Toen uitgeverij Pelckmans aan Walter Zinzen vroeg een bijdrage te leveren voor haar reeks 'pamfletten', zat de voormalige chef Duiding van de VRT 'toevallig' weer op hete kolen. 'Maar je moet geen lange zure klacht van een kniezende oude man verwachten', zegt Zinzen. 'Ik erger me vooral aan mensen die mopperen over ons gebrekkige staatsbestel, maar intussen alles gewoon accepteren. In mijn boek doe ik een oproep om onze Belgische particratie met z'n navelstaarderij niet langer te aanvaarden.'
...

Toen uitgeverij Pelckmans aan Walter Zinzen vroeg een bijdrage te leveren voor haar reeks 'pamfletten', zat de voormalige chef Duiding van de VRT 'toevallig' weer op hete kolen. 'Maar je moet geen lange zure klacht van een kniezende oude man verwachten', zegt Zinzen. 'Ik erger me vooral aan mensen die mopperen over ons gebrekkige staatsbestel, maar intussen alles gewoon accepteren. In mijn boek doe ik een oproep om onze Belgische particratie met z'n navelstaarderij niet langer te aanvaarden.' Aan alternatieven voor 'de zieke man' België waagt Zinzen zich niet. Hij maakt kritische kanttekeningen bij onze partijstaat, het confederalisme, het 'probleem-Brussel' en - zijn stokpaardje - ons buitenlands beleid. 'We zijn een volk van kolonialen gebleven', fulmineert hij in Mens erger je! Dat Bart De Wever het hier en daar moet ontgelden, is een understatement. In zijn voorwoord drukt politicoloog Dave Signardet er nochtans op dat je Zinzens boek niet als één grote aanval op de N-VA moet lezen. Zinzen: 'Terwijl het gedeeltelijk wel zo is, natuurlijk. Ik pleit schuldig.' Walter Zinzen: In een echte democratie worden etnische en culturele minderheden beschermd. De N-VA stelt dat in dit land de demografische meerderheid van Vlamingen ook een democratische meerderheid is, maar dat ze die niet in macht kan omzetten. Als dat haar analyse is van 'een gebrek aan democratie', dan vergist ze zich. Wat als er zes miljoen Walen waren en vier miljoen Vlamingen. Zou de N-VA dan ook zeggen 'de meerderheid beslist'? Zinzen: We doen niet aan correspondentie. Zinzen: Sinds de gemeenteraadsverkiezingen stel ik wel een evolutie vast. Er verschijnen meer gefundeerde, kritische stukken. Toen het bestuursakkoord in Antwerpen gesloten was, heeft De Standaard het onderwijsluik in het akkoord met het voorstel van de SP.A vergeleken. Conclusie: het eerste is amateuristisch, het tweede professioneel en doordacht. Na nog een kritisch stuk liet De Wever zijn column niet meer in die krant publiceren. Het aantal media waar hij boos op is, vergroot met de dag. Nu hoor je zelfs opmerkingen als 'de linkse media zijn anti-N-VA'. Ook dat klopt niet. Waar zitten die dan, de linkse media? Zinzen: Over zijn artikel één uit de partijstatuten: een onafhankelijke republiek Vlaanderen in een democratische Europese unie. Zinzen: Inderdaad, ik hoor Siegfried Bracke nu zeggen: 'Het staat wel in onze statuten, maar ach, in onze grondwet staat ook dat de koning ministers benoemt.' Is er dan geen respect meer voor partijstatuten? Ik zal de partij pas geloven als er staat: de N-VA kiest voor een federale republiek België, in een democratische Europese Unie. Nog zoiets: én willen afscheiden én samenwerken in een unie, die contradictie is toch bizar. Zinzen: De Wevers goeroe zegt inderdaad dat hij die logica van nationalisten die pro-Europees zijn niet begrijpt. Ook daarop reageert de N-VA-voorzitter niet. Ik merk niet alleen contradicties op, maar ook hardnekkige dogma's. Neem de uitspraak 'als de bevoegdheden naar Vlaanderen komen, zal het veel beter gaan'. Waarom zou het arbeidsbeleid beter zijn bij 'ons', als het zowel op het regionale als op het federale niveau dezelfde mensen zijn die het beleid bepalen, en als dezelfde partijvoorzitters in dezelfde particratie aan dezelfde touwtjes blijven trekken? Zinzen: Neem ook de onderwijshervorming. Dat was pas politiek à la Belge. Een minister heeft een plan, dat wordt in de regering besproken en moet dan naar het parlement - waar toch een paar onderwijsdeskundigen zitten - maar wat gebeurt er? De Wever gaat voor