Koen Meulenaere
Koen Meulenaere Van 1991 tot 2012 de satiricus van Knack

De Kroonraad van Knack bestaat uit Mark Eyskens, Paul Muys, Jacques Rogge en Etienne Vermeersch. Hij wordt geraadpleegd over uitzonderlijke omstandigheden.

Mijnheer Rogge, één van de nationale blikvangers van de afgelopen week was de brand in het seinhuis van het Brusselse Noordstation, die meteen het hele spoorverkeer onmogelijk maakte. Weer een deuk in het imago van de NMBS.

JACQUES ROGGE : België had kort na de Tweede Wereldoorlog een veel beter transportnet dan nu. Denk maar aan havens en autowegen. Het was zelfs één van onze belangrijkste troeven. Maar ik vrees dat de staatsschuld het onderhoud en de aanpassing van die voorzieningen aan het bedreigen is. Dat is gevaarlijk voor de ekonomie en voor onze positie van Europese draaischijf. De staat bezuinigt en bezuinigt om de overheidsschuld te verminderen, maar dat begint ten koste van essentiële basistaken te gaan, zoals infrastruktuur, veiligheid en sociale zekerheid.

Zaventem heeft zijn achterstand wat goedgemaakt, mede dank zij de inbreng van de privé-sektor, maar hoe lang hebben wij niet opgescheept gezeten met een luchthaven die een modern land onwaardig was ? De hele kontekst verontrust mij. Andere landen zijn in hetzelfde geval. Kijk maar naar Frankrijk en Engeland. De landen die de oorlog gewonnen hebben, staan op dat gebied een eind achterop bij de verliezers, die verplicht geweest zijn om een volledig nieuwe ekonomie en infrastruktuur uit de grond te stampen. Zij hebben ook totaal nieuwe sociale verhoudingen kunnen uitbouwen. En werden bovendien geholpen door het Marshall-plan. Het is het cynisme van de geschiedenis dat de verliezers van toen de ekonomische grootmachten van nu zijn : Japan, Duitsland.

Deze week is het “Vlaamse blunderboek” voorgesteld. De betrokken ministers haasten zich om het Rekenhof tegen te spreken, maar in elk geval blijkt dat ook op Vlaams niveau de overheid niet altijd even zorgvuldig is.

ROGGE : Blunderboeken bestaan in alle landen, dat hoeft geen drama te zijn. Wat er volgens mij schort, is dat er geen publiek debat komt in het parlement om de ministers verantwoording te vragen en de nodige lessen te trekken. Het blunderboek wordt langzaamaan een gimmick, die gebanalizeerd en gebagatellizeerd wordt. Zeer ten onrechte. Als het is om in de kast te zetten, heeft zo een rapport weinig zin.

In Brussel is het proces Irma Laplasse heropend. Wat oude vijandschappen weer doet opbloeien. Vindt u de herziening een goede zaak ?

ROGGE : Ja, ik vind dat een proces moet worden overgedaan als het gerecht een vergissing begaan heeft, of als er ernstige aanwijzingen zijn dat niet aan alle voorwaarden voor een eerlijke verdediging voldaan is. Ik denk dat dat een garantie is voor de sereniteit van de justitie. Jammer genoeg wordt deze zaak door beide kampen geëxploiteerd, waardoor we in een amnestie-repressie debat belanden. Ik begrijp die reakties. Ik heb zelf een oom gehad die bij het verzet was, verklikt werd aan de Duitsers, naar een koncentratiekamp werd gevoerd en daar gestorven is. Dat heeft in mijn familie voor een trauma gezorgd. Maar ik heb ook heel goede vrienden van wie de ouders na de oorlog in de gevangenis zijn opgesloten en hun gevoeligheid begrijp ik ook. Ik denk dat we na vijftig jaar naar een verzoening moeten gaan. Niet alle verzetslui waren helden en niet alle kollaborateurs waren kriminelen.

Maar is het precies daarom niet gevaarlijk om er nu dit ene proces uit te lichten ?

ROGGE : Ik denk het niet. Omdat ik de herziening van het proces Laplasse loskoppel van de fundamentele vraag van de verzoening. Waarbij verzoening vijftig jaar nadien voor mij betekent dat de gevolgen van de repressie op fiskaal en administratief gebied worden uitgewist. Een verzoening mag in mijn ogen geen uitwissing zijn van de schuldvraag. En dat zal het eeuwige knelpunt voor amnestie blijven. Veel voorstanders blijven het beschouwen als een teken dat de kollaborateurs gelijk hadden, en zo blokkeren zij zelf een eerzame oplossing.

Internationaal is de stakingsgolf in Frankrijk één van de meest in het oog springende zaken.

