Dat Joe Arpaio controversieel is, mag gerust een understatement heten. In 1993 stampt de zelfverklaarde en pasverkozen 'hardste sheriff van Amerika' Tent City uit de grond, een gevangenis in een rudimentair tentenkamp in de snikhete woestijn buiten de stad Phoenix in de grensstaat Arizona. Werden er aanvankelijk tot 1.700 gewone misdadigers opgesloten - waarvan er meerdere omkwamen in twijfelachtige omstandigheden - dan zouden er later vooral immigranten zonder papieren vastzitten, de meerderheid Mexicanen. 'Een concentratiekamp', noemde Arpaio het ooit langs de neus weg.
...

Dat Joe Arpaio controversieel is, mag gerust een understatement heten. In 1993 stampt de zelfverklaarde en pasverkozen 'hardste sheriff van Amerika' Tent City uit de grond, een gevangenis in een rudimentair tentenkamp in de snikhete woestijn buiten de stad Phoenix in de grensstaat Arizona. Werden er aanvankelijk tot 1.700 gewone misdadigers opgesloten - waarvan er meerdere omkwamen in twijfelachtige omstandigheden - dan zouden er later vooral immigranten zonder papieren vastzitten, de meerderheid Mexicanen. 'Een concentratiekamp', noemde Arpaio het ooit langs de neus weg. Tent City was nog maar het begin van de 24 jaar lange carrière die Arpaio de aartsvijand zou maken van latinogemeenschappen in Phoenix - en ver daarbuiten - en een geliefde held van immigratiehardliners. Op vrijdagavond kondigde de Amerikaanse president Donald Trump aan dat hij gratie zou verlenen aan de 85-jarige ex-sheriff van Maricopa County - groter-Phoenix in de grensstaat Arizona. Een schokgolf van verontwaardiging loopt door Democratische en progressieve middens in de VS, en in het bijzonder door de aanzienlijke latinogemeenschap van Phoenix, waar ze 40 procent van de bevolking vertegenwoordigen: de veroordeling van Arpaio afgelopen juli was de definitieve bevestiging dat zijn keiharde aanpak van immigranten zonder papieren al die jaren onwettelijk was geweest. In 2011 oordeelt een rechter immers dat Arpaio moet kappen met het vasthouden van immigranten zonder papieren, die geen strafbaar feit hebben gepleegd, louter om hun immigratiestatus. Arpaio - 'sheriff Joe' voor zijn talrijke supporters - en zijn deputies, hulpsheriffs, richten zich in controles bovendien uitsluitend op latino-autobestuurders, van wie ze vermoeden dat ze illegaal in het land zijn: racial profiling, klinkt het. Arpaio houdt echter voet bij stuk en blijft latino's opjagen. Afgelopen juli bevindt een rechter hem schuldig aan minachting van de rechtbank. Arpaio zou zijn vonnis te weten komen in oktober. Hij riskeerde zes maand gevangenisstraf en een geldboete. Dat was echter buiten Trump gerekend, al jaren een uitgesproken supporter van sheriff Joe. 'Sheriff Joe Arpaio is nu 85 jaar oud en na meer dan 50 jaar van bewonderenswaardige dienstbaarheid aan ons land, is hij een waardige kandidaat voor een presidentieel pardon', aldus het Witte Huis in een mededeling.De president zelf tweette vrijdagavond: 'Hij heeft Arizona beschermd!' en noemde Arpaio een 'patriot.'Arpaio drukte op Twitter zijn dankbaarheid uit voor Trumps genade: 'Dank u (Donald Trump) om mijn veroordeling te zien voor wat ze is: een politieke heksenjacht door overblijfselen van Justitie onder Obama''(De gratie voor Arpaio) is een boodschap', zegt Carlos Garcia, directeur van Puente, een mensenrechtenorganisatie uit Phoenix, aan tijdschrift The New Yorker. 'Wat Arpaio heeft gedaan, dat gaat nu aan jou overkomen, waar je ook woont.' Op verkiezingsdag 8 november 2016 staan in Phoenix naast presidentskandidaten Hillary Clinton en Donald Trump ook twee kandidaat-sheriffs op het stembiljet. In de VS worden sheriffs - en ook openbaar aanklagers bijvoorbeeld - vaak verkozen in plaats van aangesteld. Joe Arpaio gaat inmiddels voor zijn zevende ambtstermijn. Hij heeft maar liefst twaalf miljoen dollar aan campagnefondsen kunnen werven onder zijn medestanders, een budget dat met kop en schouders uitsteekt boven alle andere lokale campagnes in de VS.Tegenover de trouwe aanhang van Arpaio staat een bevlogen coalitie van lokale mensenrechtenorganisaties en non-profits die Arpaio eens en voor altijd van zijn troon wil stoten. Ze hebben een politieke actiegroep opgericht: tientallen vrijwilligers van 'Bazta Arpaio' (een woordspeling op het Spaanse 'basta', genoeg, en Arizona) kloppen in de latinowijken van Phoenix dagelijks op honderden deuren om kiezers in te schrijven en ervoor te zorgen dat ze voor de Democratische tegenstander van Arpaio stemmen. Elke stem telt. Talrijke jonge campagnemedewerkers van 'Bazta Arpaio' worden gedreven door persoonlijke woede: ze zijn in VS geboren en opgegroeid met de verhalen van gezinsleden, moeders of vaders, die naar de VS zijn gekomen zonder papieren en die zich op bouwwerven, in restaurantkeukens of hotels regelmatig moeten verstoppen voor de deputies van Arpaio die raids op werkplekken uitvoeren om er die immigranten zonder papieren uit te zoeken voor uitwijzing. Nu zijn ze de angst beu, basta.Wanneer de verkiezingsresultaten