We horen het hem nog zo zeggen: 'Wie zal zich nu bezighouden met de uitdagingen van de toekomst, zoals muziek op het internet?' Johan Verminnen zat er oprecht mee in toen twee jaar geleden het doek viel over ZaMu, de vereniging van zangers en muzikanten die hij vijftien jaar lang had voorgezeten. 'En wie zal de rechten van de muzikant beschermen als er steeds meer nieuwe geluidsdragers op de markt komen?' Kelvin Smits zou hij heten. Een muzikant, econoom en labelmanager die met Younison een nieuwe belangenvereniging van muzikanten heeft opgericht. Maar wat blijkt? Verminnen is er niet mee opgezet.
...

We horen het hem nog zo zeggen: 'Wie zal zich nu bezighouden met de uitdagingen van de toekomst, zoals muziek op het internet?' Johan Verminnen zat er oprecht mee in toen twee jaar geleden het doek viel over ZaMu, de vereniging van zangers en muzikanten die hij vijftien jaar lang had voorgezeten. 'En wie zal de rechten van de muzikant beschermen als er steeds meer nieuwe geluidsdragers op de markt komen?' Kelvin Smits zou hij heten. Een muzikant, econoom en labelmanager die met Younison een nieuwe belangenvereniging van muzikanten heeft opgericht. Maar wat blijkt? Verminnen is er niet mee opgezet. De confrontatie tussen de twee is niet van ironie gespeend. Als gedelegeerd bestuurder van de auteursrechtenvereniging Sabam vertegenwoordigt Verminnen dezelfde auteurs en componisten die Smits nu rekruteert voor Younison. Behalve een internetplatform voor deejays, muzikanten, producers en managers wil Younison een Europese pressiegroep zijn die opkomt voor een rechtmatige verdeling van auteursrechten. Vooral het nattevingerwerk waarmee Sabam de zogenaamde kopieerrechten uitkeert - de auteursrechtelijke compensatie voor privé- en andere kopieën - is een doorn in het oog van Smits. 'Pure Kafka', noemde hij de werking van Sabam vorige week in Focus Knack. Verminnen is ziedend, maar gelukkig ook niet te beroerd om Smits bij hem thuis uit te nodigen voor wat een therapeutisch gesprek zou blijken. JOHAN VERMINNEN: Het is onder auteurs al jaren bon ton om op Sabam te schieten. Maar dat ze daarmee eigenlijk in hun eigen voet schieten, lijken ze niet te beseffen. Ze maken tenslotte zelf deel uit van Sabam. Ik ben al die kritiek kotsbeu. Mijn taak is erop toe te zien dat de administratie van Sabam uitvoert wat de leden van de vereniging hebben beslist. En die leden, dat zijn nog altijd de auteurs zélf. Dat meneer Smits het auteursrecht kafkaiaans noemt, tot daaraan toe. Auteursrechten zitten nu eenmaal ingewikkeld in elkaar. Maar Sabam pure Kafka noemen terwijl je er zelf deel van uitmaakt: dat is gewoon nestbevuiling. Het kwetst me dat hij ons ervan beschuldigt de auteursrechten niet correct uit te betalen. Ik heb uw dossier opgezocht, meneer Smits, en u hebt de voorbije vijftien jaar auteursrechten ontvangen dankzij inningen waar u zelf tegen bent, zoals de collectieve inning op kopieën. Eigenlijk wordt u door Sabam dus beter vergoed dan u op basis van uw eigen regels vergoed zou worden. KELVIN SMITS: Ik ontken helemaal niet dat Sabam zijn leden uitbetaalt. Alleen doet het dat niet op een eerlijke, correcte manier. Ik heb overigens niets tegen u persoonlijk, zelfs niet tegen Sabam, maar ik heb wel een probleem met de manier waarop sommige auteursrechten door Sabam worden geïnd en verdeeld. Met name de kopieerrechten op digitale downloads: de wijze waarop die nu geregeld zijn, slaat werkelijk nergens op. VERMINNEN: Het uitgangspunt van die 'copying levy' is dat auteursrechtenverenigingen zoals Sabam onmogelijk kunnen achterhalen welke liedjes zoal gekopieerd worden en hoe vaak. Bijgevolg kunnen we dus ook niet precies bepalen hoeveel een muzikant hoort te krijgen voor die gekopieerde werken. Een voorbeeld. Iemand koopt een liedje via iTunes. Oké, dat wordt geregistreerd. We weten welk nummer van welke artiest is gedownload en we kunnen zonder problemen de auteursrechten voor dat nummer uitkeren aan de componist. Maar