In het laatste jaar van zijn leven werkte de Britse natuurkundige, kosmoloog en wiskundige Stephen Hawking aan een boek dat antwoorden zou bieden op de grootste vragen van het universum. Het resultaat is het zopas postuum uitgegeven boek 'De antwoorden op de Grote vragen', waarin Hawking op heldere wijze zijn persoonlijke kijk beschrijft op kwesties als "Hoe is alles begonnen?", "Zullen we overleven op aarde?", "Is er intelligent leven elders in het heelal?" en "Zal kunstmatige intelligentie slimmer worden dan wij?"
...

In het laatste jaar van zijn leven werkte de Britse natuurkundige, kosmoloog en wiskundige Stephen Hawking aan een boek dat antwoorden zou bieden op de grootste vragen van het universum. Het resultaat is het zopas postuum uitgegeven boek 'De antwoorden op de Grote vragen', waarin Hawking op heldere wijze zijn persoonlijke kijk beschrijft op kwesties als "Hoe is alles begonnen?", "Zullen we overleven op aarde?", "Is er intelligent leven elders in het heelal?" en "Zal kunstmatige intelligentie slimmer worden dan wij?"Hawking stierf op 14 maart 2018 op 76-jarige leeftijd aan ALS en wordt na Albert Einstein als een van 's wereld belangrijkste wetenschappers beschouwd. Hij verwierf tijdens zijn leven vooral bekendheid door zijn theorie over hoe zwarte gaten functioneren, maar hij liet ook niet na om geregeld zijn licht te laten schijnen over meer aardse uitdagingen waar we als mensheid voor staan. En daar werden we niet altijd even vrolijk van. Ook in zijn nieuwste boek doet Hawking zijn reputatie als onheilsprofeet opnieuw alle eer aan. De mensheid en haar planeet zijn volgens hem geen lang leven meer beschoren en dat is voor een deel ook te wijten aan onszelf. Voor hij ons echter allemaal collectief in een depressie stort, begint Hawking zijn tien intergalactische essays met de vraag: "Is er een God?" Hawking zet ons, niet geheel verrassend, al meteen met de voetjes op de grond. Het universum werd spontaan gecreëerd uit het niets volgens de wetten van de wetenschap. Als je dat aanvaardt, is de vraag wat de rol van God nog is. Je kan zeggen dat de natuurwetten het werk van God zijn, maar als het wetten zijn, dan heeft God er geen enkele vrijheid over. De enige rol die voor een almachtige Goedheid zou kunnen zijn weggelegd, is het creëren van de omstandigheden van het universum zodat deze wetten tot stand konden komen. Met andere woorden: een goddelijke Schepper heeft de schakelaar ingeschakeld zodat de Oerknal kon knallen. 'Ook niet', zegt Hawking, want vóór de Oerknal was de tijd nog niet geschapen en was er dus geen Schepper mogelijk omdat er geen tijd bestond waarin die Schepper zou kunnen bestaan. 'Als mensen mij vragen of een God het heelal geschapen heeft, dan antwoord ik dat de vraag zelf onzinnig is. Voor de Oerknal bestond geen tijd en er was dus geen tijd voor God om het heelal in te maken. Het is net zoiets als vragen waar de rand van de aarde is. De aarde is een bol en die heeft geen rand, dus ernaar zoeken is een zinloze bezigheid.'Als er geen God is, is er dus waarschijnlijk ook niemand die ons lot bepaalt, en vermoedelijk is er dan ook geen hemel en hiernamaals. 'Volgens mij is geloven in een hiernamaals slechts wishful thinking', schrijft Hawking. 'Er is geen enkel bewijs voor en het gaat in tegen alle wetenschappelijke kennis. Ik denk dat we na onze dood terugkeren tot stof. In één opzicht leven we echter door, en dat is door onze invloed en in onze genen die we aan onze kinderen doorgeven.'Na een omweg langs het thema van intelligent leven elders in het heelal ('die is er wellicht, maar we hebben die tot nu toe over het hoofd gezien'), komt Hawking tot het onderwerp van de toekomst van de mens. Volgens hem is de mensheid een nieuwe fase ingegaan, wat we "zelfontworpen evolutie" noemen, waarin ze haar DNA kan veranderen en verbeteren. Het menselijke genoom is nu in kaart gebracht, we hebben het 'boek des levens' gelezen, het tijdstip om te beginnen veranderen is aangebroken. Het startpunt is, zoals vandaag al gebeurt met de CRISPR-technologie, medische interventies om genetische ziektes te genezen of te voorkomen zoals cystische fibrose en spierdystrofie, die worden veroorzaakt door slechts één gen en daardoor makkelijk te identificeren en te corrigeren zijn. In de toekomst zullen wetenschappers echter ontdekken hoe ze meer complexe kenmerken zoals intelligentie, geheugen, weerstand tegen ziekte, levensverwachting en instincten zoals agressie kunnen veranderen. Zelfs al worden zulke technieken bij de mens verboden door de overheid, toch zullen sommigen - de rijke elite - niet kunnen weerstaan aan de lokroep om bepaalde karakteristieken te verbeteren. Behalve in het geval van een totalitaire wereldorde zal ergens iemand verbeterde mensen ontwerpen, gelooft Hawking.Voor Hawking betekent dit een gevaar. De macht om DNA te veranderen zou tot een genetisch gemodificeerd superras kunnen leiden, die de niet-verbeterde, natuurlijke mens domineert, of zelfs uitroeit en zich