Het gebeurde op een vrijdagmiddag in januari, om een uur of vier. Heel wat passanten op de Brusselse Louizalaan hebben het niet eens gemerkt. Mohamed Benabdelhak liep langs de winkels druk in gesprek met een kompaan. Ongewapend, wat in zijn geval meer dan een detail is. Benabdelhak stond al jaren boven aan de 'most wanted'-lijst van de Franse politie. In 2008 werd hij gearresteerd als een van de grootste cannabissmokkelaars van Europa, maar lang zat hij niet vast: tijdens zijn overbrenging naar de onderzoeksrechter werd 'le Bombé' op een druk kruispunt in Beauvais bevrijd door een commando met kalasjnikovs. Vijf jaar lang wist de bij verstek veroordeelde crimineel uit handen van de Franse justitie te blijven, maar op 23 januari haalde zijn verleden hem in. Twee paar versnellende voetstappen achter hem, twee paar uit de tegenovergestelde richting. Na de omsingeling ging alles bliksemsnel: Benabdelhak en zijn maat op de grond, handboeien, een anonieme politiewagen.
...

Het gebeurde op een vrijdagmiddag in januari, om een uur of vier. Heel wat passanten op de Brusselse Louizalaan hebben het niet eens gemerkt. Mohamed Benabdelhak liep langs de winkels druk in gesprek met een kompaan. Ongewapend, wat in zijn geval meer dan een detail is. Benabdelhak stond al jaren boven aan de 'most wanted'-lijst van de Franse politie. In 2008 werd hij gearresteerd als een van de grootste cannabissmokkelaars van Europa, maar lang zat hij niet vast: tijdens zijn overbrenging naar de onderzoeksrechter werd 'le Bombé' op een druk kruispunt in Beauvais bevrijd door een commando met kalasjnikovs. Vijf jaar lang wist de bij verstek veroordeelde crimineel uit handen van de Franse justitie te blijven, maar op 23 januari haalde zijn verleden hem in. Twee paar versnellende voetstappen achter hem, twee paar uit de tegenovergestelde richting. Na de omsingeling ging alles bliksemsnel: Benabdelhak en zijn maat op de grond, handboeien, een anonieme politiewagen. Martin Van Steenbrugge (56), commissaris van het Fugitive Active & Asset Search Team, trok de volgende werkdag naar de bakker. 'Een traditie bij FAST', zegt hij. 'Na elke succesvolle strike trakteer ik. Vroeger met een paar flessen cava, maar dat is ondertussen verboden bij de politie. Nu haal ik 's ochtends koffiekoeken voor het hele team.' Heel even leek het erop dat de koffiekoeken zuur zouden opbreken. Vorige week, na ons gesprek met de FAST-top, zorgde Benabdelhak opnieuw voor breaking news. Een zwaarbewapend commando voerde een raid uit op de gevangenis van Sint-Gillis, in een mislukte poging om de Franse topgangster te bevrijden. Benabdelhak werd nadien ijlings naar een superbeveiligde afdeling van de gevangenis van Brugge overgebracht. Voor eventjes maar, want België wil de hete aardappel zo snel mogelijk naar Frankrijk doorschuiven. Hoe dan ook, de bakkers in de buurt van de Brusselse Notelaarstraat hoor je niet klagen. FAST, ondergebracht bij de Directie Economische en Financiële Criminaliteit van de federale gerechtelijke politie, is een goede klant: vorig jaar werden 350 arrestaties verricht, een record sinds de oprichting in 1999. FAST gaat achter voortvluchtige veroordeelde criminelen aan. Verdachten - nog niet veroordeeld dus - vallen in principe buiten het doelpubliek, die worden door andere diensten van de FGP opgespoord, onder leiding van een onderzoeksrechter. FAST jaagt niet op kruimeldieven, maar op zware jongens die van een