Mijnheer Vermeersch, we zijn de vierde week van bombardementen in Joegoslavië ingegaan. Een snelle uitweg voor het conflict is weinig waarschijnlijk.
...

Mijnheer Vermeersch, we zijn de vierde week van bombardementen in Joegoslavië ingegaan. Een snelle uitweg voor het conflict is weinig waarschijnlijk.Etienne Vermeersch: Sommigen, zoals Willy Claes, houden vol dat Milosevic over een of twee weken militair doof en blind zal zijn. Maar dat deert hem niet. De Servische milities in Kosovo kennen hun opdracht: ze nemen dorp na dorp in, steken huizen in brand, vermoorden een deel van de inwoners, en drijven de rest op de vlucht. Daarvoor hebben ze geen communicatielijnen met Belgrado nodig. Als het UCK geen weerstand biedt, hebben ze genoeg aan lichte wapens. En die zijn er voldoende in de opslagplaatsen. Ik vraag me af met hoeveel kennis van zaken militairen en politici in deze zaak beslissingen hebben genomen. President Chirac geeft het bevel de vluchtelingen in Kosovo vanuit de lucht te bevoorraden, hoewel dat in de praktijk bijna onmogelijk is. En onze minister van Defensie Poncelet blijkt in het parlement gezegd te hebben dat je voor die droppings de toestemming van Milosevic nodig hebt. Om bommen te gooien niet, om voedsel te gooien wel. Zo absurd wordt het soms. Er bestaat een beroemd citaat van Oxenstierna, een belangrijke Zweedse politicus uit de zeventiende eeuw, die aan zijn zoon zei: "Mocht je weten op welk erbarmelijk niveau beslissingen genomen worden die hele landen en legers betreffen, je zou versteld staan." Ik heb me in deze Kosovo-crisis herhaaldelijk dezelfde bedenking gemaakt. Van bij de eerste dag al. Zelfs als je voor bombardementen bent, kun je het toch niet verstandig vinden dat men daarmee begint op het moment dat de Russische premier Primakov in de lucht hangt voor een bezoek aan de Verenigde Staten. Dat is de Russen in hun gezicht uitlachen. Zo doen tal van blunders vermoeden dat de politieke leiders aan avonturen beginnen, zonder veel besef van de mogelijke ontwikkelingen. Ik heb geen redelijke uitleg gehoord voor het bombarderen van Montenegro en Vojvodina, twee streken die bondgenoten tegen Milosevic zouden moeten zijn. En als je de Kosovaren wil laten terugkeren naar hun land, waarom gooi je dan alles plat? Mocht er al een weloverwogen strategie achter de Navo-acties zitten, dan begrijp ik ze voorlopig niet. Alle alternatieven om Milosevic te doen toegeven, zijn mislukt.Vermeersch: Ik zeg niet dat er geen dwangmaatregelen tegen Milosevic moesten worden genomen. Integendeel, men heeft er te lang mee gedraald. Toen de Joegoslavische vloot Dubrovnik bestookte, heb ik er al voor gepleit om onmiddellijk met raketten die Joegoslavische schepen te vernietigen. Ik werd toen, kort na mijn standpunten over de Golfoorlog, opnieuw voor een oorlogsstoker versleten. Maar een drastisch optreden toen was een duidelijk signaal geweest. Nu heeft Milosevic acht jaar lang een kat-en-muisspel gespeeld. Telkens weer heeft hij pas toegegeven toen hij daartoe gedwongen werd door grondtroepen, eerst van de Kroaten en dan van de Bosniërs. Als de Navo van in het begin verklaart: "We zetten zeker geen grondtroepen in", weet Milosevic dat hij zo ver kan gaan als hij wil. Dat hun land vernietigd wordt, brengt dictators zelden op andere gedachten. Kijk naar Saddam Hoessein of Hitler. En hoe minder ze nog te verliezen hebben, des te driester en wreder gaan ze tekeer. De uitroeiing van de joden is naar het einde van de Tweede Wereldoorlog toe, toen de meeste Duitse leiders beseften dat ze verloren hadden, in een enorme tempoversnelling gekomen. Dat gebeurt nu ook met de etnische zuivering in Kosovo. Het is de pluim die Milosevic nog op zijn hoed wil hebben. Is etnische zuivering een rode draad door de geschiedenis?Vermeersch: Dat is overdreven. Het is wel een typisch fenomeen op de Balkan, een uitvloeisel van de geschiedenis. Er zijn twee grote bezettingsmachten geweest: de Turken en de Oostenrijkers. Die