vervolgens verspreidt tot ver buiten onze planeet. Aan de andere kant geeft Hawking toe dat de mens haar geestelijke en lichamelijke kwaliteiten in zeker zin wel moet verbeteren als ze zich wil kunnen handhaven in de steeds complexer wordende wereld om haar heen en met nieuw uitdagingen om wil kunnen gaan. Zij moet de complexiteit van biologische systemen laten toenemen als ze voor wil blijven lopen op elektronische systemen. Want daar schuilt volgens Hawking het échte gevaar. Kunstmatige intelligentie (KI) zou weleens zo intelligent kunnen worden dat het het menselijke ras zou kunnen vervangen. Computers gehoorzamen immers aan de wet van Moore, geformuleerd door Gordon Moore van Intel. Volgens deze wet verdubbelen snelheid en complexiteit iedere anderhalf jaar. Dat kan zo lang doorgaan tot computers net zo complex zijn als het menselijke brein. Volgens Hawking gebeurt dat ergens in de komende honderd jaar.Robots zullen ofwel het beste zijn wat ons ooit overkomt, ofwel het slechtste. Als we niet voorzichtig zijn, zal het dat laatste zijn, ook al geeft de kosmoloog toe dat zijn levenskwaliteit enorm geholpen werd dankzij technologie. Veel mensen denken dat de dreiging van KI erin bestaat dat machines kwaadaardig zullen worden, maar dat klopt niet. Het échte risico is niet kwaadwilligheid, maar competentie. KI zal immers ontzettend goed zijn in het bereiken van zijn doelen. Als de mens in de weg staat van die doelen, betekent dat heel wat ellende voor ons. 'Jij bent vermoedelijk geen kwaadaardige mierenhater die uit kwaadwilligheid op mieren trapt', legt Hawking uit, 'maar als je aan het hoofd staat van een hydro-elektrisch groen energieproject en een mierenhoop in de omgeving dreigt onder water komen te staan, jammer dan voor de mieren. Laten we de mensheid niet in de positie brengen van die mieren.'Als de robots de mensheid onderwerpen, zal dat binnen de 1000 jaar moeten gebeuren, want dat is volgens Hawking de tijd die rest waarin onze planeet nog levensvatbaar is voor de mensheid. De aarde wordt te klein voor ons. Onze natuurlijke hulpbronnen worden met alarmerende snelheid leeggezogen. En er is de reële bedreiging in de vorm van een nucleaire ramp ('een kernoorlog is op dit moment vermoedelijk nog steeds het grootste gevaar dat de mensheid bedreigt'), de klimaatverandering en een inslag van een planetoïde, dat laatste is een zekerheid op grond van de wetten van de natuurkunde.De mens neemt klimaatverandering volgens Hawking niet ernstig genoeg. We lopen het risico om te eindigen zoals Venus, maar dan met een temperatuur van 250 graden Celsius, een mistige atmosfeer, regens en zwavelzuur. 'We willen auto's, reizen en een hogere levensstandaard. Het probleem is dat het, tegen de tijd dat mensen doorhebben wat er echt aan de hand is, het te laat kan zijn. De wetenschappers hebben de speciale verantwoordelijkheid het publiek te informeren en de leiders te adviseren. 'Hawking ziet maar twee mogelijkheden om de mensheid te redden. Ten eerste het positieve gebruik van KI en ten tweede op zoek gaan naar andere planeten om te wonen. Als de mensheid nog een miljoen jaar wil overleven, dan ligt onze toekomst op een plaats waar nog nooit iemand is geweest. Andere mogelijkheden hebben we niet. 'Als we in het verleden voor vergelijkbare crises stonden, was er altijd wel iets om te koloniseren. Columbus ontdekte daarvoor in 1492 de Nieuwe Wereld. Maar er zijn geen nieuwe werelden meer, er ligt geen Utopia om de hoek. We krijgen plaatsgebrek en de enige plaatsen waar we nog naartoe kunnen, zijn andere werelden.'We zullen er dan wel mee moeten leren leven dat we in het geval van een nucleaire confrontatie of een milieuramp van ongekende omvang de vernietiging van de miljoenen andere soorten die de aarde bewonen op ons geweten hebben. Het zal u misschien verbazen, maar de allerlaatste boodschap die Hawking voor ons in petto heeft is er één van hoop. In het hoofdstuk waarin hij de vraag "Hoe geven wij de toekomst vorm" beantwoordt, roept hij de jeugd op om zich te wijden aan de studie van de wetenschap, zodat zij hun mogelijkheden kunnen benutten om een betere wereld te scheppen. Want naast de tien Grote vragen, komen er in een steeds veranderende wereld, hoe dan ook nieuwe vragen bovendrijven, zoals "Hoe gaan we de almaar groeiende wereldbevolking voeden?" "Voor schoon water zorgen?", "Duurzame energie opwekken?", "Ziekten voorkomen en genezen?" en "De wereldwijde klimaatverandering afremmen?" 'Ik hoop dat wetenschap en technologie de antwoorden op deze vragen gaan geven, maar er zijn mensen nodig met kennis en begrip om de oplossingen te implementeren.''Kijk dus naar de sterren en niet naar je voeten. Probeer te begrijpen wat je ziet en vraag je af waardoor het heelal bestaat. Wees nieuwsgierig. En hoe moeilijk het leven soms ook lijkt, er is altijd iets wat je kunt doen en waar je in kunt slagen. Het is belangrijk dat je niet opgeeft. Laat je verbeelding de vrije loop. Vorm de toekomst', besluit de kosmoloog.