Het Vlaams Blok schoot zich in Diksmuide in de voet. Een gesprek daarover met IJzer- bedevaartvoorzitter Lionel Vandenberghe.
...

Het Vlaams Blok schoot zich in Diksmuide in de voet. Een gesprek daarover met IJzer- bedevaartvoorzitter Lionel Vandenberghe.HET BIJBELSE SPREEKWOORD zegt : als uw rechterarm u ergert, hak hem af. Voorzitter Lionel Vandenberghe van het IJzerbedevaartcomité wou het citaat vorige woensdag gebruiken tijdens het ?Moment van eerherstel?. Op deze plechtigheid wou het comité zich bezinnen over de knokpartijen die extreem-rechtse groupuscules, onder het goedkeurende oog van het Vlaams Blok, de zondag tevoren op de IJzerbedevaartweide had aangericht. Vandenberghe liet de spreuk toch maar achterwege, wegens onkies. Blok-voorzitter Frank Vanhecke noemde het geweld op de weide een noodzakelijk kwaad om het, volgens hem, te lauwe IJzerbedevaartcomité tot meer Vlaamse radicaliteit aan te porren. Maar wie met het zwaard omgaat, enzovoort. Het geweld keerde zich tégen het Vlaams Blok. Flaminganten voeren graag actie, maar niét op de ?sacrale? IJzerbedevaartweide, die tenslotte een begraafplaats is. En zeker niet als daarbij een in verdachte uniformen gestoken trommelkorps over een stoet oudstrijders met vlaggen moet heenwalsen. Uiteindelijk begon het ook bij de Vlaamse bewegers te dagen dat het Vlaams Blok en zijn kompanen veeleer extreem-rechtse dan Vlaamse radicalen zijn. Het woord ?fascisten? viel zelfs. En Lionel Vandenberghe noemt de partij voortaan consequent ?het Blok? ; het epitheton ?Vlaams? verdient het niet meer. De voorzitter heeft een lijstje klaar met ?de opruiende taal? die deze 69ste Bedevaart vooraf ging. In het blad van het Vlaams Blok noemde senator Joris Van Hauthem Vandenberghe ?een misdadiger?. Vlaams parlementslid Gerolf Annemans wou ?een groot offensief inzetten dat gericht is op de herovering van het IJzerbedevaartsymbool. Deze man [Vandenberghe] is niet geschikt om de Bedevaart te leiden, enkel om ze in een door ons ongewenst vaarwater te sturen [cursief van Vandenberghe]. We moeten de weide opnieuw bezetten.? Klare taal toch. Gazet van Antwerpen wist dat Vandenberghes toespraak met scheidsrechtersfluitjes zou worden verstoord. Het comité had dus enkele noodscenario's klaar. Niet dat er extra geluidsversterking werd aangesleept. De volumeknop wat verder opendraaien, moest volstaan om het fluitjesconcert te overstemmen, zo had een soortgelijke actie een tijd geleden tegen toenmalig premier Wilfried Martens (CVP) in Kortrijk geleerd. ?Vorig jaar,? zegt Vandenberghe, ?waren er kabels doorgesneden. Toen was er al vandalisme. Maar fysiek geweld op de weide hadden wij nooit verwacht. Nooit-meer-oorlog betekent niet alleen dat wij ons keren tegen het brutale wapengeweld, maar ook tegen het morele en het kleine geweld, dat van de megadancings, de commercialisering, de televisie die inbeukt op de intimiteit van de huiskamer. Wat we zondag meemaakten, vind ik bedenkelijk voor de toekomst en voor het nieuwe Vlaanderen dat we mee helpen opbouwen.? RADICAAL BRUUT.Al twee jaar duurt de agitatie tegen het IJzerbedevaartcomité. Daarvoor tekent vooreerst het zogeheten IJzerbedevaardersforum, dat ?inspraak? eist in het comité, om het tot radicalere Vlaamse standpunten te brengen. Vandenberghe had constructieve gesprekken met sommige Forum-leden ?die niet altijd goed van de achtergronden op de hoogte waren?, zoals de onlangs overleden Max Wildiers, Seppe Coene, die zich door het Forum misleid noemt, Herman