In Israël wordt de al uiterst rechtse premier Ariel Sharon onder druk gezet door nog rechtsere ministers om zijn tegenhanger Yasser Arafat en de Palestijnse Autoriteit te liquideren. Dat is ook al bijna gebeurd, alleen de half gefronste wenkbrauw van George W. Bush belet hem nog het kwarwei af te maken. Europeanen durven tegen Israël toch niets te zeggen. Palestijnen en Israëlische joden willen niet meer samen gezien worden, praten met de ander wordt algauw als verraad bestempeld. En het vooruitzicht op vrede is onbestaande.
...

In Israël wordt de al uiterst rechtse premier Ariel Sharon onder druk gezet door nog rechtsere ministers om zijn tegenhanger Yasser Arafat en de Palestijnse Autoriteit te liquideren. Dat is ook al bijna gebeurd, alleen de half gefronste wenkbrauw van George W. Bush belet hem nog het kwarwei af te maken. Europeanen durven tegen Israël toch niets te zeggen. Palestijnen en Israëlische joden willen niet meer samen gezien worden, praten met de ander wordt algauw als verraad bestempeld. En het vooruitzicht op vrede is onbestaande.Ahmad Harb (50) woont in El Bireh, en hij moet de lichtflitsen in Ramallah kunnen zien vanuit zijn raam, en het gedonder horen waarmee men zijn wereld wil doen instorten. Deze grote, strenge man studeerde Engelse literatuur in Amman en Chicago, en doceert aan de universiteit van Bir Zeit. Hij is de auteur van vier romans en ontving de Palestijnse staatsprijs voor literatuur.David Grossman (47) woont buiten Jeruzalem maar wel in Israël. Hij moet de ramp volgen op de tv en aan de telefoon, als er bommen ontploft zijn en men de familie afbelt om te zien of iedereen er nog is. Hij is internationaal bekend sinds zijn roman 'Zie: liefde', publiceerde romans, en twee boeken over de relaties tussen Palestijnen en joden. Aan dit gesprek, in Brussel begin september, was drie maanden onderhandelen en voorbereiden voorafgegaan. 'Op deze momenten,' zegt David Grossman, 'als Israëli's en Palestijnen alleen nog wapens horen, wederzijds schelden en rancune, is dit heel belangrijk. Tonen dat Palestijnen en Israëli's ook kunnen praten, als beschaafde mensen. En dat we onze problemen kunnen oplossen, als er genoeg goede wil is en genoeg angst voor het alternatief, voor wat kan gebeuren als onze leiders niet nu beginnen te praten en stappen doen om hun goede wil te tonen. De eerste stap moet van Israël komen, want wij zijn sterker en wij zijn de bezetters. Dat zou een onmiddellijke stopzetting van de kolonisatie moeten zijn, zelfs maar voor even, om de andere kant toe te laten om ook een teken te geven. De kolonisatie is een belemmering voor elke vrede.'Hij is geïsoleerd, dialoog is niet populair in Israël. 'De Israëli's zijn doodsbang, zij zien niets dan geweld van Palestijnen. Ik ook, mijn kinderen moeten tussen bommen door naar school lopen, eergisteren hebben we op vijf minuten na een zelfmoordenaar met een bom gemist. Maar als ik toegeef aan die angst zullen we uiteindelijk allemaal gedoemd zijn.'INGEHOUDEN EMOTIEAhmad Harb praat traag en met een verborgen lading ingehouden emotie. Wordt de Palestijnse leiding veel verweten? Jazeker, maar: 'Ik zie niet goed welke Palestijn nu méér zou kunnen doen dan Arafat al gedaan heeft. Misschien hadden ze het van het begin af aan anders moeten aanpakken. Oslo was voor de Palestijnen het bewijs dat ze met onderhandelingen iets konden bereiken. Daarna bleek dat je 't anders kon zien, dat de Israëli's Oslo gebruikten om de bezetting te wettigen. Arafat kreeg de schuld natuurlijk, en we bleven steken waar we zaten.'Grossman: 'Wij zitten als in een luchtbel met de verwrongen logica van haat en rancune te spelen, en alles uit te leggen en te rechtvaardigen, en ik ben daar zo moe van. Het is te gemakkelijk, geschokt te zijn door de zelfmoordenaar die zich opblaast in een discotheek en twintig onschuldige mensen vermoordt; of door Israël dat met een raket de leider van het Nationaal Front vermoordt. Beide zijn verkeerd, immoreel en corrupt. Maar wat mij interesseert, is niet wat binnen die bel gebeurt, want als we daarin blijven zitten, zullen we stikken. We moeten een weg uit de bel vinden!''Ik ben zo ver dat ik meen dat we hulp van buiten nodig hebben. Dat wij dit probleem alleen niet kunnen oplossen. Hulp om hier uit te komen, en met elkaar te gaan praten... Als we de hele tijd, constant, één prominente Europese leider in de buurt zouden hebben. Het maakt beide kanten een beetje beschaamd over wat ze doen, voor de ogen van een vreemdeling. De aanwezigheid van zo iemand, uit Zweden of Italië, maakt ons ineens bewust van hoe we eruitzien. Want we vergeten hoe we eruitzien, te midden van het geweld dat ons corrumpeert. We weten niet hoe lelijk we zijn.'Ahmad Harb heeft zijn eigen antwoord op angst. 