Mijnheer Vermeersch, eerste thema van de zitting deze week is de omstreden zaligverklaring van de Kroatische kardinaal Stepinac.
...

Mijnheer Vermeersch, eerste thema van de zitting deze week is de omstreden zaligverklaring van de Kroatische kardinaal Stepinac.Etienne Vermeersch: Die zaligverklaring is schokkend. Een van de absolute dieptepunten van dit pontificaat, en dat wil wat zeggen. Op 6 april '41 trekken de Duitsers Joegoslavië binnen, en al op 10 april wordt in Kroatië een fascistisch regime opgericht door de terroristische beweging Ustasha, met aan het hoofd Ante Pavelic. Dat regime is het meest wreedaardige geworden dat Europa buiten Duitsland heeft gekend. Vanaf eind april '41 is een genadeloze jacht gemaakt op "Serviërs", orthodoxen dus, die de keuze kregen tussen bekering tot het katholicisme of de dood. Driehonderdduizend Serviërs werden vermoord. Daarnaast ook zesentwintigduizend joden, en zestienduizend zigeuners. Dat ging gepaard met onnoemelijke wreedheden. Servische kinderen werden de keel overgesneden terwijl hun moeders moesten toekijken, moeders werden onder de ogen van hun kinderen opengesneden. Honderden orthodoxe kerken en kloosters werden vernietigd, en honderden orthodoxe priesters en drie orthodoxe bisschoppen vermoord, meestal na zware folteringen. Verschillende van die moordenaarsbendes werden geleid door Ustashi-priesters, vooral franciscanen. Welke rol heeft kardinaal Stepinac gespeeld?Vermeersch: Op 28 april '41, als de brutaliteiten al begonnen zijn, schrijft Stepinac in een herderlijke brief dat hij in de overname van de macht door Pavelic de hand van God ziet. Voor hem is dat het begin van de nieuwe tijd, en is deze machtsovername een weldaad voor de Kroatische kerk en het Kroatische volk. Hij zegt uitdrukkelijk: "Wij kennen deze mensen en kunnen op hen betrouwen." Op dat moment was Ante Pavelic al door een Franse rechtbank bij verstek ter dood veroordeeld voor de organisatie van de moord op koning Alexander, en op een Frans minister van Buitenlandse Zaken. In mei '41 reist Pavelic naar Rome, vergezeld van enkele bisschoppen en de vicaris van Stepinac. Hij wordt door de paus ontvangen met het diplomatieke eerbetoon van de Zwitserse garde, hoewel het Ustasha-Kroatië door het Vaticaan niet als officiële staat erkend was. Nadien is Pavelic op alle mogelijke manieren gesteund door kerkelijke overheden. Stepinac was de hoofdaalmoezenier van de Ustashi's. Tientallen van zijn priesters waren hun aalmoezeniers. Er zijn foto's gepubliceerd waarop Stepinac te zien is met een decoratie van de Ustasha. Foto's waarop hij met al zijn priesters om zich heen, op de trappen van de kathedraal, Ante Pavelic ontvangt, op een moment waarop diens moordpartijen alom bekend waren, ook bij Stepinac. Ik beweer niet dat hij zelf gemoord of geplunderd heeft, maar hij heeft zijn aanvankelijke steun aan dit regime nooit op een publieke en duidelijke wijze teruggetrokken, en dat maakt hem medeverantwoordelijk. Dat men zo iemand zalig verklaart, zonder eerst een diepgaande discussie te houden, is verbijsterend. Het minimum minimorum was dat het Vaticaan zijn archieven opende, zodat een commissie van neutrale historici die met de Servische bronnen had kunnen vergelijken. Nu loopt men de kans dat voor altijd op de lijst van de zaligverklaarden naast superieure mensen zoals pater Damiaan, ook de naam prijkt van een steun en toeverlaat van een van de wreedste massamoordenaarsbendes uit de geschiedenis. En je moet werkelijk geen enkele schroom kennen om de plechtigheid zelf op te luisteren met de prachtige hymne: "Ubi caritas et amor, Deus ibi est." "Waar genegenheid en liefde is, daar is God." Het tijdstip van de zaligverklaring was evenmin goed gekozen.Vermeersch: De vergeldingsacties van het Westen voor Servische