Op 1 juli wordt België voorzitter van de West-Europese Unie, de Weu. Die zou een grotere rol gaan spelen. Wat is die Weu ?
...

Op 1 juli wordt België voorzitter van de West-Europese Unie, de Weu. Die zou een grotere rol gaan spelen. Wat is die Weu ? ONLANGS ZEI de Portugees José Cutileiro (61) dat de West-Europese Unie (Weu) ?een institutioneel kader van Europese landen is om humanitaire en vredebewarende opdrachten uit te voeren waar de Verenigde Staten geen belangstelling voor hebben.? De definitie is belangrijk omdat Cutileiro sinds november 1994 secretaris-generaal is van de Weu, officieel de politiek-militaire alliantie die tien West-Europese landen aan elkaar bindt. De idee van een gezamenlijke West-Europese defensie groeide meteen na de Tweede Wereldoorlog. De twee toenmalige Europese grootmachten Frankrijk en Groot-Brittannië beloofden elkaar wederzijdse militaire hulp mocht Duitsland een nieuwe oorlog ontketenen. Veel kans was daar in 1947 niet toe, maar de angst zat diep. In 1948 sloot de Benelux zich bij het initiatief aan. Het Verdrag van Brussel uit dat jaar gaf de veranderde situatie weer : Duitsland was niet langer de vijand, wel de Sovjetunie die alle Centraal- en Oost-Europese staten controleerde. Het Verdrag ging dan ook erg ver. Als één van de lidstaten werd aangevallen, moesten alle andere zonder verder overleg te hulp snellen. Het jaar daarop ontstond de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (Navo), een alliantie tussen Canada, de Verenigde Staten en de landen van het Verdrag van Brussel. De eerste poging om tot een eigen West-Europese defensie te komen, verschrompelde daarbij. Met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) in 1951 kwam echter het plan tot leven om niet alleen de industriële politiek op elkaar af te stemmen, maar ook de defensie. Zo kon het Europa van de Zes (Duitsland, Frankrijk, Benelux en Italië) een samenhangende buitenlandse politiek voeren die moest uitmonden in het scheppen van de ?Verenigde Staten van Europa?. Maar dat was buiten Frankrijk gerekend. Gezamenlijke defensie ? Gezamenlijke buitenlandse politiek ? Nooit ! De Europese Defensie Gemeenschap bleek een doodgeboren kind. BLOKVORMING MISLUKT.Ondertussen woedde de Koreaanse oorlog volop. Washington wou Duitsland graag in de Navo. De Duitse mankracht en het ontluikende industriële vermogen van de Bondsrepubliek waren daarbij doorslaggevende elementen. Bovendien zou het inkapselen van Duitsland in een defensiestructuur dat land ook militair onschadelijk maken. Weer protesteerden Parijs én Londen. Duitsland bij de Navo ? Geen sprake van. Het kon wel samen met Italië toetreden tot de in 1954 opgerichte Weu, met veel beperkingen. Zoals, op vraag van de Verenigde Staten, geen atoomwapens, geen biologische en chemische wapens, geen echt zwaar materiaal. Dat werd in Europa met een zucht van opluchting beloofd. Want omwille van de Sovjet-dreiging moesten de Amerikanen in Europa blijven. De West-Europese Unie kwam dus nooit echt van de grond. Deels als gevolg van de rivaliteit tussen Frankrijk en Groot-Brittannië. Maar ook omdat de Britten koste wat het kost aan hun ?speciale relatie? met de Verenigde Staten vasthouden en de vorming van een Europees blok dwarsbomen. Alles waarvoor de Weu ontworpen was, konden andere instellingen (beter) volbrengen. Collectieve defensie viel de Navo toe. In dat bondgenootschap had Washington de eerste en laatste stem. Zeker sinds de Verenigde Staten van in het begin van de jaren zestig hun atoomparaplu over West-Europa