hadden alle belang bij een diversiteit van de plaatselijke bevolking. Het voorkwam dat er een sterke nationalistische of religieuze verzetsbeweging tot stand zou komen. Zowel qua taal als qua godsdienst had je in de Balkan alles door elkaar. Het is omdat er toch nog een kerngebied van hoofdzakelijk Serviërs was, dat men erin geslaagd is een bevrijdingsoorlog tegen de Turken te voeren. Zodra die afzonderlijke etnieën hun "identiteit" konden ontwikkelen, ontstond ook de behoefte om etnisch zuiverend op te treden. De meest massale zuivering is uitgevoerd door de Kroatische Ustasha, die tijdens de Tweede Wereldoorlog ongeveer driehonderdduizend Serviërs vermoord heeft. In Bosnië kregen de Duitsers bij hun jacht op de Serviërs soms steun van bepaalde moslims. Dat excuseert geen enkele wreedheid maar het verklaart wel enigszins de gevoelens van de Serviërs, en de haat en wrok die er tussen de Balkanvolkeren leeft. Wij kijken met afschuw naar de gruwelijkheden, die gepleegd worden door mensen die weinig van ons verschillen. Vermeersch: Onder aangepaste condities zijn die wreedheden ook hier mogelijk. Dat is zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog als tijdens de repressie erna, zij het op beperktere schaal, aangetoond. Een paar kleine bendes die ongestraft hun gang kunnen gaan, volstaan om terreur en ellende te zaaien. Ik herinner mij uit mijn jeugd de uitgebrande huizen van mensen die gecollaboreerd hadden, of van wie de een of de ander beweerde dat ze gecollaboreerd hadden. Vaak werd het straffen van onschuldigen vergoelijkt met het argument: de Duitsers hebben ook onschuldigen gedood. Dat heeft mij altijd geschokt. Voor wie zo redeneert, is er niet veel nodig om tot brutaliteiten over te gaan. Dat kan verhinderd worden door een behoorlijke maatschappijstructuur, die dit gedrag in de kiem smoort. Het Westen stuurt soldaten om de vluchtelingen in Albanië en Macedonië op te vangen. Is dat de voorbode van een grondleger?Vermeersch: Dat zal van de Amerikanen afhangen. Clinton moet zijn landgenoten warm maken om het leiderschap van de Verenigde Staten in de wereld te vestigen. Maar afgezien van het prestige hebben de VS geen echte belangen in Servië of in de Balkan. De dominotheorie van Madeleine Albright gaat niet op. Geen enkel van de Balkanlanden heeft er economisch belang bij met Rusland een blok te vormen, ze hebben meer aan een aansluiting bij Europa. De gegevens in de Golf waren helemaal anders. En dus hebben ze daar zonder veel moeite een grondleger van meer dan een half miljoen soldaten kunnen inzetten, zelfs met het risico op veel slachtoffers in eigen rangen. De oorlog in Kosovo wordt officieel om humanitaire redenen gevoerd. Net als bij de tussenkomst in Somalië. Maar tot zo een oorlog laten mensen zich moeilijker meeslepen. De Amerikanen hadden er dus beter aan gedaan het UCK te structureren, te bewapenen, en onder controle te houden. Dan hadden ze een fanatiek grondleger ter plaatse gehad. Naar Bosnië zijn ook pas soldaten gestuurd, toen de grondoorlog er al was uitgevochten door de lokale legers. Heeft België een stem in de hele Navo-operatie?Vermeersch: Nee, maar ik vermoed dat het daar geen poging toe gedaan heeft. Heeft het Belgisch kernkabinet raad gevraagd aan onze twee Balkanspecialisten, Mon Detrez en Robert Stallaerts? Gewapend met hun kennis en inzicht had België door deskundigheid kunnen wegen op het Navo-standpunt. Voor een collectief zoals de Navo is het uiteraard moeilijk een samenhangende strategie te ontwikkelen, die de tegenstander doet inzien dat hij niets te winnen heeft. Men voert immers oorlog zolang men denkt dat er meer mee te winnen valt dan met onderhandelen. Tegenover het uitblijven van een goed doordachte strategie van Navo-zijde staat een Servië dat zowel door nationalisme als door een gebrek aan democratie zeer moeilijk voor alternatieve inzichten en informatie toegankelijk is. Ondertussen is er het vluchtelingenprobleem.Vermeersch: De