Belgisch strafcollege minstens drie jaar effectief hebben gekregen. Sommigen werden bij verstek veroordeeld, anderen zijn uit de gevangenis ontsnapt of na hun voorwaardelijke invrijheidstelling niet naar de cel teruggekeerd. Daarnaast arresteert FAST voor rekening van andere landen veroordeelde criminelen die zich in België verschuilen. Internationale politiesamenwerking heet dat, een zaak van geven en nemen. Ook FAST achtervolgt zijn doelwitten met een Europees of internationaal aanhoudingsbevel, desnoods tot in de VS of Zuid-Afrika. Suspense genoeg voor een politiereeks, vond schrijver-scenarist Koen Vermeiren (Witse, Zone Stad). Zijn bestsellerreeks FAST telt al vier afleveringen, losjes gebaseerd op de belevenissen van Martin Van Steenbrugge en zijn team. In de boeken heet de commissaris Marc Van Den Eede, in het ware leven wordt hij weleens verward met zijn zeven jaar jongere broer Walter Van Steenbrugge, de strafpleiter. Martin koos voor een carrière als jurist bij de gerechtelijke politie. Hij leerde het vak bij de moordbrigade onder leiding van topspeurder Frans Reyniers. Nadien deed hij jarenlang undercoverwerk - Van Steenbrugge was voor de politiehervorming hoofd van de Groep voor Schaduwing en Observatie (GSO). We ontmoeten hem in het kantoor van Johan Denolf (61), hoofdcommissaris en baas van de Directie Ecofin. 'Soms kriebelt het om mee te gaan met het FASt-team', bekent hij. 'Uit nostalgie: in een vorig leven was ik baas van het regionale observatieteam van West- en Oost-Vlaanderen. Maar ik zit al te lang in een managementfunctie, ik zou ze alleen maar voor de voeten lopen. Er zijn trouwens kandidaten genoeg. FAST telt tien leden, maar als het nodig is kunnen ze met twintig uitrukken. Allemaal vrijwilligers van Ecofin, mensen die na hun uren nog een opleiding in arrestatie- en beheerstechnieken hebben gevolgd. FAST is hot. Medewerkers van andere diensten staan in de rij voor een interne overplaatsing, en zowat elke stagiair wil bij zijn afscheid bij FAST. Helaas moet ik iedereen teleurstellen, er zijn geen vacatures.' Hoe anders was het toen Martin Van Steenbrugge met FAST begon. 'Niemand geloofde erin', zegt hij. 'Het was 1999, we stonden aan de vooravond van de politiehervorming. De GSO zou met zijn twintig speurders worden opgedoekt, maar ik had een plan voor een doorstart: een nieuwe dienst die veroordeelde criminelen zou opsporen, dat bestond in België nog niet. Mijn mannen konden ook terug naar hun oorspronkelijke brigade, en naarmate de hervorming dichterbij kwam, kozen ze een na een eieren voor hun geld. Uiteindelijk bleef ik alleen over met Eric Clavie, een goeie maat en ervaren rot. FAST was in de beginjaren een clubje van twee man.' Niet dat hij de politiehervorming nodig had om het gat in de markt te ontdekken, de buitenlandse voorbeelden spraken tot de verbeelding. De VS hebben al meer dan 200 jaar hun US Marshalls, een machtige dienst die niet alleen voortvluchtige veroordeelden opspoort, maar ook inbeslagnames verricht en boetes int. Duitsland begon in de jaren tachtig met een speciale eenheid, aanvankelijk om voortvluchtige leden van de Rote Armee Fraktion op te pakken. Intussen is Zielfahndung een volwassen politiedienst met liefst 300 speurders. 'We komen van ver in België', zegt Van Steenbrugge. 