wat gebeurt daarna met die mp3? Dat weten we niet. Hoe vaak die consument dat nummer thuis kopieert op een cd of mp3-speler en hoe vaak hij dat nummer peer-to-peer uitwisselt met anderen: dat valt onmogelijk te traceren. En dus kiezen we voor een collectieve inning. Dat wil zeggen dat we auteursrecht heffen op alle analoge en sommige digitale dragers en op bepaalde kopieerapparatuur, om die inningen dan onder onze leden te verdelen. Mp3-spelers en iPhones staan helaas nog niet op de door de overheid aanvaarde lijst - Sabam en Auvibel (de 'collectieve beheersvennootschap voor het kopiëren voor eigen gebruik', nvdr) ijveren daar nochtans voor - maar sinds de invoering van de 'copying levy' hebben we toch al meer dan 10 miljoen euro aan kopieerrechten uitgekeerd. VERMINNEN: Daarvoor extrapoleren we allerlei gegevens waarover we beschikken, zoals de airplay, de cd-verkoop en het aantal geregistreerde downloads. Uiteraard krijgen de artiesten die het vaakst gedownload worden het grootste deel van de koek. SMITS: Maar u zegt net zelf dat die betaalde downloads alléén niet representatief zijn. Want hoe vaak die mp3's gekopieerd worden, gaat u niet na. Helmut Lotti krijgt dus per definitie een groter deel van die collectieve inningen dan pakweg dEUS, omdat Lotti meer platen en downloads verkoopt. Terwijl de muziek van dEUS wellicht veel vaker gekopieerd wordt dan die van Lotti. Een ander voorbeeld. Axelle Red en dEUS verkopen massa's platen in Frankrijk. De taks die daar via de 'private copying levy' wordt geheven, ligt vele malen hoger dan bij ons. Volgens de evenredige verdeling waarover u het hebt, zouden Axelle Red en Tom Barman dus een hoop geld moeten krijgen van Sacem (de Franse Sabam, nvdr). Ik heb het bij Axelle en Tom gecheckt: die hebben daar nog geen cent van gezien. Waar blijft dat geld plakken, vraag ik me dan af. VERMINNEN: Dat geld zouden ze inderdaad moeten krijgen. Het probleem is natuurlijk dat elk land zijn eigen auteursrechtenvereniging heeft en dat al die zustermaatschappijen onder elkaar niet altijd evengoed overeenkomen. Wij innen hier in België ook rechten voor Franse artiesten, dus ik zal duidelijk zijn: als Sacem niet gauw met dat geld over de brug komt, draaien wij óók de kraan dicht of lappen we hen een proces aan hun been. Dat gezegd zijnde: we onderhandelen voortdurend met allerhande partijen om zoveel mogelijk informatie los te krijgen over gekopieerde liedjes, maar dat is een werk van lange adem. SMITS: Jaren geleden is de ontwikkeling van een technologie gestart die het aantal mogelijke kopieën van een download kan beperken en in één moeite ook kan bijhouden. DRM of 'digital rights management' heet dat. Het komt erop neer dat elke song van een code wordt voorzien die bepaalt hoe vaak het liedje kan worden gekopieerd én het aantal kopieën registreert. Welke restrictie die DRM-code aan de consument oplegt, kan de artiest zelf bepalen. Hij kan maar één of twee kopieën toelaten, maar hij kan net zo goed de toestemming geven om het liedje met vijf vrienden te delen, die het dan elk drie keer kunnen beluisteren voordat ze doorverwezen worden naar een muziekwinkel om het nummer zelf te kopen. De mogelijkheden zijn legio. VERMINNEN: Maar die DRM staat nog in zijn kinderschoenen! Louis Vuchelen, ons diensthoofd technologie, is formeel: er bestaat op dit moment geen sluitend systeem om alle kopieën te traceren. SMITS: Akkoord, DRM is nog niet perfect, maar alleen omdat er geen werk van gemaakt wordt. Toen die technologie werd voorgesteld, heeft de hele muziekindustrie haar kop in het zand gestoken. De platenmaatschappijen hebben zich verzet omdat ze er een beknotting van hun verkoop in zagen, en Sabam heeft aan goedkope stemmingmakerij gedaan door DRM te bestempelen als uncool, met het gratuite argument dat het de downloadopties van de consument zou beperken. VERMINNEN: Maar zelfs als je door middel van DRM kunt bijhouden hoe vaak een gedownload liedje wordt gekopieerd, heb je nog lang