Ook in woelige Trump-tijden moet de Staatsveiligheid waken over de veiligheid van België. ‘De dagelijkse samenwerking met onze Amerikaanse partnerdiensten verloopt zeer goed. Maar we zijn niet blind voor wat er gebeurt’, zegt topvrouw Francisca Bostyn in een gesprek. ‘Mochten wij op een of andere manier Amerikaanse inmenging vaststellen, dan zullen we daar tegen ageren.’
‘De wereld zit vol complexe dreigingen maar als dienst zijn we beter uitgerust dan ooit’, zegt administrateur-generaal Francisca Bostyn (48) in een interview met Knack en Le Soir naar aanleiding van het nieuwe jaarverslag van de Staatsveiligheid. ‘We hebben meer personeel gekregen en we zetten in op technologie. In deze moeilijke wereld wil ik de burger geruststellen: er is een dienst die elke dag zijn uiterste best doet om de veiligheid van de burger te garanderen.’
De VS zijn erg onvoorspelbaar geworden. Hoe gaat de Staatsveiligheid om met die nieuwe realiteit? Kunnen jullie Amerikaanse partnerdiensten nog vertrouwen?
Francisca Bostyn: De Amerikanen blijven een belangrijke partner voor ons. Ook de dagelijkse operationele samenwerking verloopt zeer goed. Maar we zijn natuurlijk niet blind voor wat er gebeurt. Ik moet eerlijk bekennen: de koers van president Donald Trump in de Amerikaanse Nationale Veiligheidsstrategie vond ik ongezien. Voor ons is het belangrijk om na te gaan hoe die strategie zal worden vertaald in de praktijk.
Wij respecteren als dienst en als land het America First-beleid. Maar wij verwachten ook dat ons land soeverein kan beslissen welke koers het vaart en dat we op een autonome manier beslissingen kunnen nemen zonder Amerikaanse inmenging. Dus mochten wij op een of andere manier Amerikaanse inmenging vaststellen, dan zullen we daar ook tegen ageren. Maar we blijven elke dag informatie uitwisselen en dat dat zal ook niet veranderen, daar ben ik gerust op.
‘Als er inmenging komt’, zegt u. Maar de VS kondigen het aan: het ‘cultiveren van weerstand binnen de Europese landen tegen Europa’s huidige koers’.
Bostyn: Laten we kijken hoe dat in de praktijk zal gebeuren. Ik wil daar niet op vooruitlopen, maar onze rode lijnen zijn duidelijk.
Europa is afhankelijk van Amerikaanse intelligence, bijvoorbeeld in Oekraïne. Maar Frankrijk en het VK hebben toch ook sterke inlichtingendiensten?
Bostyn: Absoluut. Op Europees niveau hebben we een aantal heel competente, grote diensten. Dus nu moeten we die Europese samenwerking nog verder verdiepen. En ik heb nog nooit zo’n verregaande samenwerking gezien tussen Europese diensten als in de laatste jaren.
In bepaalde maanden in 2025 moest België meer dan de helft van de Russische diplomatieke visumaanvragen weigeren, omdat de aanvragers voor een inlichtingendienst werkten.
Hoe staat het met het onderzoek naar de dronevluchten boven België?
Bostyn: Er zijn veel waarnemingen geweest, maar de meeste waarnemingen waren visueel (mensen zien ‘een drone’, nvdr) en daardoor waren er veel ‘vals-positieve’ meldingen. Toch had je ook technische waarnemingen (met instrumenten, sensoren, enzovoort, nvdr) waarbij er geen twijfel was dat het over een drone ging.
Op dit moment hebben we geen informatie die een concreet verband bevestigt tussen de drones en pro-Russische actoren of Rusland zelf. Net als in veel andere landen. Het is zoeken naar een speld in een hooiberg.
Wie anders dan Rusland zou hierachter kunnen zitten?
Bostyn: We houden alle hypothesen open. Maar de Russische hypothese is de meest waarschijnlijke voor sommige van deze incidenten.
Merkten jullie een toegenomen dreiging rond het Euroclear-dossier?
