Het is een schokkende ontdekking: de vaststelling van neuroloog Steven Laureys en zijn collega's van de Universiteit Luik dat ze mensen die soms jarenlang in een soort coma hadden gelegen voor een paar uurtjes weer wat bewustzijn kunnen geven. De resultaten verschijnen in het vakblad Neurology. Ze hebben betrekking op 55 patiënten, van wie er vijftien tekenen van activiteit vertoonden. Sommigen lagen al jaren in coma. Dat wekt hoop bij de vele familieleden die wachten op een teken van leven van een comateuze verwant. '...

Het is een schokkende ontdekking: de vaststelling van neuroloog Steven Laureys en zijn collega's van de Universiteit Luik dat ze mensen die soms jarenlang in een soort coma hadden gelegen voor een paar uurtjes weer wat bewustzijn kunnen geven. De resultaten verschijnen in het vakblad Neurology. Ze hebben betrekking op 55 patiënten, van wie er vijftien tekenen van activiteit vertoonden. Sommigen lagen al jaren in coma. Dat wekt hoop bij de vele familieleden die wachten op een teken van leven van een comateuze verwant. 'We willen geen valse hoop wekken', zegt Laureys. 'De patiënten staan niet op. Maar ze maken handbewegingen en kunnen met hun ogen instructies opvolgen. Het is alsof we eventjes een venster naar hun hersenen openen.' Meestal verdwijnen de gunstige effecten na een paar uren weer. Ze hadden technisch gesproken ook niet betrekking op mensen in coma, maar op mensen in een vegetatieve of minimaal bewuste toestand - die hebben nog altijd geen mogelijkheid tot communicatie. Toch zijn de verwachtingen hooggespannen, want de toegediende elektrische prikkels aan de hersenen waren bescheiden en kortstondig (20 minuten). Laureys en zijn medewerkers gaan nu na wat er gebeurt als ze een week lang elektrische prikkels toedienen. Dat kan, want er lijken geen neveneffecten aan de praktijk verbonden te zijn. Het onderzoek heeft gevolgen voor hoe er tegen coma wordt aangekeken. Het zal de beslissingen over wat te doen wanneer een situatie als uitzichtloos wordt ervaren, er niet makkelijker op maken. Er is ook discussie over de vraag of het ethisch verantwoord is om iemand voor eventjes uit coma te halen, om hem vervolgens weer te laten 'gaan'. Wat is de waarde van een tweetal uurtjes minimaal contact met de buitenwereld? De onderzoekers weten voorlopig niet wat de elektrische prikkels doen, maar dat hoeft geen bezwaar te zijn; men weet ook nog altijd niet hoe anesthesie precies werkt. Laureys en zijn team bekijken ook het effect van het slaapmiddel zolpidem, dat voor een aantal comapatiënten eveneens een opstoot van activiteit en communicatie in de hand kan werken. In eLife beschrijven ze hoe bepaalde zones van de hersenen onder invloed van het middel plots in een hogere fase van paraatheid komen. Maar ook hier is er geen reden tot euforie. In een studie met zestig patiënten, die binnenkort in Functional Neurology verschijnt, kon bij geen enkele patiënt een significante verbetering van zijn toestand bereikt worden met zolpidem. Een positief effect van zolpidem zou dus iets voor de happy few zijn. DOOR DIRK DRAULANS'Het is alsof we eventjes een venster naar hun hersenen openen.'