Wetenschap Is de mens van nature geneigd tot geweld? ‘Patriarchaat en oorlog zijn een Siamese tweeling’
Wetenschap Dirk Draulans' Beestenboel: 'De mens is ook de enige diersoort ooit die in staat is zichzelf uit te roeien door middel van technologie die ze zelf heeft ontwikkeld'
Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de fazant houdt het hoofd koel tijdens knokpartijen met concurrenten
Wetenschap Wetenschap Neurobioloog Robert Sapolsky over de illusie van de vrije wil: ‘Hoe ben je de persoon geworden die voor koffie of thee kiest?’ Nee, de vrije wil bestaat niet, aldus neurobioloog Robert Sapolsky, en daar mogen we blij om zijn. Hem dood verklaren is immers een daad van sociale rechtvaardigheid.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: ‘De kans is groot dat de goudjakhals al in Vlaanderen is gepasseerd’ De goudjakhals is een van de vele predatoren die sluipend profiteren van beschermingsmaatregelen, nadat ze eeuwenlang meedogenloos zijn aangepakt door de mens. Mogelijk puurt hij ook voordeel uit de klimaatopwarming. Hij leeft vooral van muizen, ratten en konijnen, hoewel hij genoeg flexibiliteit in zijn levenswijze ingebouwd heeft om ook andere dieren en zelfs bessen te eten. Opportunisme is doorgaans een uitstekende overlevingsstrategie.
Wetenschap Wetenschap Jong Talent: Megan Venter (28) maakt gedenktekens uit paardenhaar ‘Niet gezien worden als louter een paardenliefhebber met een hobby, dat is misschien wel de grootste uitdaging voor mij’, zegt Megan Venter. Ze maakt frames en kaders met paardenhaar en droogbloemen, als gedenkteken bij het overlijden van een dierbaar paard.
Wetenschap Wetenschap Eindelijk eerherstel voor wetenschapper Buffon: de man die zijn tijd véél te ver vooruit was De Zweed Linnaeus en de Fransman Buffon waren tijdgenoten, die beiden het leven op aarde in kaart wilden brengen. De eerste is een icoon geworden, de tweede zo goed als vergeten. Een briljante nieuwe analyse wil dat omkeren.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de gestippelde dieseltreinworm kijkt niet op een beestje meer of minder Het is niet te vatten hoe groot de dichtheid van diersoorten kan zijn. Dat geldt zeker voor de zeebodem, waarin tal van diertjes ingegraven zijn, afgeschermd van predatoren in het water.
Wetenschap Wetenschap Jong Talent: Hendrik Vercammen (30) bestrijdt kanker met AI ‘Ondanks jarenlang onderzoek blijken kankermedicijnen vaak niet goed te werken wanneer ze op patiënten worden getest,’ stelt Hendrik Vercammen vast. Vercammen leidt Sightera Biosciences, een spin-off van het UZ Antwerpen en UAntwerpen, die zoekt naar nieuwe therapieën.
Wetenschap Wetenschap Afscheid van James Watson (97): meesterlijk als wetenschapper, miezerig als mens In New York overleed bioloog James Watson. De Nobelprijswinnaar legde mee de structuur van DNA vast.
Wetenschap Wetenschap Het is bijna een mirakel dat wij er zijn Van het ontstaan van de eerste levensmoleculen tot de eerste eiwitten en echte levensvormen: de geboorte van het leven op aarde geeft stilaan haar geheimen prijs, weliswaar mondjesmaat.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de walnootboorvlieg dreigt een groot probleem te worden voor onze okkernoten Uit alle hoeken van de wereld komen ze als verstekeling toe in onze contreien, als neveneffect van de globalisering: insecten waar onze fauna en flora geen ervaring mee hebben en dus geen verdedigingsmechanismen tegen hebben ontwikkeld.
Wetenschap Wetenschap Hoe bijzonder is de mens? ‘Wat ik geleerd heb, is dat je dieren nooit mag onderschatten’ Hoe uitzonderlijk is de mens? We vroegen het aan primatologe Christine Webb en AI-wetenschapper Rens Bod: veel redenen om hoog van de toren te blazen heeft die mens niet.
Wetenschap Wetenschap Het geheim van superagers: waarom Mick Jagger maar niet ouder wordt Wetenschappers kijken met grote interesse naar een groep tachtigplussers die bekend staan als superagers. Op hoge leeftijd werkt hun geheugen nog even goed als dat van mensen van 50. ‘Ze zijn sociaal, energiek, en houden van een goed glas wijn.’