uitspreidden. Economische samenwerking werd doorgeschoven naar de Europese Economische Gemeenschap (1958). De West-Europese Unie kreeg kort en goed de opdracht met de Navo samen te werken. President Charles de Gaulle van Frankrijk zag zijn invloed daarna snel afkalven. In plaats van een Angelsaksisch overwicht in de besluitvorming, wou hij de Navo laten leiden door een Amerikaans-Brits-Frans directorium. Dat werd afgewezen. In 1966 kondigde Parijs aan dat het zich terugtrok uit de geïntegreerde militaire structuur. De Navo vestigde zich met hoofdkwartier en aanverwante structuren in België. Van 1973 tot 1984 kwamen de buitenlandministers, die de politieke lijn moeten uitstippelen, zelfs niet bij elkaar. De West-Europese Unie richtte wel allerlei raden en commissies op waar niemand naar luisterde. Maar elk serieus plan bleef geblokkeerd door de rivaliteit tussen Frankrijk en Groot-Brittannië. Bijvoorbeeld bij de zogenaamde revitalisering van de Weu. Van de jaren tachtig af probeerde de Franse regering verscheidene keren, via de Weu, een blok te vormen tegen de Amerikanen in de Navo. Een Europese pijler binnen de Navo kwam trouwens de Franse wapenbedrijven goed uit en hij zou Frankrijk en Duitsland stevig binden. Dat voornemen zou aanleiding geven tot het oprichten van een Frans-Duitse brigade en later van het Eurocorps, waarin behalve Frankrijk en Duitsland ook België, Spanje en Luxemburg vertegenwoordigd zijn. Frankrijk zag dat Eurocorps als de voorafbeelding van een Europees leger. Duitsland, daarin gevolgd door België, wou in geen geval de transatlantische band laten aantasten door een bondgenootschap binnen de Navo-alliantie. Het Eurocorps werd op Duitse vraag stevig binnen de Navo verankerd. ?Europa is te veel met zichzelf bezig,? stelt een Navo-diplomaat. ?Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk doen nog steeds of ze een grootmacht zijn. Vooral de Fransen hebben last van grootheidswaanzin. Ze denken dat ze hun zin mogen doen. Als ze ingrijpen in Afrika tonen ze niet dat ze een wereldmacht zijn, ze geloven dat zelf.? SCHIJN.Europa te veel met zichzelf bezig ? De Weu ?mist? de hele omwenteling in de Sovjetunie. Terwijl de Navo via de Verenigde Staten snel inspeelt op ontwapening en politieke veranderingen, denkt de Weu na over een Europese defensie-identiteit. Daaruit volgt een vage verklaring, omdat de Britten het Atlantisme niet willen loslaten en Italië slecht gezind is omdat de Frans-Duitse militaire dialoog het buitenspel zet en omdat Rome niet geraadpleegd is over de nucleaire dialoog tussen Londen en Parijs. De grootste verandering komt er in 1989 met de val van de Berlijnse Muur en de Duitse hereniging. De Sovjetunie implodeert, Centraal- en Oost-Europa houden vrije verkiezingen, het evenwicht is verbroken. De Navo stelt zich daarop in. Met snelle interventie-eenheden, andere plannen, een andere strategie. De Weu denkt nog steeds na over haar identiteit. Pas met de Golf-oorlog (1991) valt een schijn van samenwerking op. Frankrijk, Groot-Brittannië, België, Nederland en Italië zullen samen de ?vrije doorgang? door de Perzische Golf waarborgen. Dat mag immers volgens hun basisverdrag want de veiligheid en de economische welvaart zijn bedreigd. Luxemburg betaalt de missie mee, Duitsland vervangt de Italiaanse schepen die normaal in de Middellandse Zee patrouilleren. Voor het eerst treden Europese landen samen op en wel buiten Europa. De Weu diversifieert. Het Eurocorps begint te oefenen. Euromarfor bundelt de Middellandse-Zeelanden. Want