Emiel Mertens en Aloïs Gerlo. ?Ook zij moeten nu hun verantwoordelijkheid nemen. We kennen de woordvoerders van het Forum, Peter De Roover en Jan Jambon, maar zijn de mensen van het bestuur van het Forum, wie dat ook zijn, het eens met wat die twee allemaal beweren ?? Dan is er nog de Werkgroep Radicalisering, waar ook sommige Forum-leden deel van uitmaken ?u ziet al de dubieuze belangenvermenging? naast extreem-rechtse groepen als Voorpost, Were Di, de jeugdvereniging VNJ en de studentenorganisatie NSV. ?Wie zijn dat ?? vraagt Vandenberghe. ?Wie kent hen ? Wat vertegenwoordigen ze ? Doen ze wel iets ? En dan verklaart ook de Vlaamse Volksbeweging (VVB), met als voorzitter Peter De Roover, dat ze zich aansluit bij de oproep van het Forum, waarvan de woordvoerder Peter De Roover is. Jamaar. Het Blok heeft al een paar keer mijn ontslag geëist, naar aanleiding van een of ander feit, maar nu hebben ze anderen de kastanjes uit het vuur laten halen. Ondertussen hebben ze de actie wel mee voorbereid. Dat is tactisch goed gezien van hen.? Het IJzerbedevaartcomité is een VZW, met statuten en structuren, met een patrimonium en een opdracht, met leden die, zoals in elke VZW, zichzelf benoemen. ?Er zitten mensen in met een lange staat van dienst in de Vlaamse beweging,? aldus Vandenberghe, ?maar wij willen ook nieuwe, jonge mensen aantrekken. De bom ontplofte in 1994 toen we, volgens de nieuwe statuten, verkiezingen hielden en vier leden geen meerderheid haalden. Waren dat radicalen die werden weggestemd ? Ik weet dat niet. Twee van hen waren amper actief. Is Michiel Debackere een radicaal ? Een radicale bruut, ja, die zichzelf onmogelijk maakte. Spreken over de toekomst, dat kon voor hem niet. Wij hebben drie thema's : zelfbestuur, nooit meer oorlog, godsvrede. Met hen ging het alleen over dat eerste, en zodra het andere ter tafel kwam, werd het gesprek onmogelijk. Een groep mensen heeft ons inderdaad verlaten. De uitgetredenen, zeggen wij. Uit radicaliteit ? Dat bleek niet uit hun ontslagbrieven. En zij hadden de nieuwe statuten in 1989 allemaal mee goedgekeurd, ook de nieuwe verwoording die wij aan onze thema's hebben gegeven : vrijheid, vrede en verdraagzaamheid. Dat zijn algemeen-menselijke waarden. In 1989 : géén protest. In 1994 : groot kabaal. Waarom ?? Omdat sommigen zich in '94 een prestigieus postje zagen ontglippen ? ?Kijk, het lidmaatschap van het comité is zoiets als de Leopoldsorde van de Vlaamse beweging. Dat op uw naamkaartje kunnen schrijven, wordt als een grote eer aanzien?. VERBRAND.Lionel Vandenberghe werd in 1989 voorzitter van het comité. Hij haalde één stem meer dan zijn tegenkandidaat, oud-Davidsfondsvoorzitter Clem De Ridder, die zijn lange carrière in de Vlaamse beweging graag als Bedevaartvoorzitter had afgesloten. ?De raad van bestuur aanvaardde de uitslag,? zegt Vandenberghe, ?maar niet iedereen bleef zijn woord gestand. Van sommigen ondervond ik veel tegenwerking. Mijn voorganger Paul Daels werd ook met maar twee stemmen verschil verkozen, tegen Debackere, die zich in '89 volop achter De Ridder schaarde. De Ridder, die voorzitter was van de statutencommissie, was niet zeer actief en toen hij in 1994 de leeftijdsgrens bereikte, verviel zijn mandaat in de raad van bestuur. Enkele maanden later nam hij ontslag uit de algemene vergadering, met als voorwendsel de benoeming van de nieuwe secretaris, Dirk Demeurie want die kwam van het Dosfelinstituut, de studiedienst van de Volksunie, en dat kon niet. Ik doe