Snakt u soms ook zo naar stilte? U bent niet alleen. In de laatste enquête van het departement leefmilieu, natuur en energie van de Vlaamse overheid (2008) gaf liefst 27 procent van de Vlamingen aan zich tamelijk, ernstig of extreem gehinderd te voelen door geluid. Een vijfde van alle Europeanen komt door lawaai niet aan een goede nachtrust toe. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vormt geluidshinder stilaan een even ernstig risico voor de volksgezondheid als luchtverontreiniging. Als er geen maatregelen genomen worden, staat lawaai volgens de WHO straks met stip op één als wereldwijde ziekmaker.
...

Snakt u soms ook zo naar stilte? U bent niet alleen. In de laatste enquête van het departement leefmilieu, natuur en energie van de Vlaamse overheid (2008) gaf liefst 27 procent van de Vlamingen aan zich tamelijk, ernstig of extreem gehinderd te voelen door geluid. Een vijfde van alle Europeanen komt door lawaai niet aan een goede nachtrust toe. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vormt geluidshinder stilaan een even ernstig risico voor de volksgezondheid als luchtverontreiniging. Als er geen maatregelen genomen worden, staat lawaai volgens de WHO straks met stip op één als wereldwijde ziekmaker. 'Het probleem is dat we altijd horen, ook als we slapen', zegt Marc Goethals, cardioloog in het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis in Aalst. 'Het menselijke gehoor werkt als een 24 uursalarm, en ons lichaam reageert autonoom op lawaai. Zodra we geluid horen dat de drempelwaarde van 35 decibel - het geluid van zacht gefluister - overschrijdt, gaat onze bloeddruk omhoog, versnelt ons hartritme en komen er stresshormonen vrij. Die gevoeligheid voor geluid hebben we geërfd van de primitieve mens: lawaai stond voor onze verre voorouders gelijk aan gevaar. Die schrikreactie beschermt ons nog altijd - we springen opzij als we een auto horen - maar in de moderne maatschappij waar de klok rond lawaai is, heeft dat zich ook tegen ons gekeerd.' 'De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat voor een goede nachtrust het gemiddelde geluidsniveau aan de gevel de 40 decibel niet mag overschrijden. Vanaf 35 decibel wordt je slaap gestoord, vanaf 45 decibel word je wakker. Ter vergelijking: het stemgeluid tijdens een gewoon gesprek ligt op 50 à 55 decibel.' In Vlaanderen heeft maar liefst 12 procent van de bevolking overdag aan de gevel een geluidsniveau boven de 70 decibel (het geluid van een snelweg of een stofzuiger). 's Nachts daalt dat met ongeveer 10 decibel. 'We kunnen het corticale niveau van de hersenen - ons bewustzijn - zo conditioneren dat we bepaalde vormen van geluid, een snurkende partner of verkeer, niet meer met gevaar associëren. Maar dan nog blijft er die autonome reactie van het lichaam. Mensen die langs een steenweg wonen of in de buurt van een luchthaven, zullen daar dus misschien niet meer wakker door worden en het gevoel hebben dat ze er weinig last van ondervinden, maar toch zal 's nachts hun pols versnellen en hun bloeddruk stijgen. En een lichaam dat 's nachts niet kan recupereren, veroudert sneller. Wie jarenlang in een lawaaierige omgeving slaapt, loopt een verhoogd risico op hart- en bloedvatenaandoeningen, hersentrombose, astma, artritis, psychiatrische aandoeningen, maagzweren, diabetes enzovoort.' Ook volgens neuropsychiater Theo Compernolle is een goede nachtrust van cruciaal belang voor ons brein. 'Mensen denken dat slapen een soort toestand van bewusteloosheid is. Niets is minder waar: ook tijdens onze slaap blijft ons brein zeer actief, alleen zijn we als het ware verlamd en voeren we gelukkig niet uit wat het allemaal aan het bedenken is. De nacht is het ideale moment voor ons archiverende brein om zijn werk te doen. Tijdens de dag komt er een ongelooflijke hoeveelheid indrukken op ons af, en die moeten allemaal opgeborgen worden. Dat doen we grotendeels tijdens de nacht. De beste ideeën hebben we daarom vaak nadat we ergens een nachtje over hebben kunnen slapen. Dan hebben we alle informatie die we overdag hebben opgedaan rustig opgeslagen, en heeft ons brein de kans gehad om in de eigen archieven te duiken, wat vaak onverwacht creatieve combinaties oplevert.' 'Ook overdag heeft dat archiverende brein heel regelmatig rust en verstilling nodig. Wanneer we wakker zijn, is er in onze hersenen voortdurend een competitie gaande tussen enerzijds dat archiverende brein en anderzijds ons bewust nadenkende brein, dat deel van de hersenen dat gretig nieuwe impulsen binnentrekt. In een lawaaierige omgeving wordt dat nadenkende brein voortdurend geprikkeld, neemt het al onze hersenbandbreedte in en komt ons archiverende brein niet aan werken toe. In open kantoorruimtes, die ik graag omschrijf als breinwarenhuizen, kunnen we dus niet goed nadenken. Mensen beseffen het misschien niet, maar hun prestaties liggen er veel lager dan in een stille omgeving, hun creativiteit is er minimaal. 's Avonds zijn ze doodop omdat het hen veel meer inspanningen gekost heeft om taken af te werken.' 'Wil je echt creatief zijn, dan loont het om je brein ook overdag geregeld te ontkoppelen, om te niksen. Gun jezelf wat breinstilte. Ga een wandeling maken, zoals Apple-oprichter Steve Jobs graag deed. Tijdens een boswandeling draait het nadenkende brein maar op 20 procent, waardoor 80 procent van de hersencapaciteit vrijkomt voor het archiverende brein. Hetzelfde effect doet zich voor als je een kop koffie gaat halen en even een praatje maakt met een collega. Dan is het wel niet stil, maar ons nadenkende brein neemt dan maar 10 procent van onze hersenbandbreedte in - wat verklaart waarom we tijdens een pauze vaak de beste invallen krijgen.'DOOR ILSE DEGRYSE