de camera staan en brandt het plan af. Is dat de kracht van verandering? Hij is lid van het Vlaams Parlement, dáár moet hij zijn duivels ontbinden. Het akkoord kwam er uiteindelijk pas na een verlossend telefoontje uit het stadhuis van Antwerpen. Dat is machtspolitiek van het zuiverste water én kiezersbedrog. De Wever bevestigt het systeem. Misschien betekent 'veranderen' bij hem alleen maar 'vervlaamsen'. Als dat zo is, moet hij dat ook zeggen. Het doet me een beetje denken aan Mobutu die de Congolese economie wou nationaliseren. Het resultaat was dat het voortaan Congolezen waren die de winsten opstreken, in plaats van blanken. Hier zijn het de Vlamingen die het bestuur gaan overnemen, zonder dat aan de politieke structuren iets wezenlijks verandert. Zinzen: De N-VA blijft vooralsnog een fatsoenlijke democratische partij. Het zijn geen straatvechters, geen racisten. Anderzijds, als je de toevloed ziet aan mandatarissen en kiezers uit de kringen van het Vlaams Belang, dan word ik ook een beetje bang. Laten we met grote interesse blijven kijken naar hoe het beleid in Antwerpen wordt gevoerd. Nu, wat die Marokkaanse gevangenissen betreft, daar zie je inderdaad een grens vervagen. Hetzelfde dacht ik toen ik Liesbeth Homans over slachtoffers van racisme hoorde zeggen 'dat ze zelf de oorzaak zijn van hun achterstelling'. Dat wordt toch stilaan gevaarlijk. Zinzen: Iedereen stelt vast dat alles aan het schuiven is gegaan. We zien het faillissement van de oude politieke partijen die op zoek gaan naar nieuwe posities. Je merkt het bijvoorbeeld aan de Open VLD die een terugweg zoekt naar het liberalisme waaruit ze stamt. Anderzijds, in de negentiende eeuw waren er andere problemen dan nu: de industrialisering, de uitbuiting van de arbeidersklasse... Zinzen: Klopt, maar de problemen manifesteren zich nu wereldwijd. Die kun je moeilijk pareren met partijen die in een steeds kleinere regio naar hun navel zitten te staren. We evolueren ook fundamenteel naar een andere maatschappij en dat smeekt om nieuwe fundamenten. De industrialisering blijkt eindig en bij de armoede vertoont de uitbuiting zich anders. Is 'het kapitaal' nog de vijand van vandaag? Ja, in principe wel, maar de echte macht zit inderdaad bij de banken. Zinzen: Zijn G1000 was een schitterend initiatief, maar de politieke klasse heeft er niets mee gedaan, wellicht uit angst voor het afkalven van de eigen 'markt'. Anderzijds blijft de vraag hoe je die burgerdemocratie efficiënt maakt. Hoever reikt de bezorgdheid van die burger? Het gevaar is dat de eigen kleine belangen het winnen van de collectieve en dat participatie uitmondt in 'not in my backyard'. Daarom blijf ik voorstander van een representa-tieve democratie. De kiezer geeft de opdracht aan politici om het land in zijn naam met kennis van zaken te besturen. De voorwaarde is wel dat je échte representanten hebt, vrije geesten, en niet mensen die op lijsten zijn gepusht om handpoppen te zijn van de partijleiding. Zinzen: Ik zie het alternatief nog echt niet, helaas. Burgerparticipatie? Een democratie die werkt via referenda? Neem Californië, toppunt van directe democratie, het is ongeveer de slechtst bestuurde staat van Amerika. De ene week stemt men er voor een belastingvermindering, de volgende week voor een verhoging van de uitgaven. Weet je wat in ons land wél een interessant referendum zou zijn? De inwoners van de zes faciliteitengemeenten vragen of ze naar Brussel willen of bij Vlaanderen willen blijven. Dat biedt mogelijk interessant werkmateriaal. Zinzen: De invloed van de kiezer is beperkt, maar hij schudt natuurlijk wel de kaarten. Daarna begint het mechanisme echter weer te draaien, en gebeurt niets meer in alle openheid. De Duitse partijen stelden voor de verkiezingen al met wie ze wel of niet in zee wilden, dat had tenminste het voordeel van de transparantie. In ons land roept men 'de kiezer beslist' maar de coalitievorming gebeurt in de achterkamers. Zeg het dan openlijk, dat de kiezers niets te zeggen hebben. Zinzen: Er was in ons land een interessante discussie bezig over die