al twintig jaar aan personeelsselectie en Demeurie beantwoordde nu eenmaal perfect aan het vooropgezette profiel. We hebben De Ridders ontslag moeten vernemen via het bekende, zogezegd satirische blad ['t Pallieterke].? Het geval-Demeurie illustreert de argwaan van het klassieke flamingantisme tegenover politieke partijen met, tot voor kort, een merkwaardige uitzondering voor het Vlaams Blok. Vandenberghe : ?Wat zei Debackere ook weer ? Ik kots van politiekers. Maar Blok-senator Wim Verreycken kan wel lid blijven van de raad van deelgenoten van het Zangfeest. Ik weigerde een aanbod van ex-CVP-voorzitter Johan Van Hecke om senator te worden, om onafhankelijk te kunnen blijven. Die argwaan is een erfenis uit het verleden. Maar politici zijn in het Vlaanderen van nu niet langer onze vijanden, we moeten samenwerken. Het is gevaarlijk als jongeren zich niet meer interesseren voor de grote, edele politiek, de zorg voor de res publica. En al is het met Agusta en zo niet altijd makkelijk om voor de politiek te pleiten, het is een uitdaging voor de moderne Vlaamse beweging om daar aandacht aan te besteden.? Maar de afkeer voor de politiek heeft ook te maken met de politieke cultuur van het flamingantisme. Vlaamse eisen mogen daar geen voorwerp van overleg en compromissen zijn, terwijl de besluitvorming het voorrecht blijft van een elite van wijzen, ?Vlaamsbewuste? leiders. Die tijd is stilaan voorbij, meent Vandenberghe : ?De Vlaamse beweging heeft de nefaste invloed van de jaren dertig en van de oorlogstijd begrepen. Het oorlogsgedrag van sommigen heeft de Vlaamse beweging twintig jaar achteruit gesteld. We ondervinden er nu nog de negatieve gevolgen van dat een groot deel van het Bedevaartcomité zich tijdens de oorlog inderdaad heeft verbrand. Ik ben, bij wijze van spreken, de eerste zuivere voorzitter. Overigens, mijn moeder is een Hongaarse. Maar dat ik de zware repressietijd niet heb meegemaakt, nemen sommigen mij dan weer kwalijk.? ?En die elitaire traditie bestaat inderdaad. Ik wil natuurlijk ook mijn overtuiging uitdragen, maar ik vind het net boeiend om met mensen met andere ideeën in debat te gaan. Ik hou mijn hart vast voor flamingantische wijzen die hun hele leven in een laboratorium experimentele natuurkunde bedreven. Omgaan met mensen is nog wat anders.? Met dit laatste verwijst Vandenberghe naar een van zijn hardnekkigste opponenten, Lieven Van Gerven, hoogleraar fysica, ex-Davidsfondsvoorzitter en een van de gangmakers van het IJzerbedevaardersforum. STAP VOOR STAP.Vandenberghe hoort vaak het verwijt dat hij voeling met ?de brede Vlaamse beweging? mist. Maar waar een brede beweging zich doorgaans kenmerkt door een brede consensus en dus gematigdheid, schijnen Vandenberghes critici daar de radicale marge mee te bedoelen. ?Ik zeg altijd,? zegt Vandenberghe, ?dat de Vlaamse beweging niet bestaat. Ze omvat een hele waaier van opvattingen, iedereen heeft er zijn eigen mening over. Wij willen voeling houden met alles wat beweegt in Vlaanderen. Onze critici bedoelen de klassieke Vlaamse beweging, maar wat is dat dan weer ? Dat gaat zover dat Vlaams radicalisme wordt vereenzelvigd met het Blok. En omgekeerd. Ik ken mensen die geen leeuwenvlagje meer op hun auto kleven, uit angst om met die partij te worden geïdentificeerd. Het Blok is erop uit om alle Vlaamse symbolen in te palmen en het laatste bastion dat ze nog moeten veroveren, is de IJzerbedevaart.? Na de flamingantische geloofsbelijdenissen van Guy Verhofstadt (VLD) en