Bostyn: We hebben een veel intensievere activiteit gezien op het vlak van desinformatie én informatiebeïnvloeding. Zo was er bijvoorbeeld de boodschap van de Russische inlichtingendienst SVR, die in een persbericht verklaarde dat er voor België een liability issue was als we de weg van de bevroren Russische tegoeden zouden blijven volgen.
En premier Bart De Wever was het doelwit in bepaalde berichten op sociale media. We hebben ook gezien dat er, toen de discussie over Euroclear plaatsvond, cyberaanvallen werden uitgevoerd door pro-Russische hackers. Maar dat betekent niet dat alles wordt gecoördineerd door het Kremlin of de Russische inlichtingendiensten.
Een buitenlandse inlichtingendienst die België op die manier bedreigt, dat is toch du jamais vu?
Bostyn: Ze hebben dat nog al gedaan. De taal op zich was misschien niet superdreigend. Maar als een inlichtingendienst dit soort boodschappen brengt, dan kun je dat toch wel als een beetje bedreigend zien. Dus het maakte wel deel uit van de druk die rond het Euroclear-dossier was opgebouwd. Sinds het losbarsten van het Oekraïne-conflict in 2022 werd België nog nooit op dit niveau geviseerd.
Hoe zit het met andere vormen van hybride oorlogsvoering? In jullie nieuwe jaarverslag staat het voorbeeld van flyers uitdelen.
Bostyn: Vorig jaar hadden we al gewaarschuwd voor ‘wegwerp-agenten’, die in andere Europese landen ook tot meer vergaande acties kunnen overgaan. In België bleef het beperkt tot kleinschalig vandalisme, en tot flyers en stickers plakken met anti-NAVO en anti-Oekraïne-propaganda.
België heeft de voorbije jaren in drie golven 68 Russische diplomaten uitgewezen op verdenking van inlichtingenwerk. Worden die dan niet gewoon vervangen?
Bostyn: We doen een heel strikte visumcontrole. Als er een nieuw visum wordt aangevraagd, gaan we na of we de aanvrager kennen. Uiteindelijk beslist Buitenlandse Zaken. In bepaalde maanden in 2025 moest België meer dan de helft van de Russische diplomatieke visumaanvragen weigeren, omdat de aanvragers voor een inlichtingendienst werkten. Het blijft voor hen interessant om te weten welke strategische politieke beslissingen op NAVO-niveau worden genomen met betrekking tot Oekraïne. En welke beslissingen de EU neemt over sanctiepakketten.
De Staatsveiligheid adviseerde dat op alle smartphones die professioneel gebruikt worden bij overheidsdiensten de Chinese app Tiktok verwijderd zou worden. Moet dat uitgebreid worden naar Temu?
Bostyn: Het is niet aan ons om daarover een standpunt in te nemen. Het enige wat we kunnen proberen, is mensen bewust maken van de risico’s. En voor ons brengt Temu evenveel risico’s mee als TikTok, want ook die app verzamelt gegevens. Dat zijn bijvoorbeeld locatiegegevens, het type gsm, de netwerken waarop mensen zich bevinden, de onderwerpen die ze online opzoeken, wat hen interesseert… Chinese bedrijven zijn verplicht om die gegevens op verzoek van de Chinese inlichtingendiensten door te geven.
Hoe kan China de data die we vandaag prijsgeven tegen ons gebruiken?
Bostyn: De Chinese veiligheidsdiensten kunnen, bijvoorbeeld, te weten komen wat er leeft in de Chinese diaspora in België. Of ze kunnen beïnvloeden wat grote groepen jongeren dagelijks te zien krijgen, en zo mee bepalen wat leeft in die groep. Of ze kunnen ontdekken welke thema’s jonge meisjes tussen tien en vijftien jaar interesseren. Om daar dan achteraf – als ze aan desinformatie willen doen – op in te spelen. Maar het gebruik van data kan natuurlijk nog veel verder gaan. Als er écht personen zijn die hen interesseren, kunnen ze die data effectief gebruiken om individuen te viseren.
In jullie jaarrapport gaat het voor het eerst ook over zogenoemde ‘spiegelbedrijven’. Wat zijn dat?
