Rakettrap slaat te pletter op de maan: afvalprobleem in de ruimte wordt steeds groter

Het probleem van ruimtepuin zal in de toekomst alleen maar erger worden, zo waarschuwen experten al langer. © .
Trui Engels Journalist Knack.be

De jarenlange ruimtevaart van de mensheid eist zijn tol. Op 4 maart zal voor het eerst in de geschiedenis menselijk ruimteafval per ongeluk inslaan op een ander hemellichaam dan de aarde.

Vrijdag slaat een trap van een Lange Mars-draagraket aan een snelheid van 9.300km/u te pletter op de achterkant van de maan. Omdat deze gebeurtenis onbedoeld en ongepland is, is het meteen een unicum in de geschiedenis van de ruimtevaart.

Aanvankelijk werd het stuk raket verkeerdelijk gelinkt aan een Falcon-9 draagraket van het Amerikaanse SpaceX, maar het zou gaan om de booster van een in 2014 door China gelanceerde Lange Mars. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken ontkent dit en verzekert dat de bewuste draagraket zonder gevaar te vormen teruggekeerd is in de atmosfeer en daar integraal opgebrand.

Het feit dat we niet goed weten van wie het onfortuinlijke ruimtetuig is, is niet verrassend. Het ruimtebewakingsnetwerk van het Amerikaanse ministerie van Defensie trackt meer dan 20.000 menselijke brokstokken rond de aarde op een afstand van slechts 35.800 km, maar de maan is bijna 400.000 km van ons vandaan. De objecten in dit gebied worden vooral door astronomen gevolgd die het als hun hobby beschouwen.

Exponentiële stijging

De verloren raketbooster nabij de maan wijst erop dat de ruimte steeds meer een puinhoop aan het worden is. Het probleem zal in de toekomst ook alleen maar erger worden, zo waarschuwen experten al langer. Dat is vooral het geval in de smalle zone op 350 en 1400 km boven het aardoppervlak of de zone van de Low Earth Orbit (LEO). Sinds 1957 heeft de mens al meer dan 12.000 satellieten afgeschoten in die lage baan rond de aarde en door allerhande commerciële bedrijven als SpaceX en Boeing komen er de komende jaren duizenden nieuwe bij. Denk maar aan de Starlink-satellieten die honderden of zelfs duizenden eenheden tellen. Wanneer de levensduur van die satellieten verstreken is, blijven ze nog wel waardevolle plaats in de smalle baan boven onze hoofden innemen wat het risico op botsingen en nog meer ruimtepuin doet toenemen.

Bovendien ziet het ruimtebewakingsnetwerk niet alles. Miljoenen kleinere stukjes schroot (kleiner dan 10 cm) blijven onzichtbaar voor de mens. Toch zijn zij ook groot genoeg om een gevaar te vormen voor de menselijke ruimtevaart en robotmissies.

De Conference on Space Junk van de International Space University in Adelaide in 2022 noemt de exponentiële stijging van het orbitale afval dan ook ‘een van de grootste bedreigingen van de eeuw’.

Conflicten

Een Russisch rapport uit 2016 waarschuwde zelfs dat het toenemende ruimtepuin weleens tot wereldwijde conflicten zou kunnen leiden. ‘De impact van ruimtepuin, vooral op militaire satellieten, vormt een bijzonder politiek gevaar en veroorzaakt mogelijk een politieke rel of zelfs een militair conflict tussen ruimtevaartlanden’, aldus het rapport. De eigenaar van de getroffen en verwoeste satelliet kan immers nauwelijks de oorzaak van het ongeluk achterhalen en kan ervan uitgaan dat het gaat om een actie van een ander land.

Bill Nelson, de topman van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, was in 2021 erg verontwaardigd over ‘roekeloos en gevaarlijk’ gedrag van Rusland.

In 2021 was het al bijna eens zover. Bill Nelson, de topman van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, was toen erg verontwaardigd over ‘roekeloos en gevaarlijk’ gedrag van Rusland. Een doelbewuste Russische antisatelliettest veroorzaakte een wolk ruimteschroot die volgens de Amerikanen de bemanning van het Internationaal Ruimtestation ISS in gevaar bracht. De zeven bewoners van het ISS, onder wie twee Russen, moesten door het gevaarlijk dicht passerend ruimtepuin tijdelijk plaatsnemen in hun ‘reddingssloep’, de Amerikaanse Crew Dagron en een Russische Sojoez.

