Hoeveel is te veel? En wanneer herken je dat moment? Het is het soort van levensbeschouwelijke wiskunde dat Mark Oliver Everett - in het dagelijkse gebruik E - ondertussen de helft van zijn hersens moet gekost hebben. Dat ging als volgt. Na twee tot stof teruggekeerde soloplaten zet hij met Eels een levenslange depressie om in een muur vol gouden platen. Het tragikomische "Beautiful freak" en zijn grote hit "Novacaine for the soul" slaagden erin om mensen de namen van antidepressiva te laten meebrullen. E verkocht zijn ellende zonder verzoek om medelijden en met enkele kleurstoffen die alles minder zwaartillend maakten. Het einde bleef even somber, maar ondertussen was iedereen toch maar even blij geweest.
...

Hoeveel is te veel? En wanneer herken je dat moment? Het is het soort van levensbeschouwelijke wiskunde dat Mark Oliver Everett - in het dagelijkse gebruik E - ondertussen de helft van zijn hersens moet gekost hebben. Dat ging als volgt. Na twee tot stof teruggekeerde soloplaten zet hij met Eels een levenslange depressie om in een muur vol gouden platen. Het tragikomische "Beautiful freak" en zijn grote hit "Novacaine for the soul" slaagden erin om mensen de namen van antidepressiva te laten meebrullen. E verkocht zijn ellende zonder verzoek om medelijden en met enkele kleurstoffen die alles minder zwaartillend maakten. Het einde bleef even somber, maar ondertussen was iedereen toch maar even blij geweest. En dan gaat het echte leven pas goed met de zeis maaien. Zijn zus pleegt zelfmoord. Zijn vader sterft aan een hartaanval en bij zijn moeder wordt terminale kanker vastgesteld. En hij had nu net een draaglijk niveau van hypochondrie gevonden. Als E songtitels als "Elizabeth on the bathroom floor", "Going to your funeral" en "Cancer for thecure" vrijgeeft, voorspellen de bookmakers het allerergste. Hier dreigen zelfs zwarte gaten als "Berlin" van Lou Reed en "In utero" van Nirvana op volle snelheid voorbijgestoken te worden. Misschien is "Electro-shock blues" ook wel een spookhuis. Alleen voelt het niet zo aan. Het is een album dat evenveel over het leven als over de dood wil gaan. De nare voorvallen hebben E wakkergeschud. "I was thinking how everybody was dying. And it's time to live.", is de cruciale zin die alles samenvat. Niet dat hij plotseling breed is gaan glimlachen. Hoewel hij tijdens het gesprek tot twee keer toe gezegd wil hebben dat hij eigenlijk wel grappig is. Maar hij kan relativeren en dat maakt hem uiterst lucide bij het neerschrijven van zulke zware drama's. Het is al even mooi om te horen hoe Eels langzaam wegdrijft van "Beautiful freak" en vooral hoe hij in de tweede helft via de kunst van het weglaten ontroerend indrukwekkend wordt. Nummers als "Ant farm" en "Dead of winter" krijgen door hun karige versiering en eenvoud een soort van piëteit die om inlijsting vraagt. "Electro-shock blues" heeft zijn eigen wetten en woordenschat en wordt daarom op dinsdag 22 september zeer bewust voor een zittend publiek gebracht in de Antwerpse Elisabethzaal. Het zorgt ongetwijfeld zelf voor de elektriciteit. Heel wat artiesten beginnen muziek te maken omdat ze op de radio niet terugvinden wat ze graag willen horen. Stamt Eels uit die categorie?MARK OLIVER EVERETT: Ik ben een redelijk fanatieke doe-het-maar-zelver. Ik vind dat niemand de dingen doet zoals ik dat zou willen. Dus doe ik het maar beter zelf. Ik loop bijvoorbeeld niet hoog op met recensenten omdat zij langs de lijn kritiek staan te spuien en nooit zelf eens iets laten zien. Proberen is altijd beter dan niets doen. Zelfs als je faalt. Een van de charmes van Eels is dat je de nummers ook als