Zondag zet de Russische president misschien de eerste stap naar zijn herverkiezing. Pech voor wie Boris Jeltsin al begraven had.
...

Zondag zet de Russische president misschien de eerste stap naar zijn herverkiezing. Pech voor wie Boris Jeltsin al begraven had. ZONDER meer spectaculair was de jongste weken de comeback van Boris Jeltsin. De zetelende Russische president die dit weekend probeert een tweede en laatste ambtstermijn vast te krijgen, leek tot voor kort meer op de curator van een bordeel dan op een staatsman. Opiniepeilingen gaven hem nauwelijks een kans tegen de communist Gennady Zjoeganov, die in feite een ratjetoe van centrum-linkse partijen aanvoert. Maar dan hees de afgeschreven Jeltsin zich in een pak dat hem het best zit : dat van de doordesemde populist. Hij trok op campagne van popconcerten naar fabriekshallen, van Siberische wouden naar de westelijke grensstreek en dag na dag steeg zijn populariteit in de overigens vrij onbetrouwbare polls. Natuurlijk, Jeltsin heeft bij de slag om de kiezer één groot voordeel : zijn medestanders beheren en beheersen het grootste deel van de media. Vandaar dat de Rus zijn president kon zien dansen met jongeren, discussiëren met boeren en buitenlui, toasten met fabrieksdirecteurs en de hemel beloven op godvergeten kolchozen. Andere kandidaten kwamen er bij deze mediagenieke stortvloed niet aan te pas. Zeker geen Mikhail Gorbatsjov, de vader van de perestroïka. Om mee te mogen aanzitten in tweederangsdebatten op televisie, moest hij omgerekend 12.000 frank per minuut afdokken. En waarom ? Om als pispaal met dienst te fungeren. Nu eens was hij het die het grote Rusland degradeerd had tot één lompenproletariaat, dan weer werd hij aangesproken op de criminaliteit en de blatante bestaansonzekerheid. Zijn verweer klonk telkens overtuigend (?Wilt u er even rekening mee houden aan wie u het te danken heeft dat u mij hier op televisie de huid kan volschelden ??) maar overtuigde toch geen Rus, want fijnzinigheid als die van Gorbatsjov is veeleer aan holbewoners besteed dan aan een doorsnee moezjik. LAVELOOS.De heropstanding van Jeltsin is des te opmerkelijker omdat de man geen partij achter zich heeft. Jeltsin is een kleine vennootschap, met een handvol getrouwen zoals zijn sinistere bodyguardAlexander Korzakov, officieel hoofd van de veiligheid van het Kremlin, maar in wezen butler, souffleur en duivelstoejager van zijn president. De Jeltsin- boys zitten echter allemaal op cruciale posten, hebben de juiste vrienden, weten de aangepaste raderwerken in beweging te krijgen. En dat weegt wellicht zwaarder door dan een objectief voordeel van zijn voornaamste opponent Zjoeganov : die kan namelijk bogen op de structuur van de ex-KP. Nog altijd leven er daar zo'n vijftienduizend lokale afdelingen van, die de afgelopen weken stuk voor stuk gemobiliseerd werden. In sommige streken op het platteland organiseerden ze helemaal in de West-Europese traditie huis-aan-huis-bezoeken, maar (nog altijd volgens de peilingen) brachten die nauwelijks iets op. De jongste dagen leek Zjoeganov kennelijk nog terrein te verliezen op Jeltsin. De strijd om het Kremlin gaat ontegensprekelijk tussen beide heren. Na het mislukken van de coalitie van de derde macht een amalgaam van partijen en partijtjes dat zich tussen Jeltsin en Zjoeganov wou wringen lijkt de rest van de kandidaten herleid tot decorum. Ook de extreem-rechtse wallebak Vladimir Zjirinovski of generaal Aleksandr Lebed maken nauwelijks een kans om de eerste ronde te overleven. De indruk die Jeltsin nu nalaat, is zelfs zo sterk, dat doorgewinterde Moskou- watchers bij een eventuele overwinning van Zjoeganov in die eerste beurt, een eclatante zege van de