Bostyn: De laatste jaren hebben we indicaties dat China met spiegelbedrijven heeft geprobeerd om bepaalde technologie of kennis binnen te halen. Het principe? Men investeert in bepaalde Belgische bedrijven. De kennis die ze door die investeringen kunnen verwerven, wordt vervolgens verscheept naar China, waar een soortgelijk bedrijf wordt opgericht om die technologie verder te ontwikkelen. En uiteindelijk gaat het Belgisch bedrijf ofwel failliet, ofwel wordt het gewoon overgelaten – liefst nog met een beetje winst.
In welke sectoren speelt dat?
Bostyn: Die worden vermeld in de Chinese vijfjarenplannen: het gaat onder meer om biotechnologie, artificiële intelligentie en halfgeleiders. Als er in ons land technologie aanwezig is die China kan helpen om in die strategische sectoren vooruitgang te boeken, dan zijn dat de sectoren waarin mogelijk dit soort praktijken gebeuren. Mogelijk is er dan ook sprake van een strafrechtelijk misdrijf. In dat geval maken wij onze vaststellingen over aan het parket, zoals we ook in 2025 hebben gedaan.
Ook jullie bevindingen over lobbywerk door Huawei hebben jullie overgemaakt aan het parket.
Bostyn: Dat was in ieder geval een dossier dat ons zorgen baarde. China opereert echt in een grijs gebied tussen diplomatie, legitieme lobby en corruptie en inmenging. Dat maakt dit soort dossiers zo ingewikkeld. Het is nu aan het parket om te bepalen waar Huawei zich op die lijn bevond.
Intern in het Europees Parlement zijn veel parlementsleden steeds terughoudender om samen te werken met de Belgische justitie, van wie de legitimiteit betwist wordt.
Bostyn: Ik spreek mij niet uit over hun standpunten. Voor mij telt alleen de wet. En de wet geeft ons bevoegdheid op het gebied van inmenging en spionage, niet alleen voor alles wat zich op Belgisch niveau afspeelt, maar ook voor de instellingen die zich op Belgisch niveau bevinden.
Wij verwachten voorlopig geen terroristische aanslagen vanuit het links-extremistisch milieu. In tegenstelling tot bepaalde segmenten van het rechts-extremistisch milieu, zoals het accelerationisme. We denken dat daar een terroristische aanslag wel mogelijk is in de nabije tot middellange toekomst.
Van spionage naar terrorisme. Blijft de jihadi-terreurdreiging in België groot?
Bostyn: Absoluut, zij het in een andere vorm dan in 2016. We kijken vandaag meer naar individuen die geïnspireerd zijn door de Islamitische Staat, in mindere mate door Al-Qaida, en die eventueel zouden overgaan tot het plegen van een aanslag. Individuen of kleine groepjes van mensen, vaak verbonden via online activiteiten. Dat blijft nog altijd de grootste terreurdreiging.
En sommigen zijn bijzonder jong. Er duiken zelfs twaalfjarigen op?
Bostyn: Die trend hadden we in 2024 al vastgesteld, en die zet gewoon door in 2025.
Het is de eerste keer dat links-extremisme zo veel ruimte krijgt in jullie jaarverslag: ‘Rellen en weerspannigheid kwamen ook vaker voor in 2025 dan in de voorbije jaren.’ Maakt de Staatsveiligheid zich zorgen over links-extremisme?
Bostyn: Het links-extremisme heeft altijd al op onze radar gestaan. Het afgelopen jaar zagen we daar een toenemende appetijt om over te gaan tot geweld tijdens betogingen, of tot de intimidatie van personen die zij beschouwen als rechtsextremistisch. Dus onze aandacht voor links-extremisme is misschien wel iets verhoogd in vergelijking met 2024.
Maar wij verwachten voorlopig geen terroristische aanslagen vanuit het links-extremistisch milieu. Daar zijn we heel duidelijk in. In tegenstelling tot bepaalde segmenten van het rechts-extremistisch milieu, zoals het accelerationisme. We denken dat daar een terroristische aanslag wel mogelijk is in de nabije tot middellange toekomst.
Wat is accelerationisme precies?
Bostyn: Accelerationisten geloven dat zij de teloorgang van de maatschappij kunnen versnellen door een burgeroorlog uit te lokken.