Norbert De Batselier (SP) en na de Schrikkelnota van de Vlaamse regering vindt Vandenberghe het dubbel jammer dat de Vlaamse symbolen door geweld in diskrediet raken. ?Want wat houdt de jongeren echt bezig ? In het nieuwe Vlaanderen dat wij willen opbouwen, moet er werk zijn voor iedereen, moet er zorg zijn voor de zwakkeren. Vlaanderen heeft daar eigen hefbomen voor nodig. Dat heeft niet in de eerste plaats met centen te maken, wel met het invullen van het zelfbestuur.? Hoewel Vandenberghe lauwheid wordt verweten, pleitte hij op de jongste Bedevaart toch voor een ?soeverein? Vlaanderen. Dit staat heel dicht bij het pleidooi voor onafhankelijkheid ; de term soevereiniteit komt tenslotte uit het internationaal recht. Toch wordt separatisme door amper drie procent van de Vlamingen echt prioritair bevonden. Vandenberghe zelf ziet zijn toespraak als een pleidooi voor confederalisme : ?Als er problemen zijn, moeten we praten, want geweld wijzen we af. Wij kiezen voor de langzame weg van de parlementaire democratie, stap voor stap, binnen het legale kader. Zou het niet prettig dat onze twee parlementen tot een akkoord konden komen ?? ?We moeten Wallonië aan tafel dwingen om een confederatie van twee soevereine staten te vormen. Soevereiniteit houdt openheid in en maakt samenwerking met anderen mogelijk. Onafhankelijkheid klinkt ons daarentegen te besloten, op zichzelf gericht. We moeten afspreken wat we nog met Wallonië willen doen, zoals we met Nederland moeten afspreken over materies als taal, cultuur en onderwijs. En wij willen solidair blijven met Wallonië, zoals ook binnen de EU regels voor de solidariteit bestaan : genegocieerd en volgens objectieve gegevens. Waarom zouden we zelfs geen gepriviligieerde solidariteit met onze naaste buur Wallonië uitbouwen ?? ?Mijn radicale taal kwam er niet onder druk van bepaalde groepen, wel als gevolg van de huidige context. Wat soevereiniteit is, kan ik niet precies zeggen. Specialisten moeten dat concreet invullen. Voor ons is dat zelfbestuur. Dat is natuurlijk een vaag begrip, dat aanvankelijk, na de Eerste Wereldoorlog, zelfs niet meer betekende dan : Vlaamse regimenten. Het is net een grote verdienste om mee te evolueren, via federalisme naar confederalisme. Het IJzerbedevaartcomité pint zich niet vast op één oplossing. Separatisme ? Dat kan, maar ik zie dat niet snel gebeuren. Wij willen niet splitsen om te splitsen, maar omwille van de bestuurlijke efficiëntie. Wat is er efficiënter dan homogene bevoegdheidspakketten ? Maar wie oproept tot een communautaire rustpauze, vergist zich. Het in de koelkast stoppen, helpt niet. Élk probleem is communautair.? MIRAKEL.Mààkt men geen communautaire problemen van kwesties die eigenlijk van sociale of economische aard zijn ? Vandenberghe : ?Neen. Zopas bleek nog dat Wallonië amper 14 procent van de vennootschapsbelasting opbrengt. Of dat de solidariteit van Vlaanderen met Wallonië relatief groter is dan die van West-Duitsland met de ex-DDR. In Wallonië heerst een andere mentaliteit, een andere houding, een andere identiteit. Dat kan veranderen, hé, dat zit niet in de genen. Hoewel, ik weet het niet.? Ook Vandenberghe gaf de Franstalige socialisten op de IJzerbedevaart een veeg uit de pan als njet-zeggers. Maar misschien berust dat njet veeleer op sociale en politieke keuzen dan louter op conservatisme. Verbergt het Vlaamse argument hier geen ideologisch argument ? ?Dat zou kunnen,? meent Vandenberghe, ?ik weet niet wat er in Poupehan allemaal