misdragingen in Kosovo, kunnen nu wel erg makkelijk worden uitgelegd als een westers katholiek complot tegen Servië en tegen de orthodoxe gemeenschap. De paus is extra munitie gaan leveren voor nog meer geweld, in een gebied waar Serviërs, Kroaten, en moslims mekaar al sinds de negentiende eeuw in barbaarse gevechten naar het leven staan. Doet het Vaticaan dat bewust?Vermeersch: Ik vrees van wel. Deze paus is bezeten van de strijd tegen het communisme. Katholieke bisschoppen die zich tegen het communisme hebben verzet, zijn in zijn ogen sowieso helden, wat ze voor de rest ook gedaan of misdaan hebben. Stepinac, Mindszenty, Wyszynksi, en uiteindelijk uiteraard hijzelf. Ondertussen bereidt de Navo een militaire aanval op Servië voor.Vermeersch: Het Westen had inzake Kosovo van bij het uiteenvallen van Joegoslavië een veel duidelijker positie moeten innemen. Men had alle bevolkingsgroepen het recht moeten toekennen om over hun eigen lot te beslissen. Dat was delicaat in sommige delen van Kroatië, en bijna onuitvoerbaar in het etnische en religieuze lappendeken van Bosnië. Maar het is in feite wel gebeurd in Slovenië, en mijns inziens was het ook mogelijk in Kosovo. Daar is een voldoende groot gebied te omschrijven, waarin negentig procent van de bevolking historisch Albanees is. Men had die mensen zelf over hun politieke toekomst moeten laten kiezen. Het Westen is altijd uitgegaan van het standpunt dat Kosovo een onderdeel moest blijven van Servië, dat aan die streek een vooral emotioneel-historisch belang hecht. Maar het principe van het zelfbeschikkingsrecht der volkeren weegt volgens mij zwaarder. Zeker omdat men vooraf kon weten dat de Servische politiek intolerant zou zijn, en allerminst zou terugschrikken voor het gebruik van terreur. Men zou ook beter moeten beseffen dat er in de Balkan historische achtergronden spelen, waarvoor wij medeverantwoordelijk zijn. De Eerste Wereldoorlog is er begonnen, mede door de strijd van het katholieke Oostenrijk-Hongarije tegen de orthodoxie in Servië. Paus Pius X, een andere heilige, heeft een belangrijke rol gespeeld in het aanwakkeren van die oorlogshouding. Heeft de Navo het recht om op te treden in een extern conflict, buiten haar territorium?Vermeersch: Ik heb over dergelijke optredens een aarzelende houding. Strikt juridisch mag het niet, maar moreel lijkt het me soms nodig. Ik verwijs naar Rwanda. Eigenlijk moeten dan de Verenigde Naties tussenkomen. Maar in de structuur van de VN zit je nu eenmaal met het vetorecht in de Veiligheidsraad. De Chinezen willen geen militaire interventie tegen een schending van de mensenrechten, omdat zij zelf de kwestie Tibet niet op hun bord willen krijgen. En de Russen steunen hier de Serviërs, omwille van de historische solidariteit tussen de orthodoxen. Al is dat bondgenootschap een beetje absurd. Vroeger steunden Rusland en Servië mekaar omdat ze beide communistisch waren. En nu ze beide niet meer communistisch zijn, is het plotseling de orthodoxie die hen blijkt te binden. Strikt rationeel is het niet te verklaren waarom de Russen zich zo engageren ten voordele van Servië, want als de Navo aanvalt, betekent dat tegelijkertijd een publieke vernedering voor Moskou. Maar goed, dat moeten ze zelf weten. Feit is dat de VN zelf niet militair interveniëren. Dus lijkt het dat anderen het moeten doen. Want schending van mensenrechten kan zo grof worden, dat je de afweging moet maken wat het ergst is: initiatiefloos toekijken, of een actie ondernemen die juridisch niet sluitend te verdedigen is, maar moreel gezien misschien wel. Hetzelfde probleem stelt zich in heel wat Afrikaanse landen. In de Verenigde Staten is de impeachmentprocedure tegen Bill Clinton daadwerkelijk opgestart.Vermeersch: Een kwalijke zaak voor het democratisch systeem. Clinton