'Vóór FAST was er nauwelijks animo om voortvluchtige criminelen op te sporen. Het proces was afgelopen, de crimineel was veroordeeld, de kous was af. Als er eentje ging lopen, werd die simpelweg gesignaleerd. Nationaal hè, meestal nam men niet eens de moeite voor een internationale signalering. Oké, in de politiekantoren slingerde het Centraal Signalementen Bulletin rond, een krantje dat je weleens naar de wc meenam. Dan kon het gebeuren dat je een oude bekende tegenkwam. Verdorie, dacht je dan, die zaak heb ik nog gedaan. Hij heeft vier jaar gekregen, en nu is hij op de loop. Je kreeg spontaan zin om zo'n crimineel op te sporen, maar daar was geen tijd voor. Op je bureau lag alweer een verse stapel opdrachten in lopende onderzoeken. Zo is het besef gegroeid: we hebben een dienst nodig die veroordeelde voortvluchtigen opjaagt, de klok rond, zeven dagen per week.' 'Vroeger was ontsnappen uit de gevangenis zoiets als de lotto winnen', zegt Johan Denolf. 'Je werd niet actief opgespoord, je moest al pech hebben om bij een verkeerscontrole tegen de lamp te lopen. Met een beetje geluk kon je zelfs de verborgen buit van je misdrijf recupereren en een luizenleven leiden.' Vijftien jaar is FAST de enige politiedienst waar sinds de oprichting niemand vrijwillig is opgestapt, weet Van Steenbrugge. 'Het is dan ook de mooiste job die bij de politie bestaat. Bij een gerechtelijk onderzoek komt veel rompslomp kijken. Huiszoekingen, confrontaties, het is allemaal heel complex geworden. Vergeleken daarmee is het opsporen van veroordeelde criminelen poepsimpel. Je hebt een bevel tot gevangenneming of een Europees aanhoudingsbevel op zak. Go get him, luidt de opdracht, pak hem op en steek hem weg. De arrestant gaat recht naar de gevangenis, je kunt zijn dossier meteen afsluiten. Het is haast verslavend, je staat ermee op en gaat ermee slapen. Ik zie FAST als een manier van leven. Wij zijn dag en nacht oproepbaar, ook tijdens weekends en vakanties. Teamspirit is cruciaal, we delen alle informatie met elkaar. Dat moet, want als een dossier rijp is, moet je onmiddellijk kunnen toeslaan.' 'Zo hebben we die Benabdelhak gepakt. We waren getipt door de Franse politie, we wisten in welk hotel hij verbleef. Ik had drie mannen in observatie, het was wachten op het juiste moment. Ik zat een broodje te eten in een sandwichbar om de hoek toen het telefoontje kwam. 'We hebben een opening, maar het moet binnen de drie kwartier gebeuren.' Ik stond voor een moeilijke beslissing. Voor zo'n gevaarlijke crimineel zou je normaal versterking moeten inroepen, maar die tijd hadden we niet. Uitstellen was geen optie, er stond voor onze Franse collega's te veel op het spel. We zijn in allerijl met het hele team naar de Louizalaan gevlogen. Eerst een korte briefing in een zijstraat, en dan toeslaan. Het liep als een trein, de man was te verbouwereerd om verzet te bieden. Toen we op kantoor arriveerden, was hij over zijn verbijstering heen. Hoe die hier tekeer is gegaan, als een duivel in een wijwatervat! Schoppen, slaan, bijten, spuwen, we zijn er met tien moeten opvliegen om zijn vingerafdrukken te nemen. Nagenoeg alle arrestanten hebben valse papieren, hun identiteit loochenen, is de laatste strohalm waaraan ze zich vastklampen. Ook Benabdelhak, vandaar zijn fanatieke verzet. Zo'n man staat ook stijf van de adrenaline, hij beseft heel goed wat hem te wachten staat. Een arrestatie door FAST, dat is van de hemel in de hel vallen.' Ooit arresteerde FAST een Poolse voortvluchtige, de man had in zijn thuisland een lange gevangenisstraf voor de boeg. Hij