met de onstabiliteit in Algerije is Frankrijk plotseling een frontlijnstaat geworden. De Weu breidt ook uit. Spanje en Portugal mogen erbij. Samen, omdat ze elkaar niet vertrouwen en omdat Frankrijk Spanje erbij wil, terwijl Londen Portugal aan zijn kant heeft in de kwestie Gibraltar. En de landen van Oost- en Centraal-Europa ? Die landen willen wel bij de Navo, maar ?de Weu interesseert ons niet,? zegt een Centraal-Europees diplomaat kordaat. De Navo mag rustig dicteren hoe de legerhervormingen in die landen verlopen, de Verenigde Staten mogen hun officieren opleiden en hen Engels leren. De Weu blijft afwezig, want een verzameling van landen die elkaar niets gunnen. Waardoor een Europees leger niet haalbaar is. Ook ten opzichte van de oorlog in Joegoslavië (1991-'95) blokkeert een gebrek aan een gemeenschappelijke visie een lange-termijnoplossing. De Navo trekt de zaken recht. ?Zij is het enige bondgenootschap dat dat kan,? stelt een Navo-officier. ?De Amerikanen zijn de enigen die over het materieel beschikken om troepen snel ter plaatse te brengen.? En de Navo is daar neutraler dan de West-Europese Unie. Tenslotte hebben veel Weu-landen historische banden met de strijdende partijen in ex-Joegoslavië. PUIN RUIMEN.De zeer beperkte staf van de West-Europese Unie kan geen grote operatie opzetten. Tenzij de lidstaten bereid zijn daar massaal geld in te stoppen en alles wat de Navo heeft te kopiëren. Vandaar het Franse voorstel dat de Weu zou werken met Navo-materieel. Volgens ingewijden droomt Parijs al lang van een Europees leger onder Frans bevel. Maar dat blijft een droom. Ook na de recente Navo-conferentie in Berlijn. De Weu werd daar wel geprezen als Europese pijler van de Navo, maar haar opdracht komt neer op het zich bezighouden met humanitaire opdrachten. Als het ernst wordt, zal de Navo toekijken, moeten de Verenigde Staten toestemming verlenen en komt de Navo-opperbevelhebber aan de helmstok. De lof over de ?Europeanisering? van de Navo heeft wel voordelen. De Amerikaanse president Bill Clinton kan zijn kiezers vertellen dat Europa wat meer gaat doen aan de eigen defensie. Frankrijk kan zonder gezichtsverlies weer aansluiten bij de militaire structuur van de Navo (die, volgens de Franse kranten, ?luistert naar Parijs?). En de Weu draagt voortaan twéé petten : Europese pijler van de Navo, militaire organisatie van de Europese Unie. Maar dat is alles. Navo-diplomaten bevestigen het : ?De Weu is een doodgeboren kind en de Fransen weten dat. Ze hebben de rekening gemaakt en gezien dat ze alleen via de Navo iets te vertellen hebben. Daarom kwamen ze terug.? De Fransen deden trouwens meer. Voortaan zullen ze deel uitmaken van de Amerikaans-Britse nucleaire cel die testresultaten en kennis uitwisselt. ?Daarmee wordt een bestaande toestand officieel en publiek,? zeggen ingewijden. Ondanks de ronkende verklaringen van Belgisch defensieminister Jean-Pol Poncelet (PSC) en zijn buitenlandcollega Erik Derycke (SP), is de ?grotere rol? van de Weu dezelfde als vroeger. Leven in de schaduw van grote broer, de Navo. De redenering is immers heel eenvoudig. Zolang de Europese landen de politieke wil niet opbrengen hun krachten te bundelen, zolang ze geen echt gemeenschappelijk buitenlands-, veiligheids- en defensiebeleid ontwerpen, zullen ze afhankelijk blijven van de Verenigde Staten zo gauw het om een grote operatie gaat. Maar ze mogen voortaan wel soldaten sturen om na aardbevingen puin te ruimen. Misjoe Verleyen Navo-conferentie in Berlijn. Europa blijft verdeeld.