hele situatie is van een enorme triestigheid. Talloze mensen lijden in verschrikkelijke omstandigheden, terwijl de Serviërs getuigen van grenzeloos cynisme en wreedheid, en de Navo van domheid. De honderd miljoen frank die de Belgische regering aanvankelijk voor steun wilde uittrekken, was beschamend laag. Er wordt wel een fortuin besteed aan militaire middelen, die ook bedoeld zijn om de Kosovaren te helpen. Dat het bedrag voor steun fors verhoogd werd, is gunstig, maar België kan ook best wat genereuzer zijn met opvangplaatsen. Men vreest ten onrechte de publieke opinie, die niet happig is op economische vluchtelingen, maar voor deze mensen wel een gul hart heeft. Een politieke partij die daartegen fulmineert, zou de rekening gepresenteerd krijgen bij de verkiezingen. Na India heeft ook Pakistan een proef met een ballistische langeafstandsraket gehouden.Vermeersch: Dat is wat weggedrukt door de gebeurtenissen in Kosovo, maar het is het belangrijkste en meest angstwekkende nieuws van de voorbije week. Wat in Servië gebeurt, is erg, maar is geen bedreiging voor de wereldvrede, tenzij de Russen zich militair gaan moeien. In India en Pakistan is de wereldvrede meer in gevaar. Beide landen staan, na de atoomproeven van vorig jaar en de raketproeven van nu, op hetzelfde niveau van wederzijdse afschrikking als indertijd de VS en de Sovjet-Unie. Ze zullen daarbij systemen ontwikkelen die zeer snel reageren op een aanval van de ander, en in die technologie schuilt een groot gevaar. De minste fout kan een ramp veroorzaken. Daarom heb ik mij in de jaren tachtig verzet tegen de plaatsing van Pershing- en kruisraketten in ons land. India en Pakistan hebben beide een immense bevolking. Als ze mekaar met atoombommen bestoken, vallen er tientallen miljoenen doden. En er is conflictstof genoeg met de godsdiensttegenstellingen, wederzijds maar ook intern. Vergeet niet dat India het land is met het grootste aantal moslims in de hele wereld, meer dan in de moslimstaat Pakistan. Koen Aurousseau, de Mechelse rechter die uit zijn ambt en zijn politieke rechten is ontzet vanwege SM-praktijken in zijn privé-leven, heeft zijn lot aangeklaagd in een boek.Vermeersch: Zijn gedrag werd door de raadsheren van Cassatie beschouwd als een aantasting van het prestige van hun ambt. Die uitspraak vind ik fundamenteel verkeerd. Wat twee mensen met wederzijdse instemming in hun privé-leven doen, gaat niemand iets aan. Op voorwaarde dat geen onherstelbare letsels worden toegebracht. Vorig jaar ging het in een televisieprogramma van Paul Bottelberghs over een procureur die, op het moment dat hij al wist dat een beklaagde onschuldig was, toch in beroep ging tegen zijn vrijlating door de Raadkamer. Waardoor de beklaagde veertien dagen langer moest zitten, vooraleer de Kamer van Inbeschuldigingstelling hem vrijliet. Als dat inderdaad zo gebeurd is, had Cassatie tegen deze man moeten optreden. Want hij, en niet rechter Aurousseau, heeft de eer en de faam van justitie geschaad. Een rechter of procureur die misbruik maakt van zijn macht, maakt zich schuldig aan een van de ergste vormen van immoraliteit. De Raad van State heeft de tuchtmaatregel tegen rijkswachter René Michaux geschorst. Bij politie en justitie is niemand gestraft voor het slechte onderzoek naar Marc Dutroux.Vermeersch: Voor sommigen is dat moeilijk te aanvaarden, maar ik denk dat men hier moet rekening houden met de rechten van de verdediging. Men heeft aan wachtmeester Michaux, net als aan onderzoeksrechter Doutrèwe, gevraagd om de waarheid te spreken. Het gebruiken van deze zelfbeschuldiging om een sanctie op te leggen, is een procedure die voor betwisting vatbaar is. Als je iemand wil vervolgen, moet je bewijzen van zijn schuld aanbrengen, je mag hem niet verplichten tegen zichzelf te getuigen. De commissie- Verwilghen is, ondanks de waarschuwingen vooraf, in dezelfde val getrapt als eerder de onderzoekscommissie naar Transnuclear. ETIENNE VERMEERSCHKoen Meulenaere