IN77am', Polity Press, augustus 2004.
...

IN77am', Polity Press, augustus 2004.De Raad van de Europese Unie zette de Europese grondwet vorige week op ijs voor een periode van bezinning. De vraag die daarbij rijst, is: wie zal er zich bezinnen? De Raad maakte namelijk niet duidelijk hoe de 455 miljoen Europese burgers bij het debat over de toekomst van de Unie zullen worden betrokken. Dat betekent zoveel als dat hun mening niet zal worden gevraagd. Kortom, meer achterkamerpolitiek. Business as usual. Zolang er geen plan voorligt om de Europese burger bij dat proces van bezinning te betrekken, dreigt de politieke machine voortdurend te blokkeren uit angst voor publieke afkeuring. Als de politieke elite niet met een idee komt, versterkt ze de indruk dat ze geen moer geeft om wat de mensen denken. Maar als er snel en doortastend wordt opgetreden, biedt de huidige crisis ook een historische kans. Die kan worden gegrepen als de periode van bezinning wordt omgebouwd tot een groot Europees debat dat in elke wijk en in elke gemeenschap wordt gevoerd over de dromen, de angsten en de verwachtingen van de burgers voor hun toekomst. Europa kan daarbij leren van de Amerikaanse ervaring. De VS werden in 1968 met net zo een identiteitscrisis geconfronteerd. Het land was diep verdeeld over de oorlog in Vietnam, waarover op geen enkel moment een debat of een discussie was gevoerd. De kentering kwam toen studenten en professoren aan Columbia University in New York een zogenaamde Teach-In begonnen. Met honderden tegelijk kwamen ze bijeen in leszalen en auditoriums om er dagenlang te praten en te discussiëren over de oorlog, de manier waarop Amerika daarin betrokken raakte en wat hij met hen kon doen. De idee verspreidde zich over Amerika. Overal worstelden de mensen met de Amerikaanse buitenlandse politiek, probeerden ze te begrijpen wat er gebeurde en wat het land uit elkaar scheurde. Verkozen mandatarissen kwamen langs om te luisteren naar wat hun kiezers te vertellen hadden. De Teach-Ins werkten als seminaries, zelfs als therapeutische sessies. Maar ook als fora voor basisdemocratie. De mensen namen het initiatief van de politieke elite over. Ze legden de officiële communiqués naast zich neer en gaven het debat over de oorlog zelf richting. Het was een keerpunt in de Amerikaanse buitenlandse politiek. Het moment is rijp voor een grote Europese Teach-In. Burgerbewegingen, studentenverenigingen, vakbonden, zelfstandigen, intellectuelen, ouders en migranten zouden de kans moeten grijpen om overal in Europa het gesprek naar zich toe te trekken. Ze moeten niet meer dan drie, vier vragen behandelen. Hoe kan er in Europa ook in de toekomst voor werk worden gezorgd? Wat is het beste economische model voor de Unie: het Amerikaanse model van de vrije markt of het Europese van de sociaal gecorrigeerde markt? Waar liggen de geografische grenzen van Europa en hoe moet Europa omgaan met migratie? Wat is belangrijker: duurzame ontwikkeling of economische groei? En ten slotte: wat betekent de Europese Droom en hoe kunnen de verschillende visies daarop met elkaar worden verzoend? Als ze het goed met de Unie voorhebben, zouden de instellingen en de lidstaten moeten helpen om dat proces op gang te brengen. Het moet vanzelfsprekend overal in handen zijn en blijven van burgerbewegingen - het middenveld, zoals dat in België heet. Hier ligt misschien zelfs een kans voor het Europa van de regio's om een rol van betekenis te spelen. Politici mogen ook komen. Maar alleen om te zwijgen en te luisteren naar wat de mensen te zeggen hebben over de kant die Europa op moet. Jeremy Rifkin