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de platbuik is een forse libel die doorgaans slechts twee maanden leeft Libellen lijken wel iets uit een andere wereld, zeker wanneer ze met een adembenemende snelheid door het luchtruim scheuren. Soms blijven ze vlak voor je hangen, waarbij ze je intensief lijken te monsteren. En zeggen dat er in de prehistorie – lang voor er mensen waren – libellen met een vleugelspanwijdte van 75 centimeter bestonden. Libellen gaan al veel langer mee in het leven dan mensen. Een van onze algemeenste libellen is de platbuik, een dier dat zijn naam dankt aan zijn brede achterlijf.
Wetenschap Wetenschap James Watson overleden - controversiële medeontdekker van DNA-structuur James Watson, die samen met Francis Crick de DNA-structuur ontdekte, is op 97-jarige leeftijd overleden. Dat heeft zijn familie gemeld aan The New York Times.
Wetenschap Wetenschap ‘6000 keer krachtiger dan vitamine C’: is astaxanthine hét antiaging-elixer? Een gladdere huid, gezondere hersenen en ogen, sneller herstel na het sporten en een beter metabolisme: is astaxanthine de longevity booster waar we allemaal op wachten?
Gezondheid Gezondheid Steeds meer Vlamingen lactose-intolerant: een hype of een echte aandoening? Steeds meer Vlamingen geven aan dat ze lactose-intolerant zijn of zuivel niet goed verdragen. Maar lactose-intolerantie is niet zo eenduidig als het lijkt.
Wetenschap Wetenschap Jong Talent: Loren Deblock (30) ontwerpt betere medische beeldvorming voor borstkankers 1 op de 8 vrouwen en 1 op de 800 mannen krijgt ooit borstkanker. Loren Deblock ontwikkelde een manier om die veelvoorkomende ziekte beter te bestrijden. ‘Tijdens een operatie verwijderen chirurgen vaak de schildwachtklieren, de eerste klieren die uitzaaiingen kunnen bevatten. De status van die klieren – bevatten ze kankercellen of niet – bepaalt mee …
Wetenschap Wetenschap Maken dromen de dag draaglijker? De vraag of dromen een functie hebben, blijft open. Ze zouden een rol spelen in de verwerking van emotionele ervaringen, maar of ze ook nuttig zijn voor ons geheugen is onzeker.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de zwartkop heeft het met zijn mooie zang tot in een opera geschopt Hij is misschien wel de meest volhardende zanger in onze tuinen: de zwartkop. Wanneer andere vogels op het einde van het broedseizoen stoppen met zingen, gaat hij nog een tijdje door. In de vroege zomer is hij soms de enige soort die je geregeld hoort.
Gezondheid Gezondheid Kan fel licht een winterdepressie verdrijven? Kan bij een winterdepressie het einde van de tunnel afkomstig zijn van een lamp? Het lijkt van wel. Fel licht zou zelfs kunnen helpen bij andere, niet-seizoensgebonden vormen van depressie, toont onderzoek aan.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de naam reuzenhaai klinkt onheilspellend, maar het dier is een zachtaardige reus Op 11 mei jongstleden speelde er zich op het strand van het Noord-Franse plaatsje Bray-Dunes, vlak bij de grens met België, een scène af die zo uit Jaws had kunnen komen (de film was rampzalig voor de reputatie van haaien). Enkele mensen zagen een grote haaienvin in de golven en sloegen alarm. Het lijkt waarschijnlijk dat het om een reuzenhaai ging.
Wetenschap Wetenschap Op het puntje van je tong: waarom we soms de meest evidente namen vergeten Je weet dat je ‘het’ weet, maar je kunt ‘het’ even niet terugvinden in dat doolhof dat je geheugen plots lijkt geworden. Hersenwetenschappers zeggen dat die ervaring ons allemaal weleens treft. En dat het fenomeen ons bijzonder veel leert over hoe geheugen en taal precies werken.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de grote beer krijgt het moeilijk in omstandigheden met veel nachtelijk kunstlicht Voor astronomen zijn de grote en de kleine beer sterrenbeelden, voor biologen zijn het nachtvlinders. Vooral de grote beer is een prachtdier, met een vleugelspanwijdte die kan uitgroeien tot acht centimeter. De voorvleugels zijn zwartbruin met dikke witte aderachtige strepen, de achtervleugels oranjerood met donkere stippen.
Wetenschap Wetenschap In memoriam Nobelprijswinnaar John Gurdon (92), zonder hem geen schaap Dolly In Engeland overleed John Gurdon. De ontwikkelingsbioloog is de vader van de celtherapie en het stamcelonderzoek.