werd voorgeleid bij de FGP Brussel, op de veertiende verdieping met een schitterend uitzicht op de skyline van de hoofdstad. Van Steenbrugge: 'Ineens horen we een klap. Die Pool was met de handboeien voor zich uit volle gas tegen het raam gelopen. Liever van het veertiende naar beneden springen dan terug naar de cel in Polen. Hij is er met blutsen en builen van afgekomen. Sindsdien weet ik dat zo'n venster bestand is tegen een druk van 800 kilo.' De arrestatie van Benabdelhak was typisch FAST. Onverhoeds, en bij voorkeur op de openbare weg. 'Binnengaan doen we alleen als het niet anders kan', zegt Van Steenbrugge. 'Dat is altijd gevaarlijk, zeker als je een trap moet oplopen. Je kunt nooit uitsluiten dat ze zich hebben verstopt, en een schot is gauw gelost. Hout vasthouden, maar tot dusver hebben we nog geen enkel accident meegemaakt. We arresteren soms voor de US Marshalls. Die zijn verwonderd over onze methode. De marshalls hanteren de tactiek van de verschroeide aarde: deur intrappen en met veel geweld binnenvallen. Overal tegelijk, bij de moeder, de vriendin, de zus. Wij pakken dat helemaal anders aan. We slaan toe in de duisternis, in de luwte van de ochtend. Observeren tot het ideale moment aanbreekt. Vaak krijg je maar één kans, die mag je niet verbrodden. Geduld is ons wapen. Correctionele straffen verjaren na tien jaar, criminele straffen na twintig jaar. Wij kunnen wachten, en we vergeten niets. We hebben daar een systeem voor: als een dossier de verjaringstermijn benadert, gaat een knipperlicht branden. Tijd om een tandje bij te steken, betekent dat.' Het klinkt als een spel van stropers en boswachters. Maar dat is het niet, Van Steenbrugge en co. halen hun motivatie uit een rechtvaardigheidsgevoel. 'Ik ken de dossiers achter de veroordeling. Het is soms schokkend om te lezen wat ze met hun slachtoffers hebben uitgestoken. Een dader van een homejacking die een oude vrouw martelt om haar de cijfercode van de brandkast te ontfutselen. Knieën met een hamer verbrijzeld, haar in brand gestoken en voor dood achtergelaten. Of pedofielen die minderjarigen gruwelijk misbruiken. Die mensen zijn gevaarlijk, ze horen niet op vrije voeten te lopen. FAST staat volledig aan de kant van het slachtoffer. Want onderschat dat niet: de angst en de pijn die men voelt als een veroordeelde dader vrij rondloopt. Kort na de oprichting werd ik gebeld door de advocaat van een verkrachte vrouw. Of ik dringend naar zijn kantoor wilde komen om met zijn cliënte te praten? Haar verkrachter was ontsnapt, en sindsdien deed ze geen oog meer dicht. Na het gesprek voelde ze zich een stuk beter, alleen al door het besef dat er een politiedienst bestond die zo'n dader opspoort. We hebben die kerel trouwens snel opgepakt.' Spannend is het niet altijd. Uren in de auto zitten en onopvallend rond het doelwit cirkelen. Stamgast worden in het café aan de overkant zonder argwaan te wekken. Vloeken als blijkt dat de gezochte zich buiten waagt nét op het moment dat je frieten gaat halen. 'Observeren is een kwestie van geduld', zegt Van Steenbrugge. 