had van het begin af aan net als Mitterrand moeten zeggen: "So what?" Al is die reactie minder vanzelfsprekend in het puriteinse Amerika dan in Frankrijk. In de Verenigde Staten vinden velen dat politici er dezelfde moraal moeten op na houden als zijzelf. Maar wat een politicus moet doen, is het land behoorlijk leiden. Zijn privé-leven staat daar totaal buiten. Het is dwaas om, met een economische crisis voor de deur, het hele staatsmechanisme te destabiliseren voor een buitenechtelijk avontuurtje van de president. Stel je voor dat men Roosevelt tijdens de oorlog gedurende maanden het leven zuur had gemaakt omdat hij een maîtresse had. De Republikeinen klagen niet het privé-gedrag van Clinton aan, maar wel zijn meineed.Vermeersch: Men had Clinton nooit onder ede mogen ondervragen over zijn privé-leven. Zelfs onder ede zullen politici afwegen wat uiteindelijk het belangrijkste is: liegen of de volledige waarheid zeggen. In eigen land blijft het asielbeleid de gemoederen beroeren. Luc Van den Bossche kondigt onder andere een versoepeling van de regularisaties aan.Vermeersch: Het asielvraagstuk stelt ons voor een gewetensprobleem, waarvoor geen eenduidige oplossing bestaat. Ieder mens met het hart op de juiste plaats, heeft te doen met sukkelaars die om wat voor reden ook naar hier proberen te komen. Wat gebeurd is met Sémira Adamu, is verschrikkelijk. Ik weet uit persoonlijke ervaring dat ook Louis Tobback geraakt wordt door deze schrijnende gevallen. Ik heb zelf in humanitaire zaken van migranten bij zijn kabinet steun kunnen krijgen. Ik geloof dus in de oprechtheid van zijn gevoelens na dit tragische ongeval. Zijn fout is geweest dat hij in zijn politiek discours over het vluchtelingenprobleem, te weinig beducht is geweest voor het woordgebruik. Mensen die een miserabel lot in eigen land ontvluchten, mogen minstens op ons mededogen rekenen. Het gaat niet om criminelen, dat zou bij elke verklaring in deze materie duidelijk moeten worden onderstreept. Als de politieke taal hard en onverbiddelijk is, vergroot dat de kans dat het optreden op het terrein het ook wordt. Bovendien is het niet verstandig om rijkswacht en politie een te grote manoeuvreerruimte te laten, bij het bepalen van wat kan en niet kan bij het fysiek uit het land zetten van mensen. En men mag het al dan niet gebruiken van dat kussentje niet laten afhangen van de mening van één of twee dokters. Dat is de ene kant van de zaak. Maar er is een andere kant. Ik heb veel persoonlijke waardering voor enkele mensen die zich verzetten tegen elke uitzetting. Maar ik kan met de dood in het hart hun standpunt niet delen. Ik sluit me in dit opzicht aan bij de visie van Ludo Abicht in De Standaard van 26 september. Men moet drie dingen onder ogen nemen. Als men de grenzen opent, is het bijna zeker dat op een bepaald moment golven mensen zullen binnenkomen, die men niet meer kan controleren. We hebben dat meegemaakt, vlak voor het neerhalen van de Berlijnse Muur, toen de mensenvloed vanuit de DDR niet meer te stuiten was. Ten tweede: als men beperkingen invoert, moet men beseffen dat sommige kandidaat-migranten bereid zijn alle risico's te nemen, inclusief de dood. Men heeft dat op markante wijze kunnen vaststellen in het geval van de bootvluchtelingen uit Vietnam. Welnu, hoe kan men dwang uitoefenen op mensen die zelfs de dood willen riskeren? Ten derde: wat men ook moge zeggen, een zwaardere druk op onze sociale zekerheid of OCMW's zal in de eerste plaats de armsten onder ons treffen. Laten we dan ook met hun mening rekening houden. We staan dus voor minstens twee belangrijke waarden: het emotionele en ethische medeleven met mensen in nood, en het rationele beschermen van de eigen samenleving. Een verscheurende maar noodzakelijke keuze.ETIENNE VERMEERSCHKoen Meulenaere