Terwijl Amerikaanse Hercules-transporttoestellen, geladen met de zwaarste afluisterapparatuur, naar Tasjkent in Oezbekistan vlogen en opgetuigde oorlogsbodems opstoomden naar de Middellandse Zee, de Perzische Golf en de Indische Oceaan, landden in Rome vertegenwoordigers van de Noordelijke Alliantie tegen de Afghaanse Taliban. Hun transport werd volgens sommige berichten georganiseerd en betaald door de Verenigde Staten. Een maand eerder al waren drie gezanten van de Noordelijke Alliantie, generaal Rahmin Wardak, Zalmai Rassoul en Hami Kirzai, voor overleg met het Foreign Office in Londen.
...

Terwijl Amerikaanse Hercules-transporttoestellen, geladen met de zwaarste afluisterapparatuur, naar Tasjkent in Oezbekistan vlogen en opgetuigde oorlogsbodems opstoomden naar de Middellandse Zee, de Perzische Golf en de Indische Oceaan, landden in Rome vertegenwoordigers van de Noordelijke Alliantie tegen de Afghaanse Taliban. Hun transport werd volgens sommige berichten georganiseerd en betaald door de Verenigde Staten. Een maand eerder al waren drie gezanten van de Noordelijke Alliantie, generaal Rahmin Wardak, Zalmai Rassoul en Hami Kirzai, voor overleg met het Foreign Office in Londen. Het gaat de Verenigde Staten - en ook Groot-Brittannië - duidelijk niet langer om de uitlevering van Osama Bin Laden, het mogelijke brein achter de aanslagen op de WTC-torens in New York en het Pentagon in Washington. Het gaat ze om de omverwerping van het Taliban-regime en de installatie van een nieuw bewind in Afghanistan. Na de uitschakeling van de populaire Ahmad Shah Massoed - die enkele weken geleden bij een aanslag om het leven kwam - staat de Noordelijke Alliantie tegen de Taliban erg zwak. Want Massoed, die zowel in de Verenigde Staten als in Europa nogal wat steun genoot, was de sleutelfiguur in dat verzet. Bij gebrek aan beter trachten de Verenigde Staten opnieuw de voormalige Afghaanse koning Mohammed Zahir Shah in stelling te brengen. De 86-jarige leeft al sinds zijn afzetting in 1973 in ballingschap in Rome, maar geniet nog steeds een zekere populariteit bij de Afghaanse bevolking, vooral in zijn oude fief rond de stad Kandahar. Nu en dan, meestal in zware crises zoals nu met de gruwelijke zelfmoordacties in New York en Washington, wordt de oude vorst opnieuw een politieke factor in Het Grote Spel. The Great Game - beschreven door Rudyard Kipling in Kim - is het aloude spel tussen Russen en Engelsen, om de macht in en de controle over dit strategische gebied in Centraal-Azië. Het spel, dat sedert de tijd van Napoleon in en rond Afghanistan wordt opgevoerd, is nog altijd hetzelfde, alleen de deelnemers zijn veranderd, de wapens gesofisticeerder en de dodelijke slachtoffers talrijker. In 1999 nog, een jaar na de Amerikaanse raketaanvallen op de trainingskampen van Osama Bin Laden als vergelding voor de bomaanslagen op de Amerikaanse ambassades in Nairobi en Dar-es-Salaam, stuurde Zahir Shah een radioboodschap naar zijn landgenoten waarin hij ze opriep opnieuw de Loya Jirga (de Grote Raad) bijeen te roepen. Met de hulp van de internationale gemeenschap moest die opnieuw de leiding en de heropbouw van het land opnemen. Ook toen kwam, als bij toeval, de Pakistaanse legerchef Pervez Musharraf op bezoek in Rome. Geruchten over een ontmoeting tussen de oude vorst en de Pakistaanse generaal werden toen snel de kop ingedrukt. DE KONING HERVORMTZahir Shah werd koning van Afghanistan nadat zijn vader Nadir door een student was vermoord. Deze telg uit de Doerrani-clan, die haar afstamming terugvoert tot de oudste zoon van Qais, een volgeling van de profeet Mohammed, was toen nog te jong om een woelig land als Afghanistan met stevige hand te leiden. Daarom stond hij aanvankelijk onder de voogdij van de broer van zijn vermoorde vader. Maar na diens vertrek in 1953 liet Zahir Shah zich bijstaan door zijn neef Daoud Khan, een militair die de post van eerste minister bezette, en zijn minister van Buitenlandse Zaken Naim. Daoud en Naim kregen de volledige controle over de ambtenarij, de politie en het leger. Maar rond 1961 liep het een eerste keer mis na meningsverschillen met de Pakistaanse buren over de rechten van de Pashtu-stammen in het grensgebied. Pakistan sloot de grens en meteen ook de grote handelsroutes naar Indië, de slagaders die Afghanistan in leven houden. Het conflict sleepte aan. Om een doorbraak in de onderhandelingen te forceren, vroeg Zahir Shah het ontslag van zijn twistzieke premier Daoud. Zahir