Europese Commissie activeert nieuw rechtsstaatmechanisme met brief aan Hongarije

Hongaars premier Viktor Orbán en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen op 23/04/2021. © iStock

De Europese Commissie is woensdag een procedure tegen Hongarije opgestart in het kader van het nieuwe rechtsstaatmechanisme, dat de EU-begroting moet beschermen tegen schendingen van de rechtsstaat door EU-landen. Het is de allereerste keer dat de Commissie naar dit instrument grijpt. De procedure kan resulteren in de gedeeltelijke opschorting van Europese subsidies aan Boedapest.

Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen kondigde de activering van de rechtsstaatprocedure begin deze maand al aan in het Europees Parlement. Nu heeft de Commissie, tijdens haar wekelijks college in Brussel, formeel beslist om de Hongaarse autoriteiten een notificatiebrief te versturen waarin ze haar bezorgdheden uit inzake het functioneren van de Hongaarse markt voor openbare aanbestedingen.

Europese subsidies worden er volgens de Commissie niet correct aangewend omdat de verantwoordelijke autoriteiten niet goed functioneren. Ook schieten de bestaande controles tekort en wordt te weinig gedaan om fraude, corruptie en andere inbreuken tegen de Europese wetgeving tegen te gaan. Bovendien is er geen garantie op een onafhankelijk onderzoek naar en de vervolging van fraude met EU-fondsen.

De Commissie heeft ook opnieuw vragen bij de werking van het gerechtelijke apparaat in Hongarije. Het gaat om tekortkomingen die al jaren aan de kaak gesteld worden en waar Hongarije maar niets aan doet om ze te verhelpen, klaagt de Commissie. Boedapest krijgt nu twee maanden de tijd om op de brief te antwoorden. Als de vastgestelde problemen niet verholpen worden, kan de Commissie aan de Raad (de EU-lidstaten) voorstellen om de uitbetaling van Europese subsidies aan Boedapest gedeeltelijk op te schorten – in die mate dat de EU-begroting afgeschermd wordt.

Voor de goedkeuring van zo’n maatregel is slechts een gekwalificeerde meerderheid nodig, de lidstaten moeten het dus niet unaniem eens zijn. Die hele procedure zou zo’n 5 tot 9 maanden in beslag nemen. Deze eerste activering van het rechtsstaatmechanisme – officieel het ‘algemeen conditionaliteitsregime ter bescherming van de EU-begroting’ – heeft heel wat voeten in de aarde gehad.

De desbetreffende verordening is sinds 1 januari 2021 van kracht, maar werd voor het Europees Hof van Justitie aangevochten door Hongarije en Polen, die vreesden het slachtoffer van sancties te zullen worden. Hun zaak werd verworpen, maar het arrest van het Hof werd door de Commissie aangewend om richtsnoeren op te stellen voor de toepassing van het rechtsstaatmechanisme. Die richtsnoeren werden begin maart gepubliceerd. Intussen klonk de roep vanuit het Parlement en het maatschappelijk middenveld steeds luider om schendingen van de rechtsstaat in de EU-lidstaten eindelijk hard aan te pakken. Dat andere procedures op dat vlak tekortschieten, wordt algemeen erkend.

Nu ze het mechanisme voor het eerst geactiveerd heeft, vermijdt de Commissie zorgvuldig het gebruik van de woorden boetes en sancties om eventuele toekomstige stappen te omschrijven. ‘Het gaat ultiem om administratieve maatregelen, zoals de opschorting van betalingen (van EU-subsidies, red.). Het Europees Hof van Justitie heeft precies daarop aangedrongen, dat de voorgestelde herstelmaatregelen proportioneel zijn’, luidt het.

Over de financiële impact van de mogelijke maatregelen kan of wil de Commissie nog niets kwijt. ‘Alles hangt af van de geschatte impact van de inbreuken. Soms kan zoiets makkelijk berekend worden, soms moet een inschatting gemaakt worden.’ Voorlopig hangt dus enkel Hongarije een korting op zijn EU-subsidies boven het hoofd. Ook Polen kreeg in november vorig jaar al een louter administratieve klachtenbrief van de Commissie toegestuurd, maar ontspringt nu dus de dans. ‘Voor Polen ziet de Commissie momenteel geen reden om een procedure op te starten’, klinkt het in het Berlaymontgebouw.

Partner Content