Zo te horen, twijfelen alleen beursspeculanten over de komende oorlog tegen Irak. Oorlog leidt tot chaos en dat is slecht voor de beurs. Maar oorlog is wel goed nieuws voor de wapenhandel en voor de Amerikaanse petroleumboeren die Iraks oliebuit al onder elkaar hebben verdeeld. Ja, er wordt al eens betoogd tegen de oorlog, maar met velen komen ze daar niet op af. De krachtigste protesten lijken nog uit religieuze hoek te komen.
...

Zo te horen, twijfelen alleen beursspeculanten over de komende oorlog tegen Irak. Oorlog leidt tot chaos en dat is slecht voor de beurs. Maar oorlog is wel goed nieuws voor de wapenhandel en voor de Amerikaanse petroleumboeren die Iraks oliebuit al onder elkaar hebben verdeeld. Ja, er wordt al eens betoogd tegen de oorlog, maar met velen komen ze daar niet op af. De krachtigste protesten lijken nog uit religieuze hoek te komen. In een geseculariseerde wereld klinkt de kerk nochtans niet altijd overtuigend. Daarvoor heeft ze een te lange geschiedenis van geweld, onverdraagzaamheid en machtsdrang, aldus de Anglicaanse aartsbisschop Rowan Williams. Maar hij ziet voor de religie toch een ruimte en vooral een verantwoordelijkheid in de publieke sfeer. Haar traditie kan de ethische leegte helpen vullen die is ontstaan door het verdampen van de staatsmacht en de ideologische inperking van de politiek. Er bestaat behoefte aan bredere waarden dan alleen de consumptiegeest en het kortetermijndenken van het economische liberalisme. Dat valt dezer dagen wel vaker te horen. In zijn kersthomilie stelde kardinaal Danneels dat de monotheïstische godsdiensten 'te veel schatten van geloof, hoop en liefde' bezitten om het organiseren van een vreedzaam multicultureel samenleven 'aan de politiek alleen over te laten'. In zijn kersttoespraak gaf koning Albert via een pleidooi voor de kunst ook impliciet aan dat een harmonische natie of gemeenschap niet alleen politiek maar ook cultureel vorm moet krijgen. Die inzichten zijn niet origineel. Ze werden wel vergeten, weggedrukt door de pensée unique van vrijemarkteconomie en globalisering, die concurrentie en geldgewin voor waarden aanziet en zo het ieder-voor-zich en de sociale versplintering promoveert. Daar kunnen staat noch politiek tegen op. De middenveldtheorieën, van Robert Putnam tot Mark Elchardus, poneren de nood aan een met name breed-cultureel tegenwicht. Daartoe behoort ook de religie, gezien de etymologische oorsprong van dat woord: verbinden, samenbrengen, met alles wat dat impliceert aan solidariteit en respect voor diversiteit. Net wat deze tijd behoeft. In het verleden speelde de Belgische katholieke kerk inderdaad een moreel leidende rol. Maar dat kon ze niet door haar intellectuele gezag, wel door haar macht, die ze kon afdwingen door haar verwevenheid met politiek en staat. Valt die macht democratisch niet te legitimeren, hij schaadde ook de radicaliteit van de religieuze, in dit geval evangelische boodschap. Toch bestaat nog nostalgie naar die vroegere, conservatieve dominantie. Dat blijkt nu vooral wanneer het om feitelijke macht gaat, in het onderwijs of de ziekenzorg, waarin het katholieke netwerk kwantitatief nog zeer sterk staat. Kerk en Leven luchtte die nostalgie onlangs nog door te klagen dat paars-groen eropuit is om 'de laatste restjes van een christelijk geïnspireerd waardesysteem in Vlaanderen op te ruimen'. Het parochieblad onderschat zijn eigen waardesysteem als het meent dat een toevallige coalitie dat zou kunnen bedreigen. Als de kerk de 'dienst aan god' ziet als een metafoor voor de dienst aan de gemeenschap, kan ze niet anders dan de macht inruilen voor het gezag. Die moet ze bewijzen op grond van ethische merites. Trouwens, mikken op een nieuwe collusie met staat en politiek, is wedden op het verkeerde paard. Die hebben, zoals gezegd, hun beste tijd namelijk gehad. Marc Reynebeau