Smart is het buzzwoord van al wie met de maatschappij van morgen bezig is. Morgen leven we in smart cities en smart houses, rijden we met smart cars en worden we slim gemaakt met smart education. Onze gezondheidszorg draait om smart health die steunt op smart technology. Slimme sensoren zullen ziekten opsporen nog voor patiënten, laat staan hun artsen, er iets van merken. 'We zullen van kanker een chronische ziekte maken die niet langer levensbedreigend is', stelt ceo Luc Van den hove van imec, het 'Interuniversitair Micro-Elektronica Centrum' met hoofdzetel in Leuven. 'Mensen met chronische ziekten zullen comfortabel kunnen leven door de inzet van digitale persoonlijke gezondheidscoaches. Die zullen echte artsen niet vervangen, wel hun skills verhogen.'
...

Smart is het buzzwoord van al wie met de maatschappij van morgen bezig is. Morgen leven we in smart cities en smart houses, rijden we met smart cars en worden we slim gemaakt met smart education. Onze gezondheidszorg draait om smart health die steunt op smart technology. Slimme sensoren zullen ziekten opsporen nog voor patiënten, laat staan hun artsen, er iets van merken. 'We zullen van kanker een chronische ziekte maken die niet langer levensbedreigend is', stelt ceo Luc Van den hove van imec, het 'Interuniversitair Micro-Elektronica Centrum' met hoofdzetel in Leuven. 'Mensen met chronische ziekten zullen comfortabel kunnen leven door de inzet van digitale persoonlijke gezondheidscoaches. Die zullen echte artsen niet vervangen, wel hun skills verhogen.' Onder de noemer 'Nano-bytes Creating Magic' verzamelde Van den hove vele honderden geïnteresseerden in de technologie van morgen in de vernieuwde Elisabethzaal van de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen. Hij omschreef imec als een onderneming met 3500 onderzoekers die fungeert als een smart ecosystem, en die mee de pijlers van de vierde industriële revolutie bouwt. Om het geheugen op te frissen: de eerste industriële revolutie, in het begin van de 19e eeuw, was die van de mechanisatie, met de stoommachine als uithangbord. De tweede draaide om massaproductie, met dank aan de lopende band. De derde omhelsde de automatisering, die via de pc in bijna ieders wereld doordrong. De tijdspanne om van de ene naar de andere revolutie over te stappen, werd steeds korter: honderd jaar tussen revolutie 1 en 2, vijftig tussen 2 en 3, dertig tussen 3 en 4. De vierde revolutie begon volgens Van den hove en de zijnen in 2010 en draait om de begrippen smart and connected. 'We kunnen ons nog niet goed voorstellen waar de vierde revolutie ons naartoe zal leiden, want het gaat onze verbeeldingskracht te boven', zegt topman Kinam Kim van de Zuid-Koreaanse technologiereus Samsung Electronics, die op de conferentie van imec een lifetime achievement award kreeg voor zijn sleutelrol in de ontwikkeling van slimme elektronica. Hij schildert een wereld die draait op de alomtegenwoordigheid van sensoren in onze leefomgeving: in onze huizen en auto's, zelfs in onze kleren. Een bezorgdheid, maar tegelijk een uitdaging voor Kim is dat onze hersenen nog altijd veel efficiënter zijn dan onze technologie. Ons visueel systeem is vijf keer krachtiger dan dat van de beste sensor. Vooral qua energieverbruik scoren de hersenen veel beter dan de technologie: slimme sensoren verbruiken voor een taak liefst een half miljoen keer meer energie dan onze hersenen, die uiteraard verfijnd zijn geraakt gedurende miljoenen jaren van natuurlijke evolutie. Kim schat dat er nog een kwarteeuw overheen zal gaan voor onze technologie de prestatie van onze hersenen zal evenaren. Een andere grote uitdaging is de verwerking in realtime van de massa gegevens die al die sensoren genereren. Daarvoor zullen we wereldwijd tegen 2020 het equivalent van veertig kerncentrales aan extra energie nodig hebben, rekende Kim voor. En daar is de energiewinst door de ontwikkeling van energievriendelijker chips voor de sensoren al van afgetrokken. Ook de reactiesnelheid van de sensoren moet omhoog en dus moeten de draadloze netwerken die het smart and connected verzorgen krachtiger worden. Een sensor in de voorkant van een auto die voetgangers moet detecteren, heeft bij een snelheid van 100 kilometer per uur in een 3G-netwerk 4,2 meter nodig om de wagen te laten stoppen. Bij 4G is dat amper 2,8 centimeter. De technologievernieuwers werken al aan een 5G-netwerk. 'Het zal er vroeger zijn dan velen denken', voorspelt Rashid Attar van de Amerikaanse halfgeleiderfabrikant Qualcomm Technologies. 