'n dip hadden we niet meer gezien sinds de Grote Depressie van de jaren 1930. In zijn nieuwe boek, De limieten van de markt, vraagt econoom Paul De Grauwe (London School of Economics) zich af hoe we zo'n brute schok kunnen opvangen. Kan de vrijemarkteconomie dat aan, of heeft ze hulp nodig van de overheid? Die vraag is ook belangrijk voor de toekomst, stelt De Grauwe: is het marktsysteem bijvoorbeeld in staat om de opwarming van de aarde zonder al te veel kleerscheuren op te vangen?
...

De coronacrisis treft de wereld bijzonder zwaar, ook op het economische vlak. De eerste zes maanden van 2020 kende de economie een forse krimp. Zo'n dip hadden we niet meer gezien sinds de Grote Depressie van de jaren 1930. In zijn nieuwe boek, De limieten van de markt, vraagt econoom Paul De Grauwe (London School of Economics) zich af hoe we zo'n brute schok kunnen opvangen. Kan de vrijemarkteconomie dat aan, of heeft ze hulp nodig van de overheid? Die vraag is ook belangrijk voor de toekomst, stelt De Grauwe: is het marktsysteem bijvoorbeeld in staat om de opwarming van de aarde zonder al te veel kleerscheuren op te vangen? Het boek van De Grauwe is een geactualiseerde versie van de uitgave uit 2014. Daarin beschreef de bekendste en internationaal meest gelauwerde econoom van Vlaanderen hoe het kapitalisme op zijn grenzen botst. De Grauwe betoogde ook toen al dat de vrije markt en een centrale overheid elkaar moeten aanvullen, want 'het enige wat telt, is de welvaart van de mensen'. De Grauwes boek werd in het Engels uitgegeven door Oxford University Press en bejubeld in Financial Times. 'Een uitstekende kleine gids bij het nadenken over waar we staan en naartoe zouden kunnen gaan', schreef de befaamde FT-columnist Martin Wolf toen. De Grauwe was zijn tijd vooruit. Nu pas, meer dan een halfjaar na de uitbraak van de coronapandemie, geeft ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) toe dat de overheid een essentiële rol speelt in de economie. Aan die rol besteedt De Grauwe veel aandacht in deze nieuwe editie. Hij wijst erop dat de Belgische overheid tijdens de coronacrisis een systeem van tijdelijke werkloosheid invoerde, waardoor mensen een loon bleven ontvangen en bedrijven uitstel van belastingbetalingen kregen. Die ingrepen waren volgens hem 'van kapitaal belang', anders zouden talloze ondernemingen zijn verdwenen en veel mensen werkloos zijn geworden. 'De problemen en de ellende zouden zo groot zijn geweest dat ze tot grote politieke omwentelingen zouden hebben geleid', aldus De Grauwe. Daarmee verwijst hij naar de jaren 1930, toen de overheden niet ingrepen om de recessie aan te pakken, wat heel veel werkloosheid en armoede veroorzaakte. Dat leidde dan weer tot het nazisme, waarvan de menselijke tol afschuwelijk was.Natuurlijk kosten die ingrepen de overheden veel geld. De begrotingstekorten nemen schrikbarend toe. Voor België wordt voorspeld dat de schuld met zo'n 20 procent zal oplopen, tot 125 procent van het bbp. Kunnen de overheden dat aan? Bestaat er een limiet voor de overheidsschuld die we kunnen opstapelen? De Grauwe ziet nog geen noemenswaardig probleem. Ook niet voor België, dat een hoge schuld torst, want de rentevoet waartegen België leent, staat op een historisch laag peil en dat zal nog wel een tijdje zo blijven. Daarnaast kondigde de Europese Centrale Bank (ECB) aan dat ze bereid is tot 1350 miljard euro aan staatsobligaties of overheidsschulden op te kopen. De Grauwe rekent in het boek voor dat we de extra uitgaven om de schulden te financieren wel aankunnen. En als er later besparingen of belastingen moeten volgen, zal dat ook lukken, want we hebben in het verleden al zwaardere saneringsoperaties doorgevoerd. De coronaschok was zo groot dat het marktsysteem in vele landen dreigde in te storten, maar dat werd vermeden door massale steun van de overheid, concludeert De Grauwe. Was dat niet gebeurd, dan waren we in een negatieve spiraal terechtgekomen met grote gevolgen op economisch en menselijk vlak. Een tweede conclusie luidt dat de kosten van die reddingsoperatie tot nu toe relatief laag zijn gebleven. De extra overheidsschuld is draagbaar, vooral dankzij de lage rente waartegen de overheid kan lenen en omdat de ECB massa's geld creëert om die overheid te steunen. Kortom, de markt heeft zijn limieten en daarom heeft de overheid een essentiële rol te vervullen. Dat geldt zeker ook bij een 'existentieel probleem voor de mensheid', zoals een pandemie of de opwarming van de aarde.