info: Veerle Draulans doceert aan de theologische faculteit van de Universiteit Tilburg en aan de faculteit sociale wetenschappen van de KU Leuven.
...

info: Veerle Draulans doceert aan de theologische faculteit van de Universiteit Tilburg en aan de faculteit sociale wetenschappen van de KU Leuven. De donkere decemberdagen zetten duidelijk aan tot schrijven. Eerst waren er de brieven aan sinterklaas. Met een karrenvracht materiële wensdromen en verlangens. Daarna volgden in nieuwjaarsbrieven de beloftes. Een beetje de wereld omgekeerd natuurlijk. Meestal moeten mensen eerst allerhande beloven, voor ze iets krijgen. Alleen de koning week af van het standaardpatroon: hij las zijn nieuwjaarsbrief op kerstavond. Wie schrijft, die blijft. Hebben beide soorten kinderbrieven nog iets met schrijfcultuur te maken? Wellicht niet. Haastig uitgeknipte prentjes uit reclamefolders voor de sint, een door de juf of meester voorgedrukt versje als nieuwjaarsbrief. Ooit waren de nieuwjaarsbrieven het hoogtepunt, zo al niet de nachtmerrie, van de lessen 'schoonschrift'. Een mooie Vlaamse volksgewoonte is bedreigd. In Nederland, waar het fenomeen haast onbestaande is, reageert men verrast en ietwat vertederd op verhalen over Vlaamse sint- en nieuwjaarsbrieven. Een volwassen versie van nieuwjaarsbrieven verschijnt dezer dagen weer op recepties. Eerst de grootse intentieverklaringen, daarna het glas. Het idee van een nieuwjaarsbrief voor volwassenen lijkt aantrekkelijk, maar dan geen ronkende tekst die suggereert dat we in volle verkiezingstijd zitten. Ik pleit voor het zorgvuldig wikken en wegen van woorden, zuinig uitgezocht, geen woord te weinig, geen woord te veel. Zonder advies van communicatiedeskundigen of spin doctors, maar authentiek. Geen valse of hoog gegrepen beloftes, waarvan eerlijke therapeuten, politici en beleidsmensen maar al te goed weten dat ze nefaste effecten hebben. Geen hoogdravende termen, geen zoeken naar kickmomenten, geen slogans waar snel mee te scoren valt. Deze denkoefening is in feite een pleidooi voor traagheid. Halt houden en afstand nemen, om uiteindelijk een stap verder te komen. Durven kijken naar het ideaal, dat de filosoof Paul Ricoeur benoemt als le souhaitable humain, datgene wat menselijk wenselijk is. Maar de berg goede voornemens en grootse idealen bezorgen nieuwjaarsbrieven net dat vleugje ongeloofwaardigheid. Het concrete handelen staat immers in de spanningsboog tussen le souhaitable humain en le meilleur humain possible, tussen wat wenselijk en wat het meest menswaardig mogelijke is. Nieuwjaarsbrieven als bijdrage tot een ethiek van het haalbare? De traagheid van dit denkproces staat haaks op het flitsende van een eindejaarsperiode, een tijd van grote paradoxen. Glamour en glitter bij verkiezingen van allerhande persoonlijkheden van het jaar, mensen die grootse prestaties hebben neergezet, zichtbaar gemaakt door de nodige media-omkadering. Wegzappend van het glitterprogramma, kon je elders een jaaroverzicht volgen. Kortstondige opfrissing van een geheugen dat kennelijk snel vergeet. Het Palestijnse jongetje dat weent bij het lichaam van zijn tweelingbroer, gedood door een Israëlische kogel. Voor hem geen Toots Thielemans als 'emotioneel hoogtepunt' bij een afscheid. Misschien verdiende de vrouw die dag in, dag uit de zorg voor haar dementerende partner opneemt, wel de titel 'persoonlijkheid van het jaar'? Of de ouders van het verongelukte meisje, die geen rancune koesteren ten aanzien van de scoutsleider die de groep begeleidde toen het auto-ongeval gebeurde, maar wel jongeren blijven oproepen om zich in te zetten? Met het glas in de hand aanschouwen we het wereldgebeuren, een variant van wat vorig jaar was, van wat dit jaar komen zal. Eindejaar. Een tijd van paradoxen. Veerle Draulans