niet alle kopieervormen gedekt. Als iemand zijn volledige cd-collectie op de computer zwiert en ze via peer-to-peer uitwisselt met andere pc-gebruikers, is er niemand die dat kan nagaan. Tenminste, niet zonder de privacy van de consument te schenden. Want wat is dan de enige optie? Bij consumenten thuis binnenvallen om op hun pc na te gaan welke liedjes ze hebben uitgewisseld en met wie? Moeten we razzia's houden in studentenkoten? Dat gaat toch niet! SMITS: U weet toch ook dat die peer-to-peer-uitwisseling van mp3-bestanden maar marginaal is. De massale verspreiding van illegale muziek gebeurt door grote internetproviders. Díé moet u aanpakken. Zoals u - terecht - een proces hebt aangespannen tegen Tiscali, een proces dat u al even terecht gewonnen hebt. Maar het punt is dat u actief zou moeten meewerken aan het uitbouwen van een systeem als DRM. Toen de Europese Commissie de 'private copying levy' goedkeurde, heeft ze daar trouwens aan toegevoegd dat u die collectief geïnde kopieerrechten zo individueel mogelijk moet proberen te verdelen. Maar dat doet u niet. De pijnlijke waarheid is dat Sabam, net als de rest van de muziekindustrie trouwens, veel te laat heeft ingespeeld op de digitale revolutie. Sabam heeft de kans gemist om DRM mee te helpen uitwerken. Terwijl u het aan uw leden verplicht bent om aan die kar te trekken. VERMINNEN: Misschien zijn we daar iets te weinig proactief in, ja. Maar om zo'n systeem op poten te zetten, moet je onderhandelen met een ingewikkeld internationaal kluwen van belangenverenigingen. En dat doen we voortdurend. Op dit moment zijn er onderhandelingen aan de gang met allerhande zustermaatschappijen en met spelers zoals YouTube, MySpace, MSN enzovoort. Maar wie steekt ons een spaak in het wiel? Precies de technologiebedrijven die meneer Smits steunen! SMITS: Ho maar, ik ben geen spreekbuis van die bedrijven, hé! Wat ons bindt, is dat we tegen de collectieve inning van kopieerrechten zijn - al hebben we daar natuurlijk elk onze eigen motieven voor. De sponsor in kwestie, Business Software Alliance (waar onder andere Apple deel van uitmaakt, nvdr), is een firma die erop toeziet dat de rechten van producenten op het internet gevrijwaard blijven. Zij hebben in mij een partner gevonden omdat we allebei willen dat de auteursrechten rechtstreeks naar de auteur gaan, zonder te passeren via verenigingen waar de helft van het geld blijft hangen. Daarom zijn ook zij tegen die collectieve inning. Maar er zijn ook onafhankelijke bronnen die de 'private copying levy' ter discussie stellen, zoals (eurocraat) Tilman Lüder. Hij becijferde dat de taks in Europa al circa 6 miljard euro heeft opgeleverd, maar dat daarvan maar een fractie is uitgekeerd. VERMINNEN: Dat zogenaamd 'objectieve onderzoek' is helemaal niet zo objectief, want Lüder maakt deel uit van de Europese lobby die de 'copying levy' sowieso wil afschaffen. Maar dat de doorbetaling van kopieerrechten van het ene Europese land naar het andere al eens spaak loopt, valt niet te ontkennen. Daarom is er dringend nood aan een wettelijk kader op Europees niveau. Maar dat zal niet voor morgen zijn, want ik vrees dat de EU een nóg logger apparaat is dan Sabam. (lacht)SMITS: Ik vind dat de Europese auteursrechtenverenigingen zich veel te weinig inzetten om tot een vergelijk te komen met hun zustermaatschappijen, en ook niet bepaald meewerken aan het scheppen van een wettelijk kader. SMITS: Precies. De bedoeling is om deejays, muzikanten, producers en iedereen die iets met muziek te maken heeft in Europa te verenigen in één grote pressiegroep. Ten eerste omdat het auteursrecht internationaal onder druk komt te staan en hier en daar zelfs ter discussie wordt gesteld... VERMINNEN: Pff, het auteursrecht wordt al eeuwen ter discussie gesteld. SMITS:(onverstoorbaar) Maar ten tweede omdat we als verenigde belangengroep veel meer invloed kunnen uitoefenen op de Europese besluitvorming dan wanneer we verdeeld blijven. Op dit moment heerst er