Komen eten! Aan tafel! Steeds minder vaak galmen deze ouderlijke bevelen door woonkamers en tuinen. Nog altijd wordt het kroost bij etenstijd aan de tafel ontboden, alleen gebeurt dat in veel gezinnen niet langer mondeling. Uit een enquête van computergigant Toshiba blijkt dat een kleine helft van de Britse ouders dergelijke berichten per sms verstuurt, ook al bevinden de ontvangers zich in de kamer ernaast. 'Dan reageren ze tenminste', verklaarde een van de respondenten. Leden van een gemiddeld gezin, zo becijferden de enquêteurs nog, wisselen jaarlijks 1768 sms'en, 520 e-mails en 468 facebookberichten uit.
...

Komen eten! Aan tafel! Steeds minder vaak galmen deze ouderlijke bevelen door woonkamers en tuinen. Nog altijd wordt het kroost bij etenstijd aan de tafel ontboden, alleen gebeurt dat in veel gezinnen niet langer mondeling. Uit een enquête van computergigant Toshiba blijkt dat een kleine helft van de Britse ouders dergelijke berichten per sms verstuurt, ook al bevinden de ontvangers zich in de kamer ernaast. 'Dan reageren ze tenminste', verklaarde een van de respondenten. Leden van een gemiddeld gezin, zo becijferden de enquêteurs nog, wisselen jaarlijks 1768 sms'en, 520 e-mails en 468 facebookberichten uit. Er wordt stevig gepeild als het over ons multimediagebruik gaat. In Nederland liet technologiebedrijf Cisco het smartphonegebruik onder de loep nemen. Bleek dat 82 procent van de bezitters er een ochtendritueel op nahoudt: nog vooraleer ze een voet uit bed zetten, floepen ze de smartphone aan om sms'en en sociale netwerken te checken. Dertig procent gebruikt de smartphone tijdens de maaltijd aan tafel, en een even groot aantal respondenten bekende onder de dekmantel van de anonimiteit ook op het toilet te sms'en, surfen of chatten. Er zijn geen redenen om aan te nemen dat het in België minder vaart loopt. We kunnen niet meer zonder onze smartphone of tablet, bang als we zijn een belangwekkend nieuwtje te missen of een dringende vraag onbeantwoord te laten. Waar een nieuwe verslaving om de hoek loert, is een al even nieuwe therapie echter nooit veraf. Psychiaters en andere hulpverleners scholen zich in ijltempo bij, in Amerika worden al digital detox-kampen georganiseerd om onverbeterlijke touchscreenjunks te ontwennen. De nood aan dergelijke initiatieven staat buiten kijf, zo valt af te leiden uit iDentity, een ophefmakend boek van de Amerikaanse psycholoog Larry Rosen. De onderzoeker van de California State University ziet een verband tussen overvloedige e-communicatie en compulsief gedrag en psychische stoornissen. Onze hersenen draaien dol omdat ze constant worden gebombardeerd met alarmerende, paniekgeladen neurotransmitters. Dat proces valt overigens niet stil als we onze smartphone uitzetten. Integendeel zelfs, het niet kunnen checken van berichten of mails is juist een rijke bron van stress en frustratie. Larry Rosen beschrijft in zijn boek ook een nieuw syndroom: fantoomtrillingen, het gevoel dat je gsm in je broekzak overgaat, terwijl dat niet het geval is. In eigen land hebben wetenschappers van de VUB, KUL en UA een grootschalig onderzoek gedaan naar de manier waarop Vlaamse scholieren met smartphones, computers, tablets en - lekker ouderwets - televisie omspringen. Het is vooral de impact op het slaapgedrag van veertien- tot achttienjarigen die de aandacht van de onderzoekers trok. Een derde van de adolescenten maakt in het uur voor het slapengaan gedurende meer dan 40 minuten gebruik van gsm of computer, de helft kijkt in hetzelfde tijdslot televisie, terwijl nog eens 15 procent zich met games of mp3 onledig houdt. Vooral de eerste groep baart de onderzoekers zorgen. 'Intensief gebruik van multimedia heeft een rist negatieve gevolgen', zegt Johan Verbraecken, medisch coördinator van het multidisciplinair Slaapcentrum van het UZA. 'Het tijdstip van het inslapen wordt verlaat, maar ook de slaapkwaliteit en de alertheid overdag gaan erop achteruit. Opvallend genoeg is dat bij televisiekijken niet het geval. Dat vergt nog verder onderzoek, maar we kunnen wel enkele hypotheses formuleren. Televisie kijken is een passief tijdverdrijf, bovendien stopt het zodra je het scherm uitzet. Dat is niet het geval met surfen, chatten en sms'en, bezigheden die emoties genereren en cognitieve vermogens aanspreken. Bovendien hebben ze geen duidelijk begin of einde, het is erg moeilijk zich aan de prikkels te onttrekken. Een kwaaie sms of gevoelig facebookbericht vlak voor het slapengaan werkt ook 's nachts door, het verstoort de droomslaap en zorgt voor meer ontwakingen.' Opvallende hypothese is de rol van schermverlichting. 'De intense blootstelling aan het licht van computer- en smartphoneschermen onderdrukt de werking van melatonine', zegt Verbraecken. 'Zodra het duister wordt, geeft de pijnappelklier melatonine af, een signaal voor het lichaam om stilaan naar bed te gaan. Bij televisie zien we op dat vlak geen effect, omdat de afstand tot het scherm veel groter is.' Verbraecken ziet geen redenen waarom deze bevindingen voor volwassenen niet zouden opgaan. Zijn goede raad geldt dan ook voor alle leeftijdsgroepen. 'Ga vooral nooit met de gsm of laptop naar bed.' DOOR ERIK RASPOET, ILLUSTRATIE BART SCHOOFS