Een strekking verwant aan rechts-extremisme is het nihilistisch extremisme.
Bostyn: Dat is een smeltkroes van heel verschillende ideologieën: accelerationisme, satanisme, skinheadcultuur… Ze gebruiken technieken van criminele uitbuitingsnetwerken. De filosofie daar – nu ga ik kort door de bocht – is een wereld zonder ‘zwakkeren’. Dat is wat zij willen. En ‘zwakkeren’ definiëren zij als personen met een moraal.
Ze zullen ook zwakke personen viseren om de meest wreedaardige dingen te doen. Dat kunnen kinderen zijn, mensen met een beperking, mensen aan de rand van de maatschappij… Die worden gedwongen tot zelfverminking, zelfdoding en dergelijke meer.
Wat stellen we vast? Ze kijken op reguliere gamingplatformen zoals Roblox – dat een heel goede bescherming heeft – of Minecraft of ze mensen van daaruit kunnen heroriënteren naar andere fora en platformen, en starten daar dan een conversatie met hen.
Hoeveel aanhangers hebben die strekkingen in ons land?
Bostyn: Zowel accelerationisme als nihilistisch extremisme is een vrij klein fenomeen. We hebben het niet over honderden mensen. Het zijn transnationale netwerken. In België heeft de Staatsveiligheid tot nu toe slechts een zeer beperkt aantal leden vastgesteld. Maar gezien hun gewelddadige gedachtegoed en het feit dat er een ideologische kant aan zit, willen we ze toch vermelden.
De regering heeft plannen om jullie wettelijk kader uit te breiden met ‘disruptie’. Wat is dat precies?
Bostyn: Dat we als inlichtingendienst niet langer alleen nog bevoegd zijn voor het verzamelen, analyseren en delen van informatie, waarmee we onze partners de gelegenheid geven om dreigingen te verstoren. Maar dat we zelf ook de bevoegdheid krijgen om die dreigingen te verstoren. Dat wordt een nieuwe tool in ons ruime arsenaal.
Kunt u een voorbeeld geven?
Bostyn: Stel dat hier een lading materiaal ligt die klaar is om verscheept te worden naar een land op een sanctielijst. Dan kunnen wij – als er geen andere mogelijkheid is om het transport te stoppen – bepaalde componenten onklaar maken. Of als we weten dat de Russische inlichtingendiensten een telefoon naar een bron sturen, dan kunnen we ervoor zorgen dat die telefoon daar nooit toekomt.
Begin december gaf de ministerraad nog groen licht voor de aankoop van een nieuwe interceptietool. Wat is dat precies?
Bostyn: Al sinds 2010 staat in de wet dat we informatie kunnen onderscheppen, bijvoorbeeld uit telefooncommunicatie. Vroeger, toen alles via de open lijn gebeurde, was dat een stuk gemakkelijker, in vergelijking met de geëncrypteerde berichtgeving nu. Het enige alternatief is effectief binnendringen in informaticasystemen.
De regering kocht dus een soort Pegasus, de beruchte Israëlische spyware?
Bostyn: We spreken hier over berichten onderscheppen van specifieke personen die een dreiging vormen op het vlak van terrorisme, spionage, … Bovendien moeten, als we die nieuwe tool willen inzetten, drie magistraten eerst hun toestemming geven. Zulke tools zijn echt noodzakelijk als wij nog een inzicht willen hebben in de communicatie van onze doelwitten.
Tot slot: de wereld verandert razendsnel. Over welke ontwikkeling maakt u zich het meeste zorgen?
Bostyn: Over technologie – en dat bedoel ik ruimer dan AI. Ik maak me zorgen over hoe statelijke en niet-statelijke actoren technologie gebruiken. Vraag is ook hoe wij daar als inlichtingendienst mee moeten omgaan. Ongetwijfeld zullen we meer capaciteit moeten vrijmaken om na te gaan of de informatie die we toekrijgen waarheidsgetrouw is: foto’s, stemmen, het geheel aan data – hoe betrouwbaar zijn die nog? En ook: hoe integreren we die nieuwe technologie in ons eigen werk? Want achterop hinken zou op de lange termijn heel schadelijk zijn.