En het einde van die oorlog komt nog lang niet in zicht. De strijd tegen de wijdvertakte internationale terreur is op zichzelf al een werk van lange adem. Politieke overwegingen van allerlei slag zorgen er tegelijk voor dat de VS niet voluit kunnen toeslaan en er nu zelfs al rekening mee houden dat ze opperterrorist Osama Bin Laden nooit in handen zullen krijgen. Ze hebben al meer moeite dan verwacht om hun eerste concrete doel in die strijd te realiseren: het militair breken van de infrastructuur van het terroristische al-Qaeda-netwerk en van het Taliban-regime waardoor het in Afghanistan wordt beschermd.
...

En het einde van die oorlog komt nog lang niet in zicht. De strijd tegen de wijdvertakte internationale terreur is op zichzelf al een werk van lange adem. Politieke overwegingen van allerlei slag zorgen er tegelijk voor dat de VS niet voluit kunnen toeslaan en er nu zelfs al rekening mee houden dat ze opperterrorist Osama Bin Laden nooit in handen zullen krijgen. Ze hebben al meer moeite dan verwacht om hun eerste concrete doel in die strijd te realiseren: het militair breken van de infrastructuur van het terroristische al-Qaeda-netwerk en van het Taliban-regime waardoor het in Afghanistan wordt beschermd.Als de strijd tegen het terrorisme efficiënt wil zijn, is doelgerichtheid cruciaal _ zowel in diplomatieke als militaire termen. Dat betekent op eieren lopen en het in stand houden van een koel pragmatisme. Die strijd moet gericht zijn tegen de échte daders en medeplichtigen aan de terreur. De politieke thesis van de oorlog luidt immers dat het Afghaanse volk geen schuld treft voor zijn ongeluk, dat alle verantwoordelijkheid bij het achterlijke en boosaardige Taliban-bewind ligt. Dat geeft een extra reden om uit te kijken voor collateral damage _ het vermijden van slachtoffers onder de zo al zwaar beproefde Afghaanse bevolking _ hoewel dat niet te best lijkt mee te vallen. Al blijft het zeker voor de media erg lastig om zich daarvan, doorheen de mix van Afghaanse propaganda en Amerikaanse censuur, een helder beeld te vormen. Maar Washington probeert niet alleen de Afghanen te vriend te houden en tot verzet tegen hun Taliban-leiders te bewegen. Essentieel blijft het vermijden van het amalgaam tussen terreur en islam. Een oorlog tegen één islamitisch regime stelt immers de onderlinge solidariteit in de hele islamitische wereld zwaar op de proef. Vandaar de nood aan doelgerichtheid: de oorlog wordt niet tegen de islam gevoerd, maar tegen de terreur, een boodschap waarvan vooral de erg gevoelige publieke opinie in de regio moet worden overtuigd. Dat is ook de expliciete taak waarmee premier Guy Verhofstadt (VLD) en minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (PRL), in opdracht van de EU, binnenkort een tournee door het Midden-Oosten zullen ondernemen.De oorlog kan in deze fase maar succes kennen zolang hij tot Afghanistan beperkt blijft, zowel om politieke als om militaire redenen. Maar vooralsnog staat de legitimiteit van de vergelding voor de terreur amper ter discussie. Dat vinden zelfs landen waarmee de VS al jarenlang op gespannen voet leven, zoals Iran (dat overigens een groot misprijzen voor de Taliban koestert), Libië, Syrië en Sudan, die door Washington tot voor kort zo al niet als 'schurkenstaten', dan toch als heimelijke sponsors van het terrorisme werden beschouwd.Maar de coalitie hangt als los zand aan elkaar. De steun in de strijd tegen al-Qaeda is allerminst onvoorwaardelijk. Onder meer Iran en Syrië verlenen openlijk bijstand aan moeilijk als vredelievend te beschouwen organisaties als Hamas en Hezbollah, die in Libanon en de Palestijnse gebieden actief zijn. Maar voor hen zijn dat bevrijdingsbewegingen, die niet als terroristisch mogen worden gedoodverfd. Wat meteen de aandacht doet verschuiven naar het aloude Israëlisch-Arabische conflict, dat al snel als de bron van alle onheil in de