monarchie, maar die was niet rond toen de opvolging van Albert II eraan kwam. Ik vind het een gemiste kans. Kan België alleen maar samenhangen omdat er een monarchie is? Waarom kunnen wij geen gezagsvolle mensen verkiezen tot president? Ik ben nogal een bewonderaar van het Duitse model. Sinds de Tweede Wereldoorlog heb je daar sterke figuren gehad als president, oud-politici zoals Walter Scheel, Johannes Rau, mensen met een groot moreel gezag. Neem de huidige president, Joachim Gauck, hoe hij in Oradour (waar bij een vergeldingsactie van de nazi's in WO II honderden dorpelingen omkwamen, nvdr) de excuses van Duitsland aan de Franse president aanbood. Dat was toch schitterend? Zinzen: We hebben een staatshoofd nodig, onder meer om het land bij zulke gelegenheden te vertegenwoordigen. Zinzen: We hebben oud-koloniën. We zouden ons kunnen verontschuldigen voor de onderdrukkingen in zwart Afrika, of voor hoe het milieu in Katanga is verpest door Union Minière. Er valt echt wel wat te excuseren, hoor. Zinzen: Ja, gedrevenheid heeft bij mij soms een emotionele uitingsvorm. Ik maak me daar nu minder zorgen over dan in mijn VRT-tijd. Ik kan me enige Narrenfreiheit veroorloven. Toen ik nog bij de openbare omroep werkte, werd me verweten dat ik geen empathie had met de politici. Natuurlijk had ik dat niet, ik wou dat niet. Met politici moet je het over het beleid hebben - en niet tijdens etentjes en andere tête-à-têtes. Als journalist moet je aanporren, vragen stellen en opnieuw stellen. Jan Blommaert schreef na de recente verkiezingscampagne voor de site De Wereld Morgen een knap stuk over de vragen die níét aan De Wever werden gesteld, vragen die ertoe deden. Je mag je toch niet laten afschrikken omdat De Wever vlot is, pareert en scheldt? Zinzen: Dan had ik liever Pim Fortuyn zelf. Ik heb hem een week voor zijn dood geïnterviewd en ik vond dat heel aangenaam. Ik was het nergens over eens met hem, maar hij pareerde met standing. Hij verdroeg de journalist, hield van het debat. De Wever wil alleen maar gelijk krijgen. Krijgt hij geen gelijk, dan is hij kwaad en kom je op de zwarte lijst terecht. Die lijst begint aan te dikken: Phara, Luk van der Kelen, Béatrice Delvaux... Zinzen: Ik vond dat eerlijk gezegd nogal geestig. Wij hebben vroeger op de VRT soms iets soortgelijks gedaan: we zetten in de studio een lege stoel, wezen die aan en meldden dat deze of gene politicus weigerde te komen. Het heeft vaak kwaad bloed gezet bij de betrokkenen. Zinzen:Plus que ça change, plus que ça reste la même chose. De veranderingen zijn er, maar ze zijn niet fundamenteel. Ik blijf ook de teloorgang van de onderzoeksjournalistiek in Vlaanderen betreuren. Toen ik dat eerder zei, kreeg ik meteen de wind van voren. Iedereen mag bekritiseerd worden, behalve de journalisten. De politieke verslaggeving is - en hier verschuil ik me achter Luc Huyse - een soort sportverslaggeving geworden van: wie speelt tegen wie, wie scoort. Zelfs grote thema's worden als fait-divers behandeld. Neem de tv-reportage over die Afghaanse vluchteling die al dan niet terug moet. Ik heb toen zeker tien keer gehoord dat hij zijn belastingen betaalde. Eén keer is ook wel goed zeker? Trouwens, als hij géén belastingen betaalde, zou hij dan wel moeten vertrekken? Onderliggend gaat het over de vraag 'is het een profiteur of niet', en dat vind ik dus de fait-diversaanpak en geen gedegen journalistiek. Zinzen: Ergernis is onderdeel van mijn voeding. Ik heb hier ook een kameraad in huis (Kris Smet, de partner van Zinzen, nvdr) die uit hetzelfde hout is gesneden. Wij vuren elkaar voortdurend aan, je zou eens bij ons moeten zitten als we naar de televisie kijken. Armen omhoog, vloekend soms. Het verbetert echt niet met ouder worden. Maar verzuren? Kris en ik genieten met volle teugen van het leven, en we werken af en toe ook nog wat. Trouwens, we drinken en eten te graag om verzuurd te raken. DOOR MARIJKE LIBERT, FOTO'S SASKIA VANDERSTICHELE'De Wever wil alleen maar gelijk krijgen. Krijgt hij geen gelijk, dan is hij kwaad en kom je op de zwarte lijst terecht.'