Gelukkig zijn er tot nog toe geen ongelukken met mensen en ruimteafval gebeurd. Dat komt natuurlijk omdat er heel weinig mensen in de ruimte vertoeven. Vandaar dat het probleem van ruimteafval nog niet echt als dringend wordt beschouwd.

Kesslersyndroom: gevangen op aarde

Toch zou dat beter wel zo zijn. Een bijkomende moeilijkheid is dat objecten die met elkaar in de ruimte in botsing komen, tot nog meer afval leiden met een kettingreactie tot gevolg, waarbij het misschien ooit wel onmogelijk wordt om nog een ruimtereis te maken. Dit nachtmerriescenario staat ook bekend als het ‘Kesslersyndroom’, waardoor de mens letterlijk vast komt te zitten op zijn eigen planeet.

Sinds de jaren 2000 stelt het Inter-Agency Space Debris Coordination Committee richtlijnen op voor een duurzame ruimtevaart. Een van die aanbevelingen is dat inactieve satellieten ongebruikte drijfgassen laten vallen en batterijen loskoppelen om explosies te vermijden. De organisatie raadt ook aan om satellieten naar beneden te halen in de atmosfeer zodat ze binnen de 25 jaar opbranden. Satellieten waarbij dit niet mogelijk is, moeten in een schrootbaan worden verplaatst, waar het onwaarschijnlijk is dat ze in de baan van een operationele machine komen. Maar dit blijven natuurlijk aanbevelingen die de lanceringskosten aanzienlijk verhogen en dus niet altijd worden toegepast.

Ruimtevaartorganisaties ontwikkelen daarnaast nieuwe technologieën om ruimtepuin aan te pakken. Zo werkt ruimtevaartbedrijf Astroscale momenteel aan een ‘end of life’-service, waarbij satellieten van kleine dockingfaciliteiten worden voorzien om ze vervolgens weg te halen door een ‘ruimtevuilniswagen’. Daarnaast is er het perspectief van een soort wegenhulp in de ruimte voor satellieten met een panne zodat het niet meer nodig is om een andere satelliet te lanceren om een oude te vervangen.

Maar wat met reeds bestaand schroot, zoals raketstukken en oude satellieten die geen dockingmogelijkheden hebben? Verschillende opties werden al geformuleerd zoals magneten, harpoenen, netten,… Momenteel wordt afvalruimer RemoveDEBRIS getest waarbij afval wordt gevangen door een net en vervolgens met een harpoen. De RemoveDEBRIS-satelliet kan uiteindelijk ook zichzelf vernietigen zonder ruimtepuin achter te laten door een ruimtezeil te ontplooien dat het geheel voldoende moet afremmen om uiteindelijk in de aardatmosfeer te verbranden.

Momenteel wordt afvalruimer RemoveDEBRIS in de ruimte.
Momenteel wordt afvalruimer RemoveDEBRIS in de ruimte.

De meest effectieve maatregel is evenwel preventie. Daarin past het idee van Elon Musk en zijn bedrijf SpaceX dat een herbruikbare raket heeft ontwikkeld om astronauten naar de ruimte te sturen en zo de hoeveelheid afval te verminderen. Het was dan ook ironisch dat het stuk ruimtepuin dat vrijdag inslaat op de maan in eerste instantie aan Musk gelinkt werd.

En wat met de maan?

De maan zelf hoeft komende vrijdag niks te vrezen van de crash van de rakettrap die zo’n 12 meter lang is en 4 ton weegt. De inslag zal letterlijk heel wat stof doen opwaaien en een nieuwe maankrater vormen, maar dat is het dan ook.

Onze natuurlijke satelliet is ondertussen wel het een en ander gewoon wat inslagen betreft. Heel wat ruimtetuigen crashten al eerder op de maan. De Luna 2 van de Sovjet-Unie was de eerste in 1959. De meest recent was de Chang’e 5-lander van China in 2020. In 2009 liet de NASA een satelliet in een maankrater crashen om te zien of er in de krater water aanwezig was.

En de meest verrassende inslag was in 1999 met de Lunar Prospector Probe waarin zich de as van de Amerikaanse astrogeoloog Gene Shoemaker bevond, die zijn leven wijdde aan de studie van kosmische inslagen. Zijn grote droom was om ooit met een van de Apollo’s naar de maan te gaan en er ‘eens goed met zijn hamer op te slaan’. Die droom viel in duigen door een medische aandoening en in 1997 stierf Shoemaker bij een auto-ongeval. Hij is de enige mens van wie de overblijfselen eeuwig op de maan rusten. Naast het ruimteafval.

Fout opgemerkt of meer nieuws? Meld het hier

Partner Content