binnenlopen is de reactie gemengd: Arpaio raakt niet herverkozen - een belangrijke overwinning en een mijlpaal in de vooruitgang van latinorechtenorganisaties - maar Trump is evenmin een zegen voor immigrantengemeenschappen.Hoe is Arpaio erin geslaagd zoveel woede te inspireren bij zijn tegenstanders? Het weekblad The Phoenix New Times, dat naar eigen zeggen al twintig jaar over Arpaio bericht, somt een waslijst misbruiken op. Gedetineerden in de gevangenissen van Arpaio, door ngo Amnesty International bestempeld als 'inhumaan, overbevolkt en gevaarlijk', hangen zich veel vaker op dan in andere county's, bewees de krant. Eén van die gevangenissen, het beruchte Tent City, wordt door Arpaio achteloos omschreven als een concentratiekamp (video). De sheriff bracht ook de zogenaamde chain gang terug: een groep gevangenen die aan elkaar vastgeketend dwangarbeid uitvoeren. 'Ik heb een jaar doorgebracht (in Tent City)', schrijft een Mexicaanse immigrant uit Arizona in een opiniestuk in de Washington Post, gepubliceerd op zaterdag. 'In de zomer was de hitte ondraaglijk. Mannen vielen flauw, anderen leden een hitteslag. Die zomer moest drie keer een ambulance worden geroepen. Eén man stierf in zijn bed. De koude winter was nog veel erger.' 'Toen ik vernam dat president Trump beslist had Arpaio gratie te verlenen, was ik gedegouteerd, ontmoedigd en ongoocheld in het Amerikaanse politieke systeem', vervolgt hij. 'De mensen van Maricopa County hebben zo veel gedaan om ruchtbaarheid te geven aan Arpaio's wandaden. In één enkel moment heeft Trump al dat werk weggevaagd (...). Ik denk dat Trump verdeeldheid wil, en meer bepaald tussen rassen. De pardon voor Arpaio is daar het bewijs van.'En dan was er nog Arpaio's voortrekkersrol in de zogenaamde Birther Movement, een beweging die vanaf de presidentscampagne van Barack Obama in 2008 de mythe verspreidt dat de politicus eigenlijk niet in de VS geboren is, maar in Kenia, en dus geen aanspraak op het presidentschap maak. In 2012 stuurt Arpaio (vrijwillige) onderzoekers naar Hawaii , de (gecontesteerde) geboorteplaats van Obama, om er de geboorteakte van de toenmalige president te onderzoeken. Het initiatief werd toegejuicht door Donald Trump, die vanaf 2011, samen met onder voormalige vicepresidentskandidate Sarah Palin, zelf heel wat ruchtbaarheid geeft aan de wilde samenzweringstheorieën rond Obama's geboorteakte en pas in 2016 ondubbelzinnig stelt dat hij wel degelijk in de VS geboren is.De gratie voor Arpaio, nog voor zijn straf is uitgesproken en beroepsmogelijkheden zijn uitgeput, heet ongewoon: normaal doet het ministerie van Justitie aanbevelingen voor gratieverleningen aan de president, waarop het Witte Huis die goedkeurt of afwijst. Toch is de demarche van Trump volledig binnen het boekje: de Amerikaanse grondwet geeft presidenten heel brede macht om gratie te verlenen.Wél blijkt dat Trump eerder aan zijn minister van Justitie Jeff Sessions gevraagd zou hebben om de hele zaak tegen Arpaio te laten vallen, bericht de Washington Post. Die zou aan zijn baas gezegd hebben dat dat 'ongepast' zou geweest zijn, waarop Trump besliste de sheriff gratie te verlenen.Democratische volksvertegenwoordigers waren in ieder geval bijzonder kritisch voor de zet van Trump. 'In plaats van het land te verenigen, zoals beloofd, doet president Trump nog een schepje bovenop het aanmoedigen van white supremacists na Charlottesville', tweette fractieleider in de Senaat Chuck Schumer. 'Joe Arpaio negeerde de rechtbank en de wet in het systematisch uitzoeken van latino's in Arizona. De definitie van racisme.' Maar ook het Republikeinse kopstuk en voorzitter van het Huis Paul Ryan was niet bijzonder lovend voor de gratieverlening. 'Ordehandhavers hebben een uitzonderlijke verantwoordelijkheid om de rechten van iedereen te respecteren in de VS', liet hij weten. 'Niemand moet geloven dat die verantwoordelijkheid nu minder is door het pardon.' Met het vertrek van de rechts-nationalistische adviseurs Steve Bannon en Sebastian Gorka uit het Witte Huis, wil Trump mogelijk zijn rechterflank afdekken, merken waarnemers op. En dan zijn er nog de implicaties voor het onderzoek van speciale aanklager Robert Mueller naar de mogelijk samenwerking tussen medewerkers van Trump en Rusland in het beïnvloeden van de verkiezing onder meer. Zo hangen voormalige campagnemanager Paul Manafort en voormalig nationale veiligheidsadviseur Michael Flynn, die het vuur aan de schenen gelegd worden, mogelijk strafrechterlijke vervolging boven het hoofd. 'Door zomaar gratie te verlenen zonder bekommernis om de bureaucratische procedure noch de politieke terugslag stuurt Trump een subtiele en impliciete boodschap naar Flynn en Manafort: volhouden, ik ben er voor jullie', schrijft veiligheidsjurist Bradley Moss op HuffingtonPost. '(Trump) probeert ongetwijfeld te voorkomen dat zij, of hun ondergeschikten, meer samenwerken met de onderzoekers dan wettelijk nodig, met de onuitgesproken verzekering dat Trump de lei kan schoonvegen als Mueller te dichtbij komt.'