'We beginnen binnen enkele maanden met de eerste concrete tests, en we hopen het vanaf 2019 uit te kunnen rollen. Nadien zal de wereld nooit meer dezelfde zijn. De voorbije dertig jaar heeft de technologie mensen steeds meer met elkaar in contact gebracht. De volgende dertig jaar zullen we hun werelden laten interageren. De smartphone is het eerste machientje van de mens dat zo veel kan in zo'n klein ding. Het zal vanzelf overgaan in een gigantisch internet der dingen, waarin miljarden apparaten en entiteiten met elkaar in verbinding zullen staan, zo goed als in realtime.' Attar lanceert, zoals in dit soort visionaire peptalk de regel is, sprekende voorbeelden om te illustreren waar het naartoe zal gaan. Chirurgen zullen vanaf het ene continent door middel van robots ingrepen op een patiënt op een ander continent uitvoeren, met een latentietijd van minder dan een milliseconde tussen de actie van de arts en de uitvoering via de robot. Het brein van een wagen zal veel sneller zijn dan dat van de mens, zodat er veel sneller gereageerd kan worden op moeilijke verkeerssituaties. Volgens Attars berekeningen zal dat wereldwijd leiden tot een vermindering van het aantal verkeersdoden met meer dan een miljoen per jaar. En omdat wagens toch slim zullen zijn, hoeven we niet zelf meer te rijden, zodat we tijd vrij krijgen voor nuttiger bezigheden. Als het 5G-netwerk op volle kracht draait, zal de laptop vijftig jaar oud zijn en de smartphone dertig jaar. Ouderwetse toestellen dus, rijp voor tentoonstellingen over industrieel erfgoed. Er zullen nieuwe toestellen komen, zoals brillen die in feite supergedesignde computerschermen zijn, waarop de drager voortdurend alle mogelijke informatie krijgt om optimaal te functioneren in zijn technologische biotoop. Ook robotica zal deel uitmaken van ons dagelijks bestaan. Robots zullen zo veel mogelijk functioneren als mensen, om de interactie te vergemakkelijken, hoewel ze er volgens experimenten niet al te menselijk mogen uitzien, want dat zou psychologische verwarring scheppen. Maar ze zullen geen onnatuurlijke houterige bewegingen meer maken, geen artificieel computertaaltje meer hanteren, geen moeizaam voorgeprogrammeerde leerprocessen meer gebruiken. 'We moeten de digitalisering van intelligentie zo laten evolueren dat ze vergelijkbaar wordt met de werking van onze hersenen', zegt Johan Menu van het Vlaamse innovatiebedrijf Robovision. 'We weten niet hoe onze hersenen doen wat ze doen, hoe ze zelfbewustzijn en andere vergevorderde eigenschappen genereren - het is op geen enkele manier in wiskundige formules te vatten. Daarom willen we robots laten leren via wat we deep learning noemen: we gebruiken geen algoritmen voor de programmatie meer, we laten het systeem zichzelf ontwikkelen, wat onder meer maakt dat er minder programmeurs voor nodig zullen zijn. In feite leveren we een soort namaakbreinen. Intelligentie zal een dienst worden, waarvan we het normaal zullen vinden dat ze er is. Honderd jaar geleden was elektriciteit ook een uitvinding die aanvankelijk ontwrichtend overkwam. Dat is nu het geval met artificiële intelligentie. Maar AI zal snel mainstream worden.' De realiteit werkt evenwel ontnuchterend. Een robotje dat op de scène van de imec-conferentie moest interageren met de presentator, slaagde er niet in contact te maken met de mens. Een model van een robot in de tentoonstellingshal die gemaakt is om in fabrieken samen te werken met menselijke arbeiders, reageerde moeizaam op de strikte en beperkte commando's die hij via menselijke gebaren kreeg. Sensoren op de hersenen slagen er niet in om meer dan heel ruwe emoties van hun dragers te detecteren, zoals het onderscheid tussen gelukkig en ongelukkig of hongerig en verzadigd. Maar in de wereld van de hightech gaat het zo razendsnel dat niemand eraan twijfelt dat veel dromen vrij snel realiteit zullen worden. Twintig jaar geleden besefte de doorsneeburger amper dat er iets als het internet zat aan te komen. De ironie wilde dat enkele dagen na de imec-conferentie in dezelfde Elisabethzaal de bekende Duitse elektronicagroep Kraftwerk een reeks concerten gaf. Ze maakte in de jaren 1980 furore met nummers als Computer World en The Robots, waarvoor ze hun eigen elektronische instrumenten ontwikkelden. Vandaag lijken hun concepten gedateerd, maar de nostalgie maakte van hun show een belevenis die het tegenvallende optreden van het robotje op de imec-conferentie in de schaduw stelde. Er zijn nog altijd echte mensen nodig om robots de show te laten stelen.