Door mijn opleiding als reservist in het leger ben ik er nog meer van overtuigd dat dienstplicht voor jongeren zin heeft. Het gaat hierbij niet alleen om militaire dienstplicht; jongeren zouden ook kennismaken met andere domeinen van de samenleving.
...

Door mijn opleiding als reservist in het leger ben ik er nog meer van overtuigd dat dienstplicht voor jongeren zin heeft. Het gaat hierbij niet alleen om militaire dienstplicht; jongeren zouden ook kennismaken met andere domeinen van de samenleving. Maar waarom verplichten, zult u zich misschien afvragen. Waarom die dwingelandij? Waarom die betutteling? Ik denk dat we dit project vooral moeten beschouwen als een kans en een recht, het recht om na de middelbare school de tijd te nemen om dingen te ontdekken en na te denken over persoonlijke keuzes op dit belangrijke kruispunt in het leven. Soms is verplichting de enige manier om rechten te verzekeren. Denk maar aan het onderwijs. De dienstplicht zou je op uiteenlopende manieren kunnen aanpakken. Het uitgangspunt is één jaar engagement na het secundair onderwijs. Het lijkt me nuttig om dat jaar te verdelen in vier stages van een trimester: één stage die inzet op zorg, bijvoorbeeld in een rusthuis, een zorgcentrum, vluchtelingenwerk of ontwikkelingssamenwerking; één stage die inzet op moed, discipline en kracht, bijvoorbeeld in het leger, bij de brandweer, de civiele bescherming of in de bouw; één stage die de nadruk legt op creativiteit, bijvoorbeeld als kinderanimator of bij een theatergezelschap; en één stage die zich toespitst op maken en ondernemen, bijvoorbeeld in een landbouwbedrijf, fabriek of start-up. Zo kun je verschillende domeinen van de samenleving ontdekken en daarnaast verschillende vaardigheden ontwikkelen. Een echte dienstplicht haalt jongeren uit hun dagelijkse leefomgeving, uit hun stad of dorp en uit hun sociale klasse. Het doel is hen een jaar lang te mixen, hen onder te dompelen in diversiteit. Niets is zo doeltreffend om samenhorigheid, inlevingsvermogen en kameraadschap aan te kweken als een tafel en kamer delen. Ik vond het heerlijk om in ons Peloton Delta in Leopoldsburg bij het ontbijt, de lunch, het avondmaal of het schoenen poetsen voor ons slaapblok conversaties te voeren over de meest uiteenlopende onderwerpen - van het runnen van een hotel over de avonturen van een ambulancier tot anesthesie. Eenvormigheid en solidariteit zijn een must. Ik ben erg verknocht aan mijn individuele vrijheid en werk graag zelfstandig. Maar wat een ervaring is het om met pakweg twintig mannen en vrouwen in dezelfde uitrusting op dezelfde cadans te marcheren, te zingen - samen successen te boeken en samen in het zand te bijten. Dat schept een band en maakt duidelijk dat een mens naast zijn vrijheid pas echt floreert als er sprake is van collectiviteit. Dienstplicht moet jongeren ook uit hun comfortzone halen. Het ligt in onze aard om ons te vervolmaken in dat waar we goed in zijn. Die specialisatie is goed, maar soms is het ook nuttig om je op glad ijs te begeven, je zwaktes te ervaren en op die momenten tot de vaststelling te komen dat we elkaar in onze talenten aanvullen. Ik heb zelden zo gezweet in mijn leven als toen ik met mijn linkerhand leerde schieten. Dat was afzien. In het peloton had je ook topschutters, die dan op hun beurt tijdens de mars of het bivak werden uitgedaagd door mensen met bijvoorbeeld wat meer conditie of kundigheid in het kaartlezen. Toegegeven, sommige jongeren hebben al een stukje van die ervaringen opgedaan, in bijvoorbeeld de jeugdbeweging of sportvereniging. Maar dat geldt niet voor iedereen. Amper de helft van de Belgen is lid van een sportclub. Economische argumenten mogen ons niet tegenhouden. Goed, jongeren gaan misschien wat later studeren of aan het werk, maar wie een jaar op ontdekking kan gaan, bouwt maturiteit op en maakt wellicht doordachtere en meer gemotiveerde keuzes. De jongeren zullen tijdens dat jaar ook een stukje werken. Dat compenseert voor een deel de investering in begeleiding en huisvesting. Het allerbelangrijkste is dit: in een samenleving mag geen prijs staan op het bevorderen van cohesie en burgerschap. Een samenleving waarin burgers materiële welvaart nastreven zonder een gedeelde lotsbestemming, wordt ondanks haar rijkdom een zwakke samenleving. Laat sceptici die bij het lezen van dit stukje vooral hun persoonlijke vrijheid voor ogen hebben gehouden, het volgende overwegen: de vrijheid wordt slechts bestendigd door sterke burgers. Dankzij de samenhorigheid boezemt de vrijheid hun geen angst en stuurloosheid in en betekent ze voor hen meer dan gemakzuchtig individualisme.