probeersels wilt laten klinken.E: De meeste nummers worden tegelijkertijd geschreven en opgenomen. Normale mensen noemen dat een demo. Voor ons is dat dan de plaat. Ik heb lange tijd nagedacht over wat creativiteit nu eigenlijk moet zijn. En de oplossing is, voor mij althans, dat alles van het moment moet komen. De beste dingen gebeuren wanneer je vooraf niet kan inschatten wat het resultaat zal zijn. Onze nieuwe basgitarist is van oorsprong bijvoorbeeld gitarist. Hij weet dus eigenlijk niet wat hij aan het doen is maar probeert daar een creatieve oplossing voor te vinden. Zo iemand past perfect bij Eels. Ten tijde van "Beautiful freak" konden jullie putten uit een bestand dat jarenlang was opgespaard. De meeste groepen raken na hun debuut echter in de problemen omdat de wereld over hen heen rolt en het plotseling te snel moet gaan. Zonder cynisch te willen zijn, zou je kunnen zeggen dat jij daarin een onverwachte helpende hand hebt gekregen.E: Op het moment dat al die tragedies zich afspeelden, waren we op tournee en was er te weinig tijd om er iets mee te doen. Ik stond er ook nog te dicht bij. Na afloop van die tournee ging het als vanzelf en kwam het er in een grote gulp uit. Ik stond echt te popelen, omdat ik er iets goeds wou uithalen. Dat is wat de meeste artiesten trachten te doen, denk ik. Ze doen voorzichtige pogingen om enige greep te krijgen op de dingen die rondom hen gebeuren. Daarom heet dit album ook "Electro-shock blues". Niet als een referentie naar de muziek of het gevoel, maar als een positieve daad. Ik wou deze verhalen aan andere mensen vertellen zodat zij er iets uit kunnen halen voor zichzelf. Ik ben iemand die smelt bij het woord gemeenschapsgevoel en die mensen dingen wil bijbrengen. Is dat echte leven een betere inspiratiebron gebleken dan je fantasie?E: Ik verzin toch liever verhalen. Ik ben het echte leven eerlijk gezegd een beetje beu. Vooral omdat het in mijn geval zo hyperdominant is geweest. Als schrijver moet je een heleboel geleefd hebben en een heleboel dingen begrijpen. Maar je hoeft het daarom niet zonodig allemaal zelf beleefd te hebben. Anderzijds laten die echte verhalen dan weer toe om je als schrijver veel meer uit te leven. De situatie ligt vast. Dat is een feit. Maar je hebt wel een pak manieren om ernaar te kijken. Ik schrijf altijd in de eerste persoon, omdat ik wil dat de dingen recht vanuit het personage komen. Omdat ik hier niet alles kwijt kon vanuit mezelf, zijn een pak nummers vanuit een ander standpunt geschreven. Ik heb zelfs mijn geslacht veranderd. En dat is me uitermate bevallen. Hoewel de toon meestal vrij ernstig is, zit er ook veel humor in dit album. Is dat overdrijven aan de andere kant om het allemaal wat draaglijker te maken? E: De meeste mensen bekijken de dood als de tegenpool van het leven. Ik ben door al die nare gebeurtenissen echter tot het besef gekomen dat de dood gewoon een deel is van het leven. Ik wou me dus vooral niet op die ellende concentreren en van "Electro-shock blues" een pretentieuze rockopera maken. Het moest integendeel een plaat over alle facetten van het leven worden. Soms grappig, soms triest, soms glorieus en soms schrikwekkend. Ik wou dat allemaal laten reflecteren in de muziek. Ik ben niet zo'n hoogdravende jongen. Ik wil communiceren op begrijpbare niveaus. Het minste wat je zou verwachten is dat er tijdens het maken van deze plaat enkele momenten van grote twijfel moeten geweest zijn.E: Voor mij voelde het eigenlijk allemaal zeer logisch aan. Maar ik kreeg opmerkingen van anderen dat ik helemaal door mijn dak aan het gaan was en dat het waanzin was om zo'n album uit te