regio wordt geïdentificeerd. Hani Habeeb, de Syrische zaakgelastigde in Brussel: 'De gevaarlijkste vorm van terrorisme in het Midden-Oosten blijft de Israëlische staatsterreur en de aanhoudende bezetting van Palestina.' De stelling vindt ook gehoor in het Westen, dat sinds een aantal weken een opvallend strengere houding tegenover Israël aanneemt en zelfs openlijk voor de oprichting van een Palestijnse staat pleit.EEN OORLOG TE VERDe oorlog mag vooral het delicate kaartenhuisje van de machtsverhoudingen in de regio niet omgooien, al staan veel _ amper als democratisch te omschrijven _ regimes aldaar onder sterke druk van fundamentalistische stromingen. En die laatste kunnen alleen maar garen spinnen bij de wijdverspreide, volkse verontwaardiging over de Amerikaanse bombardementen. De oorlog versterkt het ter plaatse scherp aangevoelde ressentiment tegen wat doorgaans kortweg als agressief imperialisme wordt aangevoeld. Tegelijk wordt hij als een wapen tegen de lokale regimes ingezet, die niet de ware volks- en moslimbelangen zouden dienen, maar zich omwille van geld of slechts als handlangers van dat Amerikaanse imperialisme zouden gedragen. Wat terroristenleider Bin Laden van de weeromstuit her en der in de moslimwereld al tot een volksheld heeft gemaakt.Maar hoewel het officieel wachten blijft op sluitende bewijzen, kan er weinig twijfel over bestaan dat de terreur van 11 september vanuit het Midden-Oosten is georganiseerd, wat de regimes daar wel degelijk in het gedrang brengt. 'Natuurlijk,' geeft Nassir Alassaf, de Saudische ambassadeur in België, toe, 'het zou best kunnen dat sommige daders van de terreur in New York en Washington inderdaad uit Saudi-Arabië afkomstig waren. Overal heb je wel slechte mensen, dus ook bij ons. Maar we wachten nog altijd op de bewijzen. De namen die tot nu zijn bekendgemaakt, overtuigen ons niet. Zo was daar iemand bij die al jaren dood is. Ook bij ons gebeurt het dat paspoorten worden gestolen.'De zaak is allerminst academisch. De meesten van de kapers die de terreur van 11 september hebben uitgevoerd, blijken inderdaad Saudi's te zijn. Hun opdrachtgever, Osama Bin Laden, stamt zelfs uit het Saudische establishment. Niet prettig voor een land met een islamitisch-fundamentalistisch en niet altijd even stabiel bewind dat vanouds _ maar louter omdat dat beide partijen goed uitkomt _ als een trouwe bondgenoot (en petroleumleverancier) van de Verenigde Staten wordt beschouwd.Saudi's en Amerikanen onderhouden onderling complexe, maar vooral pragmatische relaties. Daaruit vloeit veel dubbelzinnigheid voort, die bij de minste crisis altijd meteen aan de oppervlakte komt. Zoals nu met de terreuraanslagen en de crisis rond Afghanistan. Het leidde ertoe dat de VS, hoewel ze een uitgebreide strijdmacht in Saudi-Arabië gelegerd houden, toch het verbod kregen om de basissen in dat land voor offensieve acties tegen het Taliban-regime te gebruiken. Of tegen moslimbroeders, zoals de oorlog in Afghanistan in de regio al snel wordt gepercipieerd.De nood tot omzichtigheid dwong de radicalen in Washington, met name in het ministerie van Defensie, er alvast toe om hun dadendrang in te perken. Zij wilden van de campagne tegen het terrorisme gebruikmaken om het werk af te maken dat bij de Golfoorlog van tien jaar geleden was blijven liggen: de liquidatie van de Iraakse president Saddam Hoessein. Sommige indicaties willen tenslotte dat het regime in Bagdad betrokken kan zijn bij zowel de terreur van 11 september als bij de vermeende antraxcampagne die daarop volgde. Maar dat het uitbreiden van de oorlog tot Irak een stap te ver zou zijn, is een inzicht waarvan inmiddels ook de VS zijn overtuigd. De coalitie tegen Bin Laden is zo al broos genoeg en in het Midden-Oosten hangt alles met alles samen.Marc ReynebeauHet Israëlisch-Arabische conflict werd al snel als de bron van alle onheil in de regio geïdentificeerd.