wordt beslist. Wat mij stoort, is dat de PS de discussie uit de weg gaat. Ik zou het pas boeiend vinden als de PS haar eigen sociaal-economische visies dan eens zou voorleggen. Want ook voor ons is het van belang hoewel dat intern een beetje moeilijk ligt om na te denken over hoe we zullen omgaan met onze autonomie. Daarvoor verwacht ik veel van het nieuwe Vlaamse parlement. En het is een taak van ons comité om daarrond signalen uit te sturen naar de politici. Maar bij de PS is het altijd njet tot en met. Dat was indertijd ook zo met de communautarisering van het onderwijs. Tot toenmalig PSC-voorzitter Gérard Deprez eens bij de koning werd geroepen en bij de volgende verkiezingen was het beklonken. Dat kan met de sociale zekerheid ook zo gebeuren. Een mirakel van Boudewijn.? De vraag is dan of de Vlaamse beweging in staat zal zijn om een plaats te vinden in het post-communautaire Vlaanderen. ?Dé Vlaamse beweging... ?? Vandenberghe denkt na. ?Jan Jambon liet in het blad van het Blok in zijn kaarten kijken : inspraak eisen in het Bedevaartcomité, zei hij, was niet meer dan een tactische keuze, wij willen eigenlijk iets anders. De gesprekken tussen het comité en het Forum waren ook heel ver gevorderd, maar wat het Forum eigenlijk wou, was de meerderheid grijpen om de statuten te kunnen wijzigen. Toch merkte ik bij het publiek op de Bedevaart dat de nieuwe thema's die ik aansneed, wel degelijk aansloegen. We beseffen niet genoeg welke culturele transformaties we meemaken.? Is de Vlaamse beweging niet altijd te naïef geweest tegenover extreem-rechts ? ?Ja,? vindt Lionel Vandenberghe. ?Wij waren altijd bereid te praten. Maar nu heb ik grote problemen met het Blok en met mensen als De Roover, Jambon en Van Gerven. Kan je met hen nog praten ? Ik weet het niet. Verdere gesprekken met het Forum zie ik niet zitten, tegen zulke groepen moeten we ons zeer duidelijk verzetten. Zij hebben het nu ook over het gestructureerd Vlaams overleg. Maar wat is dat ? Het geheel verschrompelde Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen ? Daar zijn misschien wel veertig verenigingen bij aangesloten, maar de meeste tellen niet meer dan een voorzitter en een secretaris. Dat is niet de brede Vlaamse beweging.? ?We hebben nu gezien wie de herrieschoppers zijn : Voorpost als een echte falanx, Verreycken die daar in een GSM orders stond te geven,... Nee, dat gaat niet. Die mensen moeten openlijk veroordeeld worden. Het volstaat niet om nu te zeggen dat men niet tot fysiek geweld heeft opgeroepen. Het zou er nog aan ontbreken, dat is een strafbaar feit.? Maar het contentieux blijft en daarvan is de figuur van Vandenberghe het symbool. ?Tot mijn verbazing,? zegt de voorzitter. ?Ik heb de onderhandelaars van het Forum gezegd dat ze, als het daarom ging, rustig mijn stoel mochten hebben en Van Gerven wou daar zelfs over nadenken. Kijk, de inspraakgedachte hebben wij al gerealiseerd. Maar het gaat niet over mandaten, wel om het gedachtengoed. Even stelde ik voor om na te denken over een andere vorm van Bedevaart-vieren. Maar het comité reageerde meteen : de 70ste IJzerbedevaart volgend jaar gaat door, en de voorzitter houdt de toespraak. En al wie mij nu zijn steun betuigt, zeg ik : bedankt, maar volgend jaar op de weide, hé !? Marc Reynebeau Met de aanstokers van het geweld praten wij niet meer. Lionel Vandenberghe : Ik weet niet precies wat soevereiniteit betekent. Politici in Vlaanderen zijn niet langer onze tegenstanders. We moeten samenwerken.