'We willen absolute zekerheid dat we de juiste persoon in het vizier hebben. Niet simpel. Vaak hebben we alleen maar een foto, en dan komen ze met vijf zware jongens tegelijk uit zo'n huis. We hebben al een keer per vergissing de broer opgepakt. Foutje, daar leer je van.' Tweevoudig moordenaar Y. L. mocht in 2010 van de vrijheid proeven en keerde niet meer naar de gevangenis terug. FAST vond hem anderhalf jaar later, verstopt in een zelfgebouwde nis onder de matras van zijn vriendin. Van Steenbrugge heeft verhalen zat. Die keer dat ze om vijf uur 's ochtends binnenvielen en het openstaande raam op de derde verdieping zagen. Weg, dachten ze. Tot Van Steenbrugge zijn hoofd uit het raam stak: de voortvluchtige hing aan de regenpijp, te bang om te springen. Of die keer met die duivenmelker. De man had zelfmoord gepleegd, maar niet zonder eerst een afscheidsbrief te schrijven en zijn spaargeld aan zijn kinderen over te maken. 'Goed gespeeld', zegt Van Steenbrugge. 'Vermoedelijk dachten zelfs zijn kinderen dat hij dood was, verdronken in een waterput. In werkelijkheid had hij met een vrouw een heel nieuw leven opgebouwd. Jarenlang bleef hij onder de radar, maar toen maakte hij een fout: hij liet zich als verwoed duivenmelker met een van zijn prijsbeesten fotograferen voor een lokaal krantje. Een lezer heeft hem herkend en heeft ons getipt.' Wachten op die ene fout, loeren op die ene zwakke plek, zo werkt FAST. Enkele jaren geleden werd in Machelen de Britse meesteroplichter Ray Burraway opgepakt. Hij was al vijftien jaar op de loop, nadat hij een Britse bank voor 3 miljoen pond had getild. Scotland Yard vermoedde al langer dat hij zich in de buurt van Zaventem ophield. Toch was het een bijkomende tip die FAST op het juiste spoor zette: Burraway had een zwak voor zwarte vrouwen. 'En inderdaad,' zegt Van Steenbrugge, 'we hebben hem gevonden via zijn nieuwe vriendin, een Naomi Campbelltype. Zo uitzonderlijk is dat niet. Ook maffiabaas Vittorio Pirozzo hebben we via zijn vrouw gevonden. We wisten dat ze een blonde paardenstaart had en lichtjes hinkte. Soms volstaat dat voor een doorbraak.' Cherchez la femme is het parool. Of correcter nog: cherchez la famille et les copains. 'Vluchten is lastig. Ze duiken eerst onder bij vrienden, maar dat blijft niet duren, zeker niet als het geld op raakt. Soms pakken we ze op bij hun moeder, de laatste op wie ze nog kunnen rekenen. Crimineel of niet, een moeder zal haar zoon niet gauw op straat zetten. Het is trouwens niet strafbaar, we kunnen een moeder niet vervolgen voor het verbergen van haar voortvluchtige zoon. Er zijn er natuurlijk wel meer zoals Benabdelhak, die zich met hand en tand verzetten. Maar even vaak stellen we een gevoel van opluchting vast als we iemand arresteren. Niets zo stresserend als vluchten in het besef dat ze achter je aan zitten. Die mannen hebben geen leven, op de duur zien ze achter elke boom een flik staan.' Het is niet als tip bedoeld, maar Johan Denolf weet waar de fout ligt. Voortvluchtige criminelen blijven te dicht bij huis, betoogt de hoofdcommissaris, ze kunnen hun familie en netwerk niet missen. Zijn er dan plekken waar veroordeelde criminelen zorgeloos kunnen onderduiken, zoals de vele landen waarmee België geen uitleveringsverdrag heeft? 'Er zijn landen waarmee de samenwerking erg stroef loopt', zegt Van Steenbrugge. 