De Hare-test, zo wordt hij genoemd. De emeritus professor psychologie aan de Universiteit van British Columbia en de voorzitter van de forensische onderzoeksgroep Darkstone creëerde de befaamde PCL-R-test. De test, waarnaar ook in Belgische assisenhoven vaak wordt verwezen, is hét standaardmiddel geworden om psychopathie vast te stellen.
...

De Hare-test, zo wordt hij genoemd. De emeritus professor psychologie aan de Universiteit van British Columbia en de voorzitter van de forensische onderzoeksgroep Darkstone creëerde de befaamde PCL-R-test. De test, waarnaar ook in Belgische assisenhoven vaak wordt verwezen, is hét standaardmiddel geworden om psychopathie vast te stellen. Hare doet al meer dan dertig jaar onderzoek naar de persoonlijkheidsstoornis die psychopathie heet. In zijn carrière bezocht hij honderden psychopaten in gevangenissen en had hij uitgebreide gesprekken met hen. Maar niet alleen de gevangenissen worden bevolkt door psychopaten. In boeken als Gewetenloos. De wereld van de psychopaat en Slangen in maatpak waarschuwt hij voor het gevaar van psychopaten in ieders omgeving. 'Ik zou ze ook kameleonskunnen noemen', zegt Hare vanuit het Canadese Vancouver. 'Ze passen zich aan elke situatie aan zolang het hun eigenbelang dient. Bij sollicitaties lijken ze de geknipte kandidaat. Maar achter hun schijnbaar juiste cv, hun jovialiteit en zogenaamde leiderskwaliteiten schuilt machtswellust en narcisme. Psychopaten leven tussen ons. Het kan best zijn dat ik er morgen met één sta te golfen.' Waarom zijn psychopaten zo moeilijk herkenbaar? ROBERT HARE: Psychopaten stoppen al hun energie in het creëren en onderhouden van een façade die hen of hun carrière ten goede komt. Tijdens een aanwervingsprocedure overtuigen ze de tegenpartij van hun unieke talenten en vaardigheden. Ze bewaken grondig hun goede reputatie. Als iemand achteraf al iets vreemds aan hen opmerkt, geeft die dat niet graag toe; de meeste mensen gaan nu eenmaal prat op hun mensenkennis. Dat speelt in het voordeel van de psychopaat en in het nadeel van zijn slachtoffers. Wie klaagt over het gedrag van een psychopaat wordt niet gauw geloofd. Psychopaten zijn zo charmant en manipulatief dat ze in staat zijn hun slachtoffers ongeloofwaardig te maken. Wat drijft een psychopaat? HARE: Psychopaten hebben behoefte aan macht, aanzien en weelde. Daar halen ze hun geluk uit. Beter gezegd: hun voldoening. Ze kunnen wreed zijn. Iets als empathie is hen vreemd. Ze hebben geen schuldgevoel. Spijt kennen ze niet. Ze geloven dat maatschappelijke regels niet op hen van toepassing zijn. Ze gaan ervan uit dat er maar één grote regel heerst in de mensheid: lupus est homo homini, de ene mens is voor de andere een wolf. Maar psychopaten hoeven niet noodzakelijk uit te groeien tot gevaarlijke wolven? HARE: Niet altijd. In de Verenigde Staten maken psychopaten 1 procent van de bevolking uit. Dat zijn zowel mannen als vrouwen. Natuurlijk zijn psychopaten niet de enige pathologische leugenaars en manipulatoren, maar wat hen kenmerkt is hun gebrek aan emotionele diepgang. Wat psychopaten onderscheidt van alle andere mensen met gedragsproblemen is het opmerkelijke gemak waarmee ze liegen, en de harteloosheid waarmee ze hun bedrog uitvoeren. Als het foutloopt - op het werk, in relaties - geven ze altijd de andere de schuld. Zelfs de seriemoordenaars die als psychopaat gekwalificeerd werden, doen dat. Het heersende beeld is dat alle serieverkrachters psychopaten zijn. HARE: Ik schat dat ongeveer de helft van hen wel duidelijk psychopatische kenmerken heeft. Als er sadisme mee gemoeid is, nog veel meer. Hannibal Lector uit The Silence of the Lambs, die de meeste mensen beschouwen als dé psychopaat, geeft een verkeerd beeld van wat psychopathie is. Als er een fictief personage is dat ik zou kenmerken als een echte psychopaat, is het Iago, uit Othello van Shakespeare. U hebt onderzoek verricht naar hun taalgebruik en kwam tot de conclusie dat ze 'wel de woorden kennen maar niet de muziek'. HARE: Dat onderzoek is nog altijd aan de gang. Het biedt belangrijke inzichten in hun brein. Psychopaten weten hoe ze woorden in de betekenis van het woordenboek moeten gebruiken, maar ze lijken de gevoelswaarde of connotaties in woorden niet te verstaan of te waarderen. In een Braziliaans onderzoek dat onlangs werd afgerond, werd aan de hand van hersenscans nog meer duidelijk. De gebieden in de hersenen waarin morele dilemma's worden opgelost, zijn bij psychopaten kleiner dan die bij andere mensen. Dat wijst niet noodzakelijk op een hersenafwijking, het kan ook het gevolg zijn van het feit dat ze die gebieden minder gebruiken. Is psychopathie erfelijk bepaald? HARE: Onderzoek heeft uitgewezen dat psychopathie genetisch bepaald is, maar het is een gen dat niet noodzakelijk geactiveerd wordt. Dat weten we uit studies met identieke tweelingen. De persoonlijkheidskenmerken van de psychopaat zijn een gevolg van genetische en omgevingsfactoren. Dat wil niet zeggen dat sommige mensen voorbestemd zijn om psychopaat te worden, alleen is het proces van sociale aanpassing veel moeilijker. Hoe stimulerend is onze maatschappij voor psychopathie? HARE: Of we vandaag meer psychopaten hebben dan vroeger, is niet zeker. We kunnen het wel veronderstellen als we ervan uitgaan dat het genetisch bepaald is. In onze maatschappij wordt het de psychopaat in ieder geval wel makkelijk gemaakt om te floreren. Psychopatische karaktertrekken worden verheerlijkt. Wie zijn de helden van deze tijd? De Britney Spearsen... De artificiële persoonlijkheden worden op handen gedragen.