In De Munt staat tot het einde van deze maand "Le nozze di Figaro" van Wolfgang Amadeus Mozart op de affiche. Een juweel van een opera. Mozart begon eraan in oktober 1785 en was er april 1786 mee klaar. Vier jaar ervoor had hij een immens succes gekend met het Singspiel "Die Entführung aus dem Serail", maar dat genre beschouwde hij als een bekeken zaak. Hij dacht een grotere muzikale expressie te kunnen realiseren in de Italiaanse opera buffa-stijl, met veel verwarring, bondige recitatieven, korte aria's en spetterende finales. Daar had hij een geschikt libretto voor nodig. Hij zocht zich te pletter.
...

In De Munt staat tot het einde van deze maand "Le nozze di Figaro" van Wolfgang Amadeus Mozart op de affiche. Een juweel van een opera. Mozart begon eraan in oktober 1785 en was er april 1786 mee klaar. Vier jaar ervoor had hij een immens succes gekend met het Singspiel "Die Entführung aus dem Serail", maar dat genre beschouwde hij als een bekeken zaak. Hij dacht een grotere muzikale expressie te kunnen realiseren in de Italiaanse opera buffa-stijl, met veel verwarring, bondige recitatieven, korte aria's en spetterende finales. Daar had hij een geschikt libretto voor nodig. Hij zocht zich te pletter. Mozart wist verdraaid goed wat hij wilde. "Das nothwendigste", zo schreef hij op 7 mei 1783 aan zijn vader, "ist recht Comisch im ganzen, und wenn es dann möglich wäre 2 gleich gute frauenzimmer Rollen hinein zu bringen - die eine müsste Seria, die andere Mezzo Carattere seyn - das dritte Frauenzimmer kann aber ganz Buffa seyn, wie alle Männer wenn es nöthig ist". In dezelfde brief vertelt Mozart dat de zopas door keizer Josef II aangestelde librettist Lorenzo da Ponte beloofd had iets voor hem te schrijven. De ontmoeting met Da Ponte is een grote zegen geweest, voor Mozart èn voor het muziektheater. Een van de geheimen van een uitstekend librettist is dat hij in zijn uitermate gecondenseerde tekst precies die elementen aangeeft die de componist tot de hoogst mogelijke muzikale expressie vervoeren. Da Ponte kon dat. Mozart werd er grootser door dan hij al was. Lorenzo da Ponte (1749-1838) was eigenlijk een rare kwast. In 1779 werd hij uit Venetië verbannen wegens zijn libertijns gedrag, als priester nog wel. Zijn talrijke ervaringen als minnaar kwamen hem uitstekend van pas bij het schrijven van libretti: niet grof, maar verfijnd en beschaafd. Voor Figaro baseerde Da Ponte zich op Beaumarchais' bekende "La folle journée, ou le Mariage de Figaro" uit 1778. Dit toneelstuk had een sterke politieke boodschap en was behoorlijk frivool. Een publieke uitvoering ervan was in Frankrijk trouwens tot 1784 niet toegestaan. Begin 1785 had ook Josef II het in Wenen verboden. Maar de handige Da Ponte slaagde erin om toestemming van de keizer te krijgen voor een operabewerking. Hij toverde de politieke satire om in een stralende komedie vol romantiek. De rollen komen opvallend overeen met Mozarts wensen. Die van de gravin en Suzanna zijn even belangrijk ( gleich gute). De gravin staat dicht bij een Seria-rol (denk aan de aria "Dove sono"), en Susanna is een Mezzo Carattere: zij vertaalt de breedst mogelijke waaier aan menselijke gevoelens. De buffa-elementen zitten verspreid over de mannenrollen. In de diverse finales, door Da Ponte beschreven als "kleine drama's op zich", heeft Mozart zich compositorisch totaal kunnen uitleven. SUBTIELE MUZIEK, PLATTE REGIEDe opvoering in De Munt is muzikaal gezien dik de moeite waard. De grote verdienste daarvoor ligt (alweer) bij dirigent Antonio Pappano. Het gereduceerde orkest speelt opvallend verfijnd. De rolbezetting mag er ook wezen wat de stemmen betreft, maar niet altijd qua karakterkeuze. Waar ik me wel vragen over stel, is de regie. De man die hier deze job op zich neemt, is Christof Loy, een jonge Duitser (36) met al een resem producties op zijn erelijst. Het vervelende van veel hedendaagse regisseurs is dat ze te allen prijze ook modern willen doen. Liefst zoveel mogelijk actualiseren en dat met bewuste nonchalance tegenover de zo belangrijke theaterelementen als plaats en tijd. In die zin kunnen we ons het verhaal van Roodkapje als volgt voorstellen: Roodkapje draagt een blauwe Amerikaanse pet, de grootmoeder is een soort barbiepop, de jager draagt het uniform van Demol en de wolf ziet eruit als Dutroux. Plaats van handeling is niet het bos, maar het centraal station. Goed, dit is flauwekul. Maar daar gaat het net om, om de ongerijmdheden die met dit opgefokt moderne gedoe kunnen binnensluipen. Waartoe dienen de geprojecteerde vertalingen als de inhoud toch niet klopt? Cherubino's flodderige verkleedpartij, bijvoorbeeld, staat haaks op Da Ponte's subtiele tekst en Mozarts nog subtielere muziek. De lijst van absurditeiten is erg lang. De rommelige kamer van de gravin is belachelijk. De ontmoetingen in de kamer in de plaats van in de tuin eveneens. Als het donker moet zijn, is het licht. De handtastelijkheden passen beter in West Side Story. Scènes voor een gesloten doek zijn een verarming. Ik weet dat ik ouderwets ben, maar ik kan niet verdragen dat de gravin een acte lang in haar nachtjapon rondloopt. Godzijdank is de muziek zo waanzinnig mooi dat ook een platte regie ze niet kapot kan krijgen. "Le nozze di Figaro," De Munt. Nog op 21, 23, 27, 29 en 31/10 om 19u.30, en op 25/10 om 15 uur. Tel. 02/229.12.00.Fons de Haas