'Cuba of Venezuela, bijvoorbeeld. Toch is het niet zwart-wit. Veroordeelde pedofielen duiken bij voorkeur onder in landen zoals Thailand, de Filipijnen, Cambodja of Vietnam. Ze komen er aan hun trekken, en wanen zich veilig omdat er geen uitleveringsverdrag bestaat. Dat is een misrekening, want we hebben al heel wat van die voortvluchtige pedofielen kunnen arresteren. Er zijn namelijk alternatieven voor een overlevering. We nemen contact op met de Vietnamese politie: 'Weten jullie wel dat meneer X bij ons tot zeven jaar is veroordeeld voor zwaar kindermisbruik? En dat hij bij jullie opnieuw slachtoffers kan maken?' Meestal volstaat dat. De Vietnamese politie pakt hem op, hij wordt persona non grata verklaard en op de eerste vlucht naar Brussel gezet. We hoeven hem in Zaventem alleen maar in ontvangst te nemen.' Pas vier jaar geleden werd FAST door Ecofin ingelijfd. Een winnende combinatie, dacht directeur Denolf: de jacht op voortvluchtige en veroordeelde criminelen zou hand in hand gaan met de zoektocht naar de verborgen opbrengsten van hun misdaden. Alleen: tot nader order kan FAST geen gebruikmaken van bijzondere opsporingsmethoden zoals infiltranten of verborgen camera's. 'Door de code Napoléon', zucht hij. 'Alleen de onderzoeksrechter kan toestemming geven voor bijzondere opsporingsmethoden (BOM). Maar wij werken niet met een onderzoeksrechter. Er is namelijk geen onderzoek, de voortvluchtige is al veroordeeld. Om dezelfde reden kunnen we geen telefoons of gsm's aftappen. Die vallen buiten de BOM-wet, maar het zijn speciale politietechnieken die evengoed aan de machtiging van de onderzoeksrechter zijn onderworpen. Vooral dat telefoonverbod is een zware handicap, daar zijn al dossiers op gecrasht.' Binnenkort is het toch zover, dankzij de nieuwe 'wet op de invordering van vermogensstraffen en gerechtskosten in strafzaken'. De strafuitvoeringsrechter zal machtiging kunnen geven om voortvluchtige criminelen en hun entourage te tappen om zo hun illegale vermogens te achterhalen. 'Een stap vooruit', geeft de baas van FAST toe. 'Helaas mogen we dat instrument alleen gebruiken als er een vermogensaspect meespeelt, wat lang niet altijd het geval is. Stel dat een zware jongen morgen de gevangenis buitenloopt, en we kennen zijn gsm-nummer. We hoeven hem maar te tappen en we kunnen hem weer oppakken. Maar dat zal dus niet gebeuren, want we hebben het recht niet om zijn telefoon af te luisteren.' Nog een winnende combinatie: het Europese samenwerkingsverband ENFAST, waarvan Van Steenbrugge een gangmaker was. Het belang van dat netwerk bleek bij de arrestatie van Morgan Schreurs in 2012. 'Het was een atypische case', zegt Van Steenbrugge. 'Schreurs werd als verdachte gezocht in een moordzaak uit 1999. Het slachtoffer was een pas gescheiden moeder uit Zaventem, ze werd doodgeknuppeld door een man die ze tijdens een avondje uit had opgepikt. De moordsectie van Brussel kon de dader snel identificeren. Puik werk, maar de verdachte leek wel van de aardbol verdwenen. In 2005 vroeg de procureur ons om de zoektocht over te nemen. Behalve een pasfoto hadden we niets, want Schreurs had geen gerechtelijk verleden. We wisten alleen dat hij ooit deejay had gespeeld in een pub in Dublin. Uiteindelijk zagen we maar één spoor: de media bespelen. We schakelden ENFAST in en lieten zijn foto in de Ierse media verschijnen. Op de dag van de publicatie kregen we al een tip: Schreurs zat bij zijn vriendin in het Kroatische Rovinj. Wij belden onmiddellijk ons contact bij FAST Kroatië. De volgende ochtend hing hij om negen uur aan de telefoon: we hebben hem! De nabestaanden konden het niet geloven, ze hadden alle hoop op gerechtigheid opgegeven. Over enkele maanden verschijnt Schreurs voor assisen. Het blijft een van de mooiste zaken die we ooit hebben gedaan. Zonder ons kantoor te verlaten. Al moest ik wel om koffiekoeken.' DOOR ERIK RASPOET