Op mijn dertiende ben ik misdienaar geworden. Niet gedreven door God of Rome, maar omdat ik toen al de Kerk als een theater zag. En gek als ik was op toneel wou ik niet tussen het publiek zitten maar vooraan staan. In het licht, naast de hoofdrolspeler. Die rol heeft mij ertoe aangezet verwoed op zoek te gaan naar literatuur van en over de Kerk. De Bijbel kende ik bij wijze van spreken uit mijn hoofd, het boek Job at mij op door zijn innerlijke vuur. Maar het boek met de kracht van een bliksem was er niet een uit de Bijbel, wel een literair werk van Thomas More: Libellus vere aurens de optimo rei publicae statu deque nova insula Utopiae, beter bekend als Utopia (Grieks voor 'nergens') ...

Op mijn dertiende ben ik misdienaar geworden. Niet gedreven door God of Rome, maar omdat ik toen al de Kerk als een theater zag. En gek als ik was op toneel wou ik niet tussen het publiek zitten maar vooraan staan. In het licht, naast de hoofdrolspeler. Die rol heeft mij ertoe aangezet verwoed op zoek te gaan naar literatuur van en over de Kerk. De Bijbel kende ik bij wijze van spreken uit mijn hoofd, het boek Job at mij op door zijn innerlijke vuur. Maar het boek met de kracht van een bliksem was er niet een uit de Bijbel, wel een literair werk van Thomas More: Libellus vere aurens de optimo rei publicae statu deque nova insula Utopiae, beter bekend als Utopia (Grieks voor 'nergens') . Goed gekozen, want Utopia bestaat écht, omdat het onzichtbaar blijft en er voor ieder van ons anders uitziet. Na zijn studie werd Thomas More advocaat met praktijk in Londen. Hij presenteerde zijn Utopia als een eiland en een satire op de sociale toestanden in Engeland ten tijde van Hendrik VIII. Op het verzonnen eiland moet iedereen werken, maar niet meer dan zes uur per dag. Persoonlijke eigendom is verleden tijd, de doodstraf is afgeschaft en vooral: er heerst vrijheid van godsdienst. Een merkwaardig hoofdstuk gaat over zieken. Zij worden verzorgd, maar zodra het besef bij iedereen is doorgedrongen dat de verzorging verspilling wordt van medicijnen en verpleging, zeg maar overheidsgeld, dan moet er ingegrepen worden. Hoe? Lees mee: Wanneer echter de ziekte niet alleen ongeneeslijk is maar de patiënt nog voortdurend martelt bovendien, dan komen priesters en overheid met zo iemand praten. 'Je bent anderen tot last en jezelf tot een kwelling, je hebt op die manier jezelf overleefd. Van dit langzame bederf behoef je niet langer de prooi te zijn wanneer je dat zelf niet wilt; neem toch een besluit en kies voor de dood - want het leven is een marteling voor je! Durf het maar aan, en verlos jezelf uit de kerker, de folterkamer van dit leven van lijden.... je berooft jezelf van niets waardevols als je sterft - je maakt alleen maar een einde aan je doodstrijd.' Luistert iemand naar deze raad, dan kan hij door vasten een eind maken aan zijn leven, ofwel men geeft hem een slaapdrank, waardoor hij heengaat zonder het te beseffen. De Utopia is een prozaïsch gedicht. Maar je kunt het boek ook lezen als een socialistisch manifest - al was More een man vóór het volk maar niet ván het volk. De kroeg, als observatiepunt om de maatschappij met eigen ogen te leren kennen, zei hem niets. Hij was getrouwd, had kinderen, was bemiddeld maar leefde heel sober. Eigenlijk wou hij kloosterling worden, maar hij beschouwde het huwelijk als een daad van maatschappelijk engagement. Verplicht celibaat vond hij een gruwel. Zijn literaire levenswerk dat de tand des tijds heeft doorstaan is daar de ultieme weerslag van. Het boek is een aanrader voor al wie zich met politiek bemoeit, in de eerste plaats politici. Ze kennen De vorst van Niccolo Machiavelli (of is het een blufboek op hun bureau?). Il principe gaat over het verwerven van de macht en hoe vervolgens met die macht om te gaan om haar te behouden. Ter wille van de rust en vrede. De vorst ontstond ongeveer op hetzelfde moment als Mores Utopia. Dat is verschenen in 1516, De vorst werd geschreven in 1513, de eerste druk dateert van 1532. Er is een zekere verwantschap. Die zit niet in wat er staat, maar in wat er níét staat: de zorg om 'goed bestuur'. In De vorst van de top van de piramide naar het grondvlak, in Utopia van het grondvlak naar de top. In 1886 werd More zalig verklaard, in 1935 heilig. De kerkelijke leiders waren blijkbaar vergeten dat de vrome katholiek en trouwe volgeling van de paus zwart op wit had gepleit voor euthanasie.