'U moet weten dat de Palestijnen nu wanhopig zijn. Zij vinden dat alles vernield is, niets is nog over. Zij zijn gevangen in hun steden en dorpen, werkloos, machteloos. Daarom ben ik hier. De schrijvers moeten maar de weg tonen, zich niet laten intimideren door critici en extremisten. Ik geloof dat het in het belang van mijn volk is, het gewapend verzet te verlaten. Er zijn andere, vreedzame manieren om de strijd te voeren, die zijn doeltreffender en veiliger, en vermijden bloedvergieten en het verlies van onschuldige levens. Dit is in ons belang, ook al zijn wij de slachtoffers en de zwakken. Want onze morele kracht zit in onze zwakheid. Door dialoog en onderhandelen kunnen we hun militaire overmacht neutraliseren, en onszelf doen aanvaarden door de Israëlische publieke opinie. Het is erg dat de meerderheid van de Israëli's hun geloof verloren hebben in de mogelijkheid op vrede met de Palestijnen. We moeten opniew gaan praten, om dat geloof terug te winnen.'Dat idee treft Grossman diep, waar zijn de Israëli's nu, dat ze dit horen? Zulke dingen, zegt hij, horen ze nooit. Als zij zouden weten dat er een alternatief was _ want zij zijn ook wanhopig, zien geen licht aan het einde van de tunnel...Maar Harb heeft een ander probleem, de Israëlische kolonisatie in de Westoever. Die is voor geen enkele Palestijn aanvaardbaar, zegt hij, vredelievend of niet. 'Wij zien dat als het geïncarneerde kwaad, als langzaam sterven. Alle dagen zien wij ze zich uitbreiden, uitbreiden...' De kolonies hebben de Palestijnen tot wanhoop gedreven. En tot de intifada. 'Wij hoorden ze praten over bevriezing van de kolonies, en alle dagen zagen we er nieuwe ontstaan. Hoe konden we er nog iets van geloven? Als Israël de Palestijnen een begin van goede wil wil tonen, moet het dadelijk iets doen aan de kolonies. Het zijn de kolonies die de Palestijnen doodsbang maken.'David Grossman weet ook wel dat Arafat niet achter alles zit wat misgaat. 'Maar het is ook niet juist Sharon of Israël van alle kwaad te beschuldigen. Het is een tango voor twee. De twee kanten weerspiegelen mekaars gebreken en ziekten. Wij tweeën zijn oud geworden in dit conflict, en wij weten dat het niet gaat om de goeie tegen de slechte. Het gaat om twee ellendige, verknipte figuren die vastzitten in een dubbele val. Elke stap die één doet, is een fout voor de andere, en omgekeerd.'Uiteindelijk kom je bij het Palestijnse recht op terugkeer. Een aanslag op de joodse natuur van Israël, zegt Grossman, terwijl we overeengekomen waren dat er een Palestijnse en een joodse staat gingen komen. Twee staten. Vier miljoen rancuneuze Palestijnen die naar Israël komen zullen het land de das omdoen. Dat is propaganda van jullie regering, zegt Harb, Israël zou goed gek zijn zulke aantallen binnen te laten, maar die Palestijnen komen niet. Deze zaken moeten geregeld worden tussen soevereine staten. Laat eerst Palestina maar een soevereine staat worden. Toch, zegt Grossman, Palestijnen blijken echt een probleem te hebben met de joodse natuur van Israël. Maar die willen wij vrijwaren. Als mijn buren mijn aard niet willen aanvaarden, dan hebben we een probleem. Dat probleem hebben jullie toch al, zegt Harb, in Israël wordt er al jaren over gediscussieerd. Jullie hebben een miljoen Palestijnse Israëli's. Wordt Israël dan een joodse staat of een staat voor zijn burgers? En hoe moet dat met democratie, als het een joodse staat moet zijn? Laten we eerst twee staten maken, dan vinden jullie de oplossing voor dat probleem ook wel. En Grossman die zegt, misschien worden de mensen bij ons van dit eindeloze conflict wel zo moe dat ze wat wij aan te bieden hebben ten slotte nog aantrekkelijker gaan vinden. Laten we nu maar naar huis gaan.Sus van ElzenFoto's Maria FialhoHARB: 'De Palestijnen zijn gevangen in hun steden en dorpen, werkloos, machteloos.'GROSSMAN: 'Het gaat om twee ellendige, verknipte figuren die vastzitten in een dubbele val.'