Gezondheid Gezondheid Nooit meer namen vergeten of uw sleutels verliezen? 10 slimme geheugentips Een goed geheugen is geen gave, maar een vaardigheid die je kunt verbeteren – ongeacht intelligentie, aantal diploma’s of leeftijd. Namen, data en sleutels: met deze strategieën vindt u ze altijd terug.
Wetenschap Wetenschap Gaten in uw geheugen? Leg uw seksleven onder de loep Namen, afspraken of herinneringen glippen steeds vaker door de mazen van uw geheugen? Misschien bieden de tandarts, oogarts, audioloog én seksuoloog soelaas. Negen 'breinbrekers’ voor uw geheugen waar u niet altijd bij stilstaat.
Wetenschap Wetenschap We hebben minder parate kennis, maar maakt dat ons ook minder intelligent? Hoewel we minder feiten onthouden, gaat ons geheugen er niet op achteruit. We gebruiken het gewoon anders. Er is geen bewijs dat dat een invloed heeft op onze intelligentie.
Wetenschap Wetenschap Wordt ons geheugen slechter? 'Smartphones verslechteren de prestaties van ons werkgeheugen’ Terwijl we steeds meer kennis opslaan in apps, op het internet en in grote taalmodellen, lijkt ons vermogen om dingen te onthouden af te nemen. ‘Kennis die niet strikt noodzakelijk is voor ons dagelijkse functioneren, wordt vandaag sneller overboord gegooid.’
Wetenschap Wetenschap Jong Talent: Julia Kinet (26) onderzoekt de gezondheidseffecten van de zee Door de vergrijzing komt de zorg onder druk, stelt Julia Kinet vast, waardoor investeren in gezond verouderen – voorkomen in plaats van genezen – belangrijker wordt. Volgens haar schuilt er nog veel potentieel in de natuur, ‘een eenvoudig en doeltreffend hulpmiddel, dat gratis en overal beschikbaar is’.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de houdinivlieg doet een adembenemende ontsnappingsact uit bijenhotels Bijenhotels zijn een aanwinst voor natuurvriendelijke tuinen. Metselbijtjes zijn een plezier om naar te kijken wanneer ze in de lente af en aan vliegen om in de pijpen van hun hotel stuifmeelvoorraden op te slaan. Later leggen ze er één of enkele eitjes bij. De larven die eruit komen, leven van het stuifmeel tot ze klaar zijn om te verpoppen en de volgende lente de levenscyclus rond te maken.
Wetenschap Wetenschap Hittegolven verouderen mensen evenveel als roken of drinken De gevolgen van de klimaatopwarming worden steeds erger, voor de economie én voor onze gezondheid.
Wetenschap Wetenschap ‘Goede genen’: hoelang zijn wetenschap en beleid nog opgewassen tegen de fetisj van techmiljardairs? Van Donald Trumps obsessie met ‘goede genen’ over Elon Musks pronatalisme tot IQ-tests voor embryo’s: eugenetische ideeën zijn terug van nooit echt weggeweest. Kunnen ethische principes de pogingen tot ‘mensverbetering’ nog tegenhouden?
Wetenschap Wetenschap Filosoof Marcel Zuijderland: ‘Er zijn goede argumenten om met technologie de mens te verbeteren’ Niet lang voor zijn dood in 2019 stelde filosoof en ethicus Etienne Vermeersch dat hij hoopte dat kinderen met Down ‘uiteindelijk zullen uitsterven’. Hij kreeg de wind van voren. Maar sommigen verdedigden zijn argumentatie. De Nederlandse filosoof en ethicus Marcel Zuijderland bijvoorbeeld.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: bestrijding van de broodkever is puur een hygiënische maatregel De broodkever is sterk verwant aan de houtworm – een houtworm is in feite een keverlarve. Zelf waagt hij zich niet aan hout, wel aan een breed gamma aan producten in onze leefomgeving waarin plantaardig materiaal is verwerkt. Zo kan hij welig tieren in voedselvoorraadkasten, waarin hij zich een weg baant in brood, pasta, dierenvoeding …
Wetenschap Wetenschap Worden er straks baby’s verwekt in de ruimte? Consortium wil voortplanting in het heelal mogelijk maken Een nieuw internationaal consortium, geleid door het Nederlandse biotechbedrijf SpaceBorn United, onderzoekt of de mens zich veilig kan voortplanten in de ruimte. ‘Voor experts is dit geen sciencefiction.’
Wetenschap Wetenschap Is zon goed voor het hart? ‘Zowel te veel als te weinig zonlicht is funest’ Steeds meer onderzoek wijst op gezondheidsvoordelen van zonlicht die verder gaan dan alleen die van vitamine D – denk aan bescherming tegen hart- en vaatziekten, kanker en auto-immuunziekten. Hoe dat precies werkt, hebben wetenschappers nog niet achterhaald. Goed smeren en niet overdrijven met blootstelling aan de zon blijft hoe dan ook de boodschap.