complete wetteloosheid inzake kopieerrecht. Wij willen met Younison deelnemen aan het debat over de Europese wetgeving op het vlak van de inning en verdeling van muzikale rechten. Ik heb over goed een maand bijvoorbeeld al een afspraak met Charlie McCreevy, de Eurocommissaris voor de Interne Markten en Diensten. Ik zal hem meteen een rapport bezorgen met de voornaamste bezorgdheden die onze leden via ons internetplatform uiten. VERMINNEN: Dat contact is al jaren verstoord en dat herstel je niet één-twee-drie. We doen nochtans veel moeite om de leden bij onze besluitvorming te betrekken, en elk jaar bezorgen we hen een vuistdik dossier met alle informatie over nieuwe ontwikkelingen binnen Sabam en over de correcte verdeling van de rechten met verslagen van de commissaris. VERMINNEN: Dat kan wel zijn, maar ik vind het een beetje makkelijk om als auteur langs de zijlijn te staan klagen als je nog niet eens de moeite neemt om je te informeren. En dat weigert een groot deel van onze leden blijkbaar pertinent. SMITS: Het probleem is dat de basis het gevoel heeft dat er sowieso niet naar haar geluisterd wordt. Daarom proberen wij heel direct naar de verzuchtingen van de auteurs te peilen. Wie zich inschrijft op onze site, kan zo'n enquête met een paar muisklikken invullen. VERMINNEN: Ik heb er niets op tegen dat u onze leden raadpleegt. Wij doen dat ook. We organiseren geregeld rondetafelgesprekken over allerlei hete hangijzers, en bovendien staat het iedereen vrij om zijn grieven mee te delen op een algemene vergadering. VERMINNEN: Dat fraudedossier dateert van voor mijn aantreden. Ik heb daar helemaal niets mee te maken, maar ik draag natuurlijk wel de gevolgen. Ik maak me sterk dat het huidige Sabam niets te verbergen heeft. Onze werking is 100 procent transparant, iedereen kan onze jaarrekeningen nalezen op onze website. Bovendien staan we onder toezicht van een vertegenwoordiger van de minister van Economie, en worden we elk jaar doorgelicht door het auditbureau KPMG. Binnenkort zetten we op een nieuwe website zelfs een lijst online met alle werken die door Sabam auteursrechtelijk beschermd worden. Ik vind dat ik na anderhalf jaar een redelijk positieve balans kan voorleggen. VERMINNEN: Natuurlijk steekt dat. En ik vind die perceptie onterecht. Ik werk me dagelijks te pletter om Sabam te hervormen. Eigenlijk ben ik de Jean-Luc Dehaene van de muziekindustrie: ik los de problemen op als ze zich stellen. Men mag mij verwijten dat ik misschien te weinig proactief ben, maar ik probeer tenminste het hoofd te bieden aan de uitdagingen die er zijn. Ik moet elk jaar opnieuw verkozen worden. Als de leden of de raad van bestuur vinden dat ik mijn werk niet goed genoeg doe, moeten ze me maar buitengooien. Weet u, eigenlijk hebben meneer Smits en ik au fond hetzelfde objectief: erop toezien dat auteurs en muzikanten krijgen waar ze recht op hebben. Vergeet niet dat ik ZaMu indertijd heb opgericht om min of meer dezelfde reden die meneer Smits nu aangrijpt om Younison te lanceren, namelijk om kopieerrechten te eisen op nieuwe geluidsdragers. Alleen waren in mijn tijd de cassettes nog de boosdoeners, en gaat het nu om digitale muziekdragers. VERMINNEN: Toch meer dan we hier zouden durven toe te geven. (lacht) Kijk eens, we verschillen over één punt fundamenteel van mening: kopieerrechten collectief of individueel innen. Bovendien heb ik een probleem met de lobby die hem steunt. Maar voor de rest heb ik begrip voor een aantal van zijn verzuchtingen. En ja, misschien kan Sabam iets van Younison opsteken en kunnen we in de toekomst wel samenwerken. SMITS: Waarom niet? VERMINNEN: Of ik doe wat de grote platenmaatschappijen doen met de kleine, onafhankelijke labels: als ze te machtig worden, koop ik ze voor grof geld over. (lacht)VERMINNEN:(twijfelt)Awel, misschien doe ik dat wel. Op voorwaarde dat hij eens naar een van onze vergaderingen komt. SMITS: Afgesproken! DOOR KAREL DEGRAEVE EN VINCENT BYLOO / foto's franky verdickt