ROGGE : De Fransen ontwaken, met een achterstand van twaalf jaar op ons, uit hun protektionisme. De staatsekonomie is in Frankrijk erg belangrijk en omvat, of omvatte, ongeveer vijftig procent van de totale ekonomie. Ik denk aan Air France, grote bedrijven als Pechiney en Elf, grote banken, de publieke sektor. Daarbij komt dat François Mitterrand, mijns inziens, gedurende veertien jaar Sinterklaas heeft gespeeld met zijn retour du coeur. En merkwaardig genoeg hebben in periodes van cohabitation rechtse regeringen als die van Jacques Chirac en Edouard Balladur daar gretig aan meegeholpen.

En nu plotseling worden ook zij gekonfronteerd met die Maastricht-norm die over twee jaar moet gehaald worden. Hun staatsschuld is te hoog, hun sociale zekerheid te duur, hun frank wordt internationaal belaagd, en dat alles moet Alain Juppé in twee jaar tijd zien op te lossen. Voeg daar nog de valse verkiezingsbeloften van Chirac bij, die de hemel op aarde beloofd heeft en uiteindelijk het tegengestelde realizeert, en het zal niemand verwonderen dat de Fransen zich bedrogen voelen. Dat uit zich ook in het feit dat de Franse bevolking de stakers steunt, wat normaal niet het geval is, zeker niet als het openbaar vervoer getroffen wordt.

Wat nu in Frankrijk gebeurt, hebben wij bij ons beleefd in 1984 met de eerste saneringen onder Wilfried Martens. Het Sint-Annaplan bijvoorbeeld, waartegen ook het hele land is platgelegd. Het eerste globaal plan van Jean-Luc Dehaene in ’93 was een gelijkaardig fenomeen. Het verschil is dat wij al meer dan tien jaar gewoon zijn aan de bezuinigingsidee. Wij horen al vijftien jaar niets anders dan inleveren en besparen. Voor de Fransen is het voor het eerst, en zij zijn psychologisch helemaal niet op deze situatie voorbereid.

Ook de figuur van Juppé speelt een rol. Hij komt arrogant over, wordt in Frankrijk beschouwd als een typisch produkt van de elitaire en hautaine Ecole Nationale de l’Administration. Daar komen zeer knappe koppen vandaan, maar ik vraag me af of zij genoeg politieke flair hebben om dit soort situaties aan te kunnen. Juppé komt over als een krisismanager van de NV Frankrijk, maar zonder duidelijk krisisplan.

Voor Jean-Luc Dehaene is het Franse voorbeeld in elk geval erg nuttig.

ROGGE : Ik denk dat hij zijn lessen al heeft getrokken. Dehaene heeft goed begrepen dat hij de verschillende ingrepen moet spreiden in de tijd : eerst de begroting, dan de sociale zekerheid, eind volgend jaar de konkurrentiepositie van de bedrijven waarbij men ongetwijfeld zal beginnen praten over de loonindexering. Juppé heeft alles in één keer willen hervormen : de spoorwegen, de ambtenaren, de sociale zekerheid, dat heeft hij allemaal op dezelfde dag aangekondigd. De Fransen slikken dat niet.

Eerlijk gezegd, ben ik bang voor wat daar gebeurt. Als Frankrijk over twee jaar de Maastricht-norm niet haalt, gaat de hele EMU gewoon niet door. Frankrijk moet erbij zijn, maar ik vrees dat de stakingen de regering zullen verplichten toegevingen te doen en dat ze uiteindelijk de norm niet gaan halen. En dan wordt het in andere landen wel buitengewoon moeilijk om de bevolking nog te doen inleveren voor de Maastricht-norm. De EMU is sowieso een onpopulair gegeven. De mensen weten dat ze er offers voor moeten brengen, maar tegelijkertijd kan hen geen uitzicht worden geboden op meer werkgelegenheid. Dat is de fundamentele moeilijkheid waarmee heel West-Europa kampt : er is geen toekomstperspektief.

Wat niet wegneemt dat ik een voorstander blijf van de EMU. Anders gaan de internationale financiële markten, die de ware bazen zijn, ons afstraffen op het gebied van de stevigheid van de frank. En als wij niet bezuinigen in West-Europa, missen wij de boot op wereldvlak. Je ziet dat de Verenigde Staten hun budget drastisch terugschroeven, Japan bezuinigt, Canada bezuinigt, West-Europa moet mee.

De Fransen hebben zich deze week bereid verklaard om weer in de militaire struktuur van de Navo te stappen. Is Chirac het “cavalier seul” spelen beu, na onder meer de protesten tegen zijn atoomproeven en na de bommenterreur van de Gia ?

ROGGE : Die twee elementen hebben misschien een klein beetje gespeeld, hoewel de Fransen dat niet snel zullen toegeven. Maar de belangrijkste reden van de Franse terugkeer lijkt mij de klassieke strijd over de invloed van de Westeuropese Unie (WEU) binnen de Navo. De Amerikanen zijn die Westeuropese alliantie niet genegen, en die alliantie staat of valt uiteraard met de positie van Frankrijk. Zolang de Fransen buiten de militaire tak van de Navo stonden, hadden de verdedigers van de zuivere Atlantische koers de bovenhand. Met de Fransen er weer bij is dat minder evident.