huidige president in de tweede ronde durven voorspellen. In wezen bestaat er nauwelijks een verschil tussen beide kanshebbers. Vijf jaar liberale hervormingen onder Jeltsin vallen samen te vatten als een mislukking. Het beste bewijs : de president moet het vooral opnemen tegen een ex-communist. En die kan zich ook niet echt laten voorstaan op een verleden om u tegen te zeggen. Dus richten beide kandidaten zich in zeer vage termen op een al even vage toekomst waarin het allemaal weer goed zal komen. Ze fulmineren unisono tegen de corruptie, tegen de speculatie, tegen bureaucraten en vallen ter afwisseling elkaar aan met weinig verheven argumenten. Jeltsin over Zjoeganov : ?Als hij morgen wint, hebben we overmorgen opnieuw goelags.? De communist over de president : ?Waarom moeten bus- en trambestuurders zich onderwerpen aan ademtesten als de baas van dit land elke dag laveloos mag rondzwalpen ?? Probleem voor beiden is, dat hun kiesmarkt ontelbare niches telt ; nouveaux riches die gerustgesteld moeten worden, bureaucraten die om hun baan vrezen, plattelanders die nog nooit iets aan den lijve ondervonden van de liberaliseringen, carrière-soldaten die op hun prerogatieven staan,... Toegegeven, kleine groepsbelangen en de daaruit voortvloeiende tegenstrijdigheden spelen overal te wereld, bij elke verkiezing, maar nergens is het kiespubliek zo gepolariseerd en versplinterd als in het ontredderde Rusland. Niet één gemeenschappelijke noemer bindt twee Russen uit hetzelfde woningblok of dorp. Dat speelt ontegensprekelijk in het voordeel van kameleons als Jeltsin. Hij draait er zijn hand niet voor om vandaag arbeiders die klagen over vier maand achterstallig loon, de nationalisering te beloven van een paar bedrijven en een handvol banken. 's Anderendaags kondigt hij even vrolijk op een lezing in Moskou voor buitenlandse investeerders een verdere liberalisering van de financiële markten aan. CRIMINEEL.Zjoeganov heeft het daar iets moeilijker mee. Niet dat hij geplaagd zou worden door een teveel aan principes, maar wel omdat hij met luizen in zijn pels zit : de waakhonden van de kleinere partijtjes die het kiesplatform van de ex-KP onderschreven. Eén faux pas naar links of rechts en zijn verbond gaat meteen in rook op. Dat vormt ook de reden warom Zjoeganov nauwelijks met een economisch programma naar buiten komt. Hij alludeerde er wel op dat een fikse brok protectionisme Rusland ten goede zou komen ; de grenzen voor een periode van een klein decennium grotendeels dicht ten voordele van de eigen, Russische producten. Het is een idee waar ook in andere kringen mee wordt gekoketteerd. Economisten hebben stilaan begrepen dat Rusland met zijn traditie van grootschalige productie, verworden is tot een natie van zwarthandelaars en speculanten. Vraag is echter of de klok zelfs maar een halve slag teruggedraaid kan worden. Zjoeganov zet de deur in alle geval op een kier door aan te kondigen dat de ?criminele privatiseringen? onder zijn bewind ongedaan gemaakt zullen worden. Wat hij en zijn medestanders dan ook mogen verstaan onder dat begrip. Geeft zondag geen uitgesproken winnaar, dan blijft er tenslotte nog een alternatief over : een machtsdeling of een compromis tussen de twee kemphanen. Einde vorige maand drongen dertien vooraanstaande Russische industriëlen daar in paginagrote krantenadvertenties al op aan. Hen belangt vooral stabiliteit aan. Van minder belang is wie in het Kremlin zit, maar deze bovenop het leger verdoken masters of the game prediken tenminste een duidelijke boodschap : zonder politieke stabiliteit, geen economische groei. Jos GrobbenDe presidentsverkiezingen in Rusland betekenen een onwaarschijnlijke comeback van Boris Jeltsin.