Wetenschap Wetenschap België boekt grote vooruitgang met strijd tegen armoede, maar jobloze gezinnen hinken achterop Nieuwe cijfers van het jaarlijkse monitoringsrapport van de FOD Sociale Zekerheid tonen een daling in armoede en een verbetering van sociale bescherming. België is een land van contrasten, zegt Natascha Van Mechelen, expert FOD Sociale Zekerheid. ‘Hier moet je kiezen: ofwel ben je werknemer, ofwel uitkeringsgerechtigde.’
Wetenschap Wetenschap Als kinderen van gender veranderen: ‘Bijna een vijfde van trans kinderen stapt af van nieuwe gender’ Een langetermijnstudie werpt een genuanceerd licht op de stabiliteit van genderidentiteit bij jongeren — en op de vragen die daarbij rijzen.
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: waarom de rode wouw extra gevoelig is voor vergiftiging Het moet een van de succesvolste herintroductieprojecten uit de (korte) geschiedenis van het natuurbehoud zijn: de revival van de rode wouw in het Verenigd Koninkrijk. Ooit was de soort er algemeen, tot in de steden toe. Als aaseter maakte ze zich nuttig door kadavers op te ruimen, al dan niet achtergelaten door mensen. Ze kan …
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de kleine pieterman is een uitstekende promotor van watersandalen Kleine visjes leven doorgaans kort en intens. Maar er zijn, zoals altijd in de natuur, uitzonderingen op de regel. De kleine pieterman is er zo een. Het beestje wordt zelden groter dan 10 centimeter, maar kan wel 15 jaar oud worden. En hij produceert ook nog eens gif. ‘Een steek van een pieterman veroorzaakt ernstige pijn.’
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: waarom we de aardmuis moeten koesteren De aardmuis is geen echte muis, ze komt veel voor, en toch moeten we ze koesteren.
Wetenschap Wetenschap Factcheck: ‘Trucje’ om microplastics uit kraanwater te verwijderen werkt theoretisch, maar heeft weinig zin ‘Microplastic uit je water filteren? Met deze simpele truc is het klusje zo geklaard’, zo kopte Margriet. Uit onderzoek blijkt dat kraanwater koken en filteren de hoeveelheid microplastics kan beperken, maar in de praktijk heeft dit volgens experts weinig zin. We beoordelen de stelling als eerder waar.
Wetenschap Wetenschap Jong Talent: Ashkan Joshghani (33) ontwikkelt een handschoen tegen vingerblessures Vingerblessures zijn een groot probleem in de contactsporten, heeft Ashkan Joshghani zelf ervaren. ‘Zes maanden nadat ik was begonnen met Braziliaanse jiujitsu scheurde ik ligamenten in twee vingers. Als student diergeneeskunde besefte ik dat zulke letsels mijn toekomstige loopbaan als chirurg konden ondermijnen. Tijdens mijn examens tekende ik mijn eerste schetsen voor een zacht exoskelet voor de hand.’
Wetenschap Wetenschap Dirk Draulans’ Beestenboel: de boomzesoog gebruikt struikeldraad om prooien te verschalken De boomzesoog, met haar zes ogen, in plaats van de gebruikelijke acht, is uitgeroepen tot de Europese spin van het jaar. Een doorslaggevend element om de soort in de kijker te zetten, is haar spectaculaire jachttechniek. Een boomzesoog maakt geen klassiek spinnenweb, maar gebruikt een soort struikeldraad om prooien te strikken.
Wetenschap Wetenschap Monopoliseert Japan binnenkort de ruimte? ‘De Japanse regering wil haar economische zekerheid vrijwaren’ De nieuwe ‘ruimterace’ is volop aan de gang. Japan zorgt daarbij voor een ander elan, maar ook privébedrijven vuren de competitie aan. Eerste halte is opnieuw de maan, met bemande missies naar Mars als doel.
Wetenschap Wetenschap Nieuw inzicht in kankerpreventie: gezonde cellen sterker maken om zieke cellen te bestrijden Wat als kanker niet alleen kon worden bestreden door zieke cellen te doden, maar ook door gezonde cellen sterker te maken? Nieuw onderzoek toont aan dat mutaties van cellen die kanker kunnen veroorzaken ook vaak in gezond weefsel voorkomen. Toch vormen die cellen meestal geen tumoren. Onderzoekers ontdekken nu waarom: gezonde buurcellen kunnen de overhand nemen. Dat opent de deur naar een totaal nieuwe manier om kanker te voorkomen, zo schrijft The Economist.