De Fransen en de Amerikanen maken blijkbaar zelfs ruzie over de naam voor de vredesregeling voor Bosnië. Is het “het Dayton-akkoord” of “het Elysée-akkoord” ?

ROGGE : Het is uiteraard het Dayton-akkoord. Dat het ondertekend wordt in Parijs tenminste, indien er niets misloopt met de twee gevangen Franse piloten is een gebaar van de Amerikanen, omdat Frankrijk een zware tol betaald heeft voor zijn inspanningen voor de VN-blauwhelmen. De Amerikanen hebben hun vrede opgelegd, maar ik denk dat het verstandig van hen is om de Europeanen toch enkele suksesjes te gunnen. Ondertekening in Parijs, Carl Bildt die chief executive officer wordt. Dat is belangrijk, zeker omdat Europa ook financieel moet bijdragen aan de heropbouw van de oorlogsgebieden. De manier waarop ze de Russen in de hele operatie betrekken, zonder hen onder Amerikaans bevel te plaatsen, is ook een slimme zet.

De enige partij die er in Parijs niet bij is, zijn de Bosnische Serviërs. Wellicht de meest schuldige partij uit de hele oorlog. Is dat geen hypoteek op de slaagkansen van het Dayton-akkoord ?

ROGGE : Gezien de imposante troepenmacht die in Bosnië neerstrijkt, denk ik wel dat het tot een wapenstilstand zal komen. Met misschien links en rechts nog wat schermutselingen. Ik stel ook met genoegen vast dat er gewerkt wordt aan de delikate kwestie van de Servische wijken in Sarajevo. Ik ken de stad goed, die buitenwijken zouden nooit aanvaard hebben dat ze onder het gezag van de federatie van Moslims en Kroaten zouden komen.

Op korte termijn ben ik dus hoopvol gestemd, maar op lange termijn ben ik zeer pessimistisch. Wat gebeurt er als dat buitenlandse bezettingsleger ooit weer weg gaat ? Er was al zoveel haat en vijandschap tussen de verschillende partijen. Dat is door de gruwelen die in deze oorlog begaan zijn nog veel en veel erger geworden. En de vraag blijft ook wat de echte bedoeling is van Kroaten en Serviërs. En, niet te vergeten, van de Westeuropese regeringen. Wensen die echt de onafhankelijkheid van een Moslim-enclave in het hartje van Europa ? Of hebben ze toch liever een verdeling van Bosnië tussen Serviërs en Kroaten, wat het plan is van Franjo Tudjman ?

Eind deze week zijn er parlementsverkiezingen in Rusland. Een belangrijke test in het vooruitzicht van de presidentsverkiezingen volgend jaar.

ROGGE : Zeer zeker, en wij moeten daar in West-Europa de nodige aandacht voor hebben. De parlementsverkiezingen op zich zijn niet zo belangrijk omdat, na de hervormingen die Boris Jeltsin heeft doorgedrukt, de presidentiële macht in Rusland veel groter is dan, bijvoorbeeld, in de Verenigde Staten of in Frankrijk. Maar het zal een sterk signaal zijn voor volgend jaar. Ik reis nogal veel in de voormalige Oostbloklanden en ik kom altijd ongerust terug. Er heerst in dat gebied een potentieel explosieve situatie. De ekonomie ligt in puin. De politieke stabiliteit is gering, getuige de vele staatsgrepen of pogingen ertoe in Rusland en andere ex-Sovjet-staten. Er heerst een angstwekkende kriminaliteit en korruptie. Er zijn veel konflikten met etnische minderheden zoals de Tsjetsjenen. Er is onzekerheid over de veiligheid van de kerncentrales. Er is het kernafval dat overal gedumpt wordt. En er blijft het militaire apparaat.

Al die elementen weerspiegelen zich in deze verkiezingen, waarin we misschien een belangrijke rol zullen zien voor de verschillende frakties van het leger die voor het eerst op het politieke toneel komen. Ik denk uiteraard aan Aleksandr Lebed, rijzende ster in het Russische leger en een ultra-nationalistische rechtse generaal. Hij zou wel eens kunnen beantwoorden aan het verlangen van zeer vele Russen : orde, zekerheid, veiligheid. Ik hoop op een doorbraak van Grigori Javlinski, een jonge man, een hervormer, westers georiënteerd. Of op een goede score van Viktor Tsjernomyrdin.

Ik hoor van Russische vrienden dat Vladimir Zjirinovski ook voor de Russen zelf ongeloofwaardig is geworden. Ik vermoed dat er, zoals elders in het voormalige Oostblok, een aanzienlijke winst zal geboekt worden door de ex-kommunisten hier rond Gennadi Zjoeganov , omdat zij kunnen bogen op de nog steeds bestaande struktuur van hun oude partij. En ik vrees dus voor Lebed.

Koen Meulenaere

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content