Mijnheer Claes, steeds nieuwe beelden over de ramp in Zuid-Azië blijven de verbijstering versterken.

WILLY CLAES: Ik denk niet dat onze generaties ooit een zo verwoestende natuurramp hebben aanschouwd. We hebben ook nooit eerder een zo indrukwekkende stroom van solidariteit gezien. Ik juich dat toe, in de hoop dat het gevoel van solidariteit de houding van de mensen ook over het algemeen zou bepalen.
...

WILLY CLAES: Ik denk niet dat onze generaties ooit een zo verwoestende natuurramp hebben aanschouwd. We hebben ook nooit eerder een zo indrukwekkende stroom van solidariteit gezien. Ik juich dat toe, in de hoop dat het gevoel van solidariteit de houding van de mensen ook over het algemeen zou bepalen. Toch schuilt er enige morbiditeit in de wijze waarop bepaalde mogendheden elkaar proberen te overtroeven door het lanceren van allerlei cijfers, waarbij noodhulp en structurele hulp door elkaar worden gehaald, en waarbij de vraag rijst of al deze beloften ook gerealiseerd zullen worden zodra de camera's verdwenen zijn. De hypocriete manier waarop in Jakarta nog maar eens de gedeeltelijke kwijtschelding van de schulden van ontwikkelingslanden op de lange baan is geschoven, stemt alvast wantrouwig. Eén hallucinant cijfer: Indonesië zal in 2005 meer moeten betalen aan interest en aflossing van zijn staatsschuld, dan het zal ontvangen aan hulp. Waarover praten we dan? Ik kan mij vinden in de bemerking van Artsen zonder Grenzen dat er minstens tien 'vergeten crisissen' in de wereld zijn waarvoor de internationale gemeenschap verstek laat gaan. Denk maar aan Darfur, Congo, en Ivoorkust. De noodhulp voor Zuid-Azië mag de structurele hulp niet uitputten. Ik citeer ook een communiqué van Broederlijk Delen: 'Het is goed dat een getroffen visser uit Thailand een tentzeil krijgt, maar belangrijker is dat hij een nieuwe boot krijgt om weer te kunnen gaan vissen, en dat hij nadien een eerlijke prijs krijgt voor de vis die hij vangt, zodat hij een fatsoenlijk inkomen verwerft en niet meer afhankelijk is van hulp.'Wij draaien hypocriet ons hoofd weg voor de permanente natuurramp die veroorzaakt wordt door de Noord-Zuidtegenstelling en de steeds dieper wordende kloof tussen rijk en arm. Want jaar in jaar uit sterven er elke week duizenden mensen door honger en gebrek aan drinkwater. Elke week sterven er kinderen omdat medicijnen en inentingen tegen ziekten en epidemieën ontbreken. We zitten nog altijd in het Spel zonder Grenzen, zonder spelregels en zonder scheidsrechters die als het moet de rode kaart kunnen trekken. Mijn conclusie is dubbel. De natuur heeft ons een zoveelste waarschuwing en een zoveelste les in nederigheid gegeven. En ik blijf hopen dat de verstandige besluiten die in 1992 zijn genomen op de milieutop van Rio de Janeiro, eindelijk au sérieux worden genomen. Ongenuanceerde begrippen van economische groei en winst moeten eindelijk worden vervangen door begrippen van duurzame ontwikkeling. Hadden we dat nu al gedaan, dan had men in landen als India misschien meer geïnvesteerd in technologisch hoogstaande waarschuwingssystemen, dan in nucleaire wapens en langeafstandsraketten. CLAES: Irak is het toneel van een bloedige confrontatie tussen twee tactieken. Aan de ene kant de Amerikanen en de Iraakse overgangsregering, die absoluut willen bewijzen dat zij het voor het zeggen hebben. Aan de andere kant de soennieten, bepaalde sjiieten, en de terroristen, die willen aantonen dat de Amerikanen niets onder controle hebben. Thomas Metz, de bevelhebber van de Amerikaanse grondtroepen, die toch niet verdacht kan worden van soennitische sympathieën, geeft zelf toe dat hij de toestand in minstens vier van de achttien provincies niet meester is. Opposanten of terroristen slaan toe waar en wanneer ze willen. Heel wat Iraakse politiemannen hebben dat met hun leven bekocht, de laatste scalp aan de gordel is die van de gouverneur van Bagdad. Elke dag sneuvelen gemiddeld twee Amerikaanse militairen. Het aantal aanslagen is opgelopen tot zeventig per dag, en de noodtoestand is alweer met een maand verlengd. Hoe kun je in die omstandigheden representatieve verkiezingen houden die de basis zouden zijn voor een standvastig en democratisch bestuur? De achtergrond is duidelijk. Soennieten en Koerden vrezen dat een sjiitische meerderheid hen totaal zal overmeesteren. En de sjiieten willen niet horen van een federaal systeem of van enige autonomie voor Koerden en soennieten. Zij weten zich gesteund door de grote Iraanse buur, terwijl Saudi-Arabië er dan weer alles aan wil doen om de sjiitische invloed te beperken. Om het prestige van de Amerikanen niet te schaden zullen de verkiezingen ongetwijfeld doorgaan, maar ze zullen de stabiliteit in de regio niet doen