Shah vormde meteen een nieuwe regering. Hij liet bovendien een nieuwe grondwet uitschrijven die leden van de koninklijke familie voortaan van alle regeringsfuncties uitsloot. De koning, die zelf zijn opleiding in Frankrijk genoot, vond het tijd worden dat een nieuwe generatie in het buitenland - veelal in Groot-Brittannië - geschoolde Afghanen mee het lot van het land in handen namen. De nieuwe grondwet, waarin ook de verschillende machten precies werden afgebakend, kreeg in 1964 de goedkeuring van de Loya Jirga. Persvrijheid werd een recht en de vorming van politieke partijen aangemoedigd. Maar de confrontatie tussen die partijen in de Wolesi Jirga, het nieuwe parlement, liep stroef. De parlementsleden, meestal conservatieve landeigenaars, clanhoofden en religieuze leiders, wisten niet hoe om te springen met de wetgevende functies. De woelingen in het parlement verlamden het regeringswerk. Met als gevolg dat de macht volledig in handen kwam van Zahir Shah. De Afghaanse bevolking beklaagde zich niet. De economische groei was bemoedigend. De rondtrekkende clans voelden zich door de koning gerespecteerd. Vrouwen kregen meer rechten en vrijheden van Zahir Shah dan voor en zeker na diens regime. Onder het bewind van de koning was Kabul een gastvrije stad waar hippies aller landen zich graag van hasj gingen bevoorraden.SOVJET-HULPDe grote droogte die in 1970-1971 het land teisterde, was fataal voor de Afghaanse economie en voor koning Zahir Shah. Daoud Khan, de gewezen premier, maakte van een reis van de vorst naar Europa gebruik om de macht te grijpen. Na een vrijwel geweldloze coup riep Daoud de republiek uit en installeerde zichzelf prompt als president en eerste minister. Op dat moment kwam meer dan veertig procent van de inkomsten van de Afghaanse staat voort uit buitenlandse hulp, grotendeels van de Sovjet-Unie. Na hun vertrek uit India hadden de Britten nauwelijks nog aandacht voor Afghanistan. Het vacuüm dat ze achterlieten werd meteen opgevuld door de Sovjet-Unie. In de jaren vijftig al had Daoud de banden met de Sovjets fors aangehaald. Van 1956 tot 1978 leverden die de Afghanen jaarlijks 1,3 miljard dollar economische steun en nog eens zoveel in de vorm van militaire bijstand. Maar zelfs met die massale hulp kon Daoud niet verhinderden dat de hele Afghaanse samenleving en staatsstructuur haar ontbinding tegemoet snelde. In 1978 werd Daoud zelf door een putsch van pro-communistische legerofficieren aan de kant gezet. Daoud en zijn familie werden omgebracht. Die putsch leidde tot nieuwe interne en vooral tribale twisten. Dat de mollahs opriepen tot een heilige oorlog tegen de goddeloze aanhang van de nieuwe machthebbers zorgde voor bijkomende complicaties. In december 1979, enkele maanden na de islamitische revolutie in buurland Iran, viel het sovjetleger Afghanistan binnen. De nieuwe president werd Babrak Karmal, een sovjetpion, die meteen de religieuze fundamentalisten over de grens met Pakistan joeg. Onder hen Ahmad Shah Massoed, toekomstige aanvoerder van de radicale islamitische moedjahedien die finaal het Rode Leger uit Afghanistan zouden verjagen. Een hele generatie islamitische extremisten werd, met hulp van de Pakistaanse en de Amerikaanse inlichtingendiensten, gevormd in de vluchtelingenkampen in de buurt van Peshawar en in de religieuze Deobandi-scholen in Pakistan. Onder hen Mohammed Omar, de huidige Amirul Momineen - hoofd van de Afghaanse islamitische gemeenschap - schutsheer en vriend van de Saudische terroristenleider Osama Bin Laden. Al die woelige jaren, van zijn afzetting tot vandaag, verbleef Zahir Shah, met zijn twee zonen, in zijn villa even buiten Rome. Geheel onopvallend, ver van Het Grote Spel. Pas in 1999 kwam de oude vorst, die ondanks zijn hoge leeftijd in uitstekende gezondheid verkeert, opnieuw onder de aandacht van de Amerikaanse en Britse plannenmakers. Zahir Shah blijft immers voor een groot deel van de gekwelde Afghaanse bevolking een aanvaardbare leider. Tijdens zijn regime wist de koning steeds het juiste midden te houden tussen religie en staatszaken. Nu het Taliban-regime in elkaar lijkt te klappen, denken sommigen in het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken al aan een interim-regime voor Afghanistan, onder toezicht van de Verenigde Naties. En in de plannen voor dat nieuwe Afghanistan past perfect zo'n oude bezadigde vorst als Zahir Shah.Bronnen: Ahmed Rashid, Taliban; Afghan-network.net; The Sunday TelegraphRik van Cauwelaert