brengen. Maar ik ben "Electro-shock blues" tot het bittere einde blijven verdedigen. De kans is dus redelijk groot dat ik nu elke vorm van carrière op mijn buik kan schrijven. Zijn er dan voortekenen in die richting?E: We hebben net een aantal interviews gedaan in Frankrijk en daar kreeg ik toch sterk het gevoel dat men mij deze plaat aan het verwijten was. Niet dat men de feestplaat van het jaar had verwacht, maar dit vonden ze net iets te luguber. Mensen zingen nu eenmaal niet graag woorden mee als kanker of begrafenis. Het beangstigt hen omdat het herinnert aan dingen die ze niet kunnen controleren. Mijn punt is dat zulke zaken onvermijdelijk zullen opduiken. En dan is het de vraag of je er iets mee wilt doen of dat je de problemen alleen maar erger laat worden. Heeft het succes van "Beautiful freak" jouw zicht op je talent veranderd?E: Neen. Want tegenover elk beetje vertrouwen dat je eruit puurt, staan evenveel twijfels. Je gaat alles analyseren en je afvragen waarom mensen van je muziek houden. Begrijpen ze alles wel en kunnen ze zich met jou identificeren? Nu ben ik er ondertussen wel aan gewend geraakt dat ik verkeerd begrepen word, maar ik leer er niet echt mee leven. Een mens voelt zich graag begrepen. Dat zit gewoon in onze genen ingebakken. Succes dwingt je anderzijds wel om na te denken over wat je nu echt belangrijk vindt. En toen ontdekte ik dat de behoefte mij totaal vreemd is om miljoenen platen te willen verkopen. Dat is misschien wel fijn op het moment zelf, maar je kan toch geen gouden platen meenemen in je graf. Laat mij maar goede muziek maken die tastbaar en van deze wereld blijft. Volgens het cliché spruit die artistieke vrijheid net voort uit succes.E: Ik denk dat vandaag eerder het omgekeerde geldt. Er is maar weinig plaats meer voor carrières. En dus spelen platenfirma's op veilig en sturen ze er vooral op aan dat je je succes herhaalt. Gelukkig werk ik voor mensen die muziek nog naar waarde kunnen schatten en heeft men mij volledig met rust gelaten. Al kan dat vermoedelijk ook alleen maar weer omdat "Beautiful freak" het zo goed gedaan heeft. Dus het zal dan toch wel kloppen zeker. Hoewel jullie uitsluitend rust en evenwicht uitstralen, zag ik in een Amerikaanse recensie het woord subversief opduiken.E: Dat moet ongetwijfeld naar aanleiding van Lollapalooza - het grote reizende zomerfestival in de Verenigde Staten - geweest zijn. We werden daar echt voor de leeuwen geworpen. Die jonge gasten kwamen duidelijk om luide groepen als Korn en Tool te zien. Bij ons zaten ze zich ostentatief te vervelen en te wachten tot "Novacaine for the soul" aan de beurt zou komen. Dus brachten we het als een traag en onherkenbaar gedicht. Sommigen werden heel agressief en staken hun middelvinger op. Dat misprijzen en die verkeerde casting waren een welgekomen overgangsrite. We gaven er onze eigen draai aan en gingen als volwassen mannen naar huis. Met deze plaat bezoeken jullie vooral zalen met een zittend publiek zoals de Antwerpse Koningin Elisabethzaal. Komt dat pluchen stadium niet jaren te vroeg?E: We willen mensen een fijne avond aanbieden waarop we samen wat pijnlijke dingen doornemen en bij iets uitkomen wat als een catharsis aanvoelt. Zodat je als toeschouwer het gevoel hebt dat je leeft wanneer je naar buiten gaat. Dat kan alleen maar als mensen gaan zitten en echt luisteren. Het lijkt misschien wat geforceerd, maar ik denk dat het niet anders kan. Eels, "Electro-shock blues", (DRMD-A-50052/Dreamworks). Eels concerteert op dinsdag 22/9 in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen. Reservaties: 070/34.56.78 of 0900/10.333.Jan Delvaux