terugkeren. Ik vrees dat de Amerikanen nog voor jaren vastzitten in het Iraakse moeras, en dat Irak een uitgelezen oefenterrein voor terroristen en een factor van destabilisatie in het Midden-Oosten zal blijven. CLAES: In 2003 is hij onder Yasser Arafat een korte periode eerste minister geweest. Toen heeft hij getoond dat hij een andere strategie wou ontwikkelen, tegen geweld en tegen steun aan terroristische organisaties. Maar hij heeft vrij snel ontslag moeten nemen, en het valt te vrezen dat hij ook als president geen greep zal hebben op Hamas en de gewapende intifada, en dat hij de politie- en veiligheidsdiensten niet op één lijn zal krijgen. Abbas heeft ongetwijfeld goede voornemens, Ariel Sharon en George W. Bush moeten hem manoeuvreerruimte geven. Het is niet voldoende om te praten over democratie en economische ontwikkeling voor de Palestijnen, wat telt is dat er een einde komt aan de bezetting en de inbreuken op de mensenrechten. De VS en Israël moeten een signaal geven dat ze het onder Bill Clinton ontworpen 'Stappenplan voor de Vrede' nieuw leven willen inblazen. Alleen heb ik niet de indruk dat Bush in die richting denkt. En dus is het aan de andere partners, Rusland, de Europese Unie en de Verenigde Naties, om hem op betere gedachten te brengen. CLAES: In zijn plaats had ik die stap niet gewaagd. Het zal niet makkelijk zijn om met Sharon te regeren, temeer daar de ultra-orthodoxen nu al een bom onder de nieuwe coalitie hebben gelegd. Peres geniet in Palestijnse kringen nog altijd veel credibiliteit, maar hij zal geen speelruimte krijgen van zijn eigen regering. CLAES: Vanuit symbolisch oogpunt was dit een interessant evenement. Godsdiensten vervullen een ethische en maatschappelijke rol, en helaas vinden vele fundamentalismen hun oorsprong in extreme interpretaties van religieuze teksten. Niet alleen in de islam, ook bij sommige godsdienstige milieus in de VS, waar dat leidt tot een bitse strijd tegen homoseksuelen, en zelfs tot het betwisten van algemeen erkende wetenschappelijke stellingen als het darwinisme. In die context is een gesprek als afgelopen week in Brussel nuttig. Maar verwacht niet dat dit op korte termijn concreet resultaat zal opleveren. De gesprekspartners in Brussel hebben geen vat op hun collega's in het Midden-Oosten, die vaak haat en onverdraagzaamheid prediken, desnoods tegen het wettelijk gezag in. CLAES: We zijn getuige geweest van een zachte variant op de Koude Oorlog. Moskou was fysiek aanwezig, want president Vladimir Poetin is tijdens de campagne van Janoekovitsj een paar keer op bezoek geweest. Hij was een van de weinigen die niet wilden erkennen dat bij de eerste stembusgang fraude was gepleegd. Aan de andere kant hebben de Verenigde Staten via privé-fondsen de campagne van Joesjtsjenko gesteund. De nieuwe president staat voor een aartsmoeilijke opdracht, terwijl hij niet eens over een meerderheid in het parlement beschikt. De verwachtingen van de Oekraïense bevolking zijn hooggespannen, maar de financieel-economische toestand is er miserabel, het oosten van het land blijft pro-Russisch, en de macht van Moskou blijft groot. Als Poetin morgen de gas- en petroleumkraan dichtdraait, duikt Oekraïne de afgrond in. Het heeft maar één uitweg: de aansluiting bij Europa vragen, dat betekent bij NAVO of EU. Wat de NAVO betreft, stel ik de vraag hoe ver de Amerikanen Poetin durven uitdagen. Na de uitbreiding met de Baltische staten ook Oekraïne nog binnen nemen, lijkt mij een stap te ver. Voor de EU ligt het anders. Als zelfs Turkije wordt beschouwd als een Europees land, dan ook Oekraïne. En aangezien de Unie na de laatste uitbreiding toch al gedegradeerd is tot een louter interne markt, zou het mij niet verbazen dat binnenkort de kandidatuur van Oekraïne op tafel ligt. Men heeft in de EU de kar voor de paarden gespannen. De instellingen zijn nog steeds niet klaar voor de uitbreiding, en ik voorspel een ernstige crisis bij de budgetbesprekingen. De Britse anti-Europeanen hebben hun slag thuisgehaald: een verdieping naar een politieke unie is voorgoed onmogelijk geworden. We moeten dan maar opteren voor een Europa met twee snelheden, en een politieke entiteit opbouwen met de oorspronkelijke zes leden plus Spanje en Portugal. Dat veronderstelt dat die acht het principe van de unanimiteit bij stemmingen over buitenlands en veiligheidsbeleid opgeven, en vervangen door een gekwalificeerde meerderheid. Bij die acht dreigen Duitsland en Frankrijk een dominante rol te spelen, maar daar moeten we ons als kleinere lidstaten bij neerleggen. We zullen ons dan tenminste kunnen scharen achter een gemeenschappelijke politiek, die vandaag ver te zoeken is. Koen MeulenaereWilly Claes 'De EU is gedegradeerd tot een interne markt.'