A.Y. Beljiki staat er op zijn Facebookprofiel. 'Beljiki, België. Het betekent kennelijk toch iets voor hem', zegt Yasmine, zijn moeder. 'Er wordt gezegd dat ze ginder een identiteit zoeken, dat ze die hier zijn kwijtgeraakt. Wel, België ís zijn identiteit. Zacharia is hier geboren en getogen. Als hij daar niets meer mee te maken wilde hebben, zou hij zichzelf niet zo noemen.'
...

A.Y. Beljiki staat er op zijn Facebookprofiel. 'Beljiki, België. Het betekent kennelijk toch iets voor hem', zegt Yasmine, zijn moeder. 'Er wordt gezegd dat ze ginder een identiteit zoeken, dat ze die hier zijn kwijtgeraakt. Wel, België ís zijn identiteit. Zacharia is hier geboren en getogen. Als hij daar niets meer mee te maken wilde hebben, zou hij zichzelf niet zo noemen.' Yasmine (46) - alleen onder die naam wil ze praten - is Belgisch-Marokkaanse, succesvol zelfstandige en moeder van Zacharia (24) en Ismaël Iddoub (17) uit Vilvoorde. Ze dwaalt voor ons uit in haar grote, lege huis. Een klassieke woning met open haarden en houten vloeren. Sinds april 2013 woont ze er alleen. Toen ze vijf jaar geleden scheidde, bleef Yasmine samen met haar twee zonen in het gezamenlijk huis. Maar ze redde het prima. Financieel kon ze het perfect aan met haar eigen bedrijf, de jongens deden het goed, geen vuiltje aan de lucht. Tot Zacharia eind 2012 in ijltempo veranderde. Sinds kort was hij actief als vrijwilliger bij Resto du Tawhid, een organisatie die gratis maaltijden uitdeelde aan daklozen in het Noordstation in Brussel. Een paar maanden later raakte Resto du Tawhid in opspraak omdat het als dekmantel zou dienen voor het rekruteren van Syriëstrijders. Volgens zijn moeder duurde het radicaliseringsproces van Zacharia zes weken. Hij was moslim, maar plots ging hij toch wel heel erg vaak naar de moskee. Zijn baard werd langer, hij droeg altijd een djellaba. Ze zocht hulp bij een therapeut, want ze begreep dat er iets serieus aan de hand was met Zacharia. Misschien was het een reactie op het nieuwe huwelijk van zijn vader, wilde hij niet accepteren dat zijn pa een andere vrouw boven zijn moeder verkoos, zei die. Het zou zeker weer overgaan, het was een tijdelijke reactie. Maar begin januari 2013 was Zacharia weg. Vertrokken naar Syrië. In de tijd dat de IS nog niet bestond maar de macht van de radicale oppositiebewegingen in Syrië zienderogen toenam. Jabhat Al-Nusra zwaaide de scepter in Aleppo en omstreken en werd zowel bewonderd als gevreesd. Intussen ontstonden verschillende extremistische splinterbewegingen - al dan niet aan Nusra gelieerd - waar buitenlandse strijders zich gretig bij aansloten. Doel was toen ook al de stichting van een kalifaat, dan pas de strijd tegen Bashar Assad. Drie maanden nadat zijn broer was vertrokken, koos Ismaël, toen 16, dezelfde weg. Samen met een vriend vloog hij van Istanbul naar Antakya en passeerde moeiteloos de Syrische grens. Sindsdien is Yasmine aan het wachten. Niet eens meer op een thuiskomst in België. Wel op de terugkeer naar een normaal leven. Voor haar zoons in de eerste plaats. YASMINE: 'Ik heb altijd contact met Zacharia en Ismaël gehouden, soms sporadisch, soms wekelijks. Nu de Amerikanen zo zwaar bombarderen in Syrië hebben ze me gelukkig tijdig laten weten dat alles goed is. Ze stelden me gerust, blijkbaar bevinden ze zich niet op de plekken waar de bombardementen zijn. Waar ze dan wel precies zitten, zeggen ze niet. De ene keer hebben ze het over Raqqa, dan weer over Deir Ezzor. Ze hebben een eigen plek, een beit, zoals ze zeggen. De jongste stuurde me gisteren trouwens een bericht. Of we geen demonstratie in Brussel konden organiseren tegen de bombardementen van de VS. Ik legde hem uit dat de mensen er hier heel anders over denken, dat iedereen vóór de aanpak van het Westen is. Maar ik maakte uit zijn vraag op dat hij zich zorgen maakt over de bombardementen.' YASMINE: Ze zijn er ongetwijfeld van op de hoogte, maar ze hebben er niets over gezegd. Ik volg het proces samen met de andere ouders in de zaal. Ook ik viel van mijn stoel toen ik hoorde dat er vijf jaar tegen Zacharia werd geëist. Toen we destijds naar de politie gingen, gaf die ons - de vader en ik - de indruk dat ze Zacharia als een slachtoffer beschouwden, niet als dader. Alle informatie die we konden geven, zou helpen om degenen te vatten die Zacharia naar Syrië hadden gestuurd, zeiden ze. En nu gebruiken ze het juist tegen ons. Ik heb me burgerlijke partij gesteld. Omdat ik wil dat degenen gevonden worden die mijn zoon zover hebben gekregen. Met Belkacem heeft het in elk geval niets te maken, dat weet ik zeker. Zacharia is beïnvloed geweest door Jean-Louis Denis, die betrokken was bij Resto du Tawhid. Maar wie precies achter Resto du Tawhid zitten, is mij niet bekend. Ik weet wel dat het een bijzonder sluwe manier was om jongens te rekruteren. De laatste paar maanden voor Zacharia's vertrek ging hij elke zaterdag kleding en voedsel aan armen en daklozen uitdelen. Stap voor stap is hij erin gelokt. Hebben ze hem overgehaald in de trant van: 'Ginder hebben ze ook hulp nodig. Zou je daar niet naartoe willen?' Ze palmden jonge gasten in die zich inzetten voor anderen, dát vind ik nog het ergste. Degenen die het allemaal niets kon schelen, zitten nog altijd in Brussel. De jongeren die nu naar Syrië vertrekken, weten waar ze in terechtkomen. Begin 2013 lag dat toch anders. Ja, er zijn jongens vertrokken die per se wilden vechten. Maar ik ben ervan overtuigd dat er ook bij waren die dachten dat ze écht aan een goeie zaak meewerkten. YASMINE: Ik ken het dossier van Zacharia van a tot z. Omdat ik burgerlijke partij ben, mocht ik het inkijken. Wel, er is geen enkel hard bewijs dat tegen hem kan worden gebruikt. Die opmerking tegen zijn vader kan evengoed geuit zijn omdat hij stoer wilde doen. Net als dat van die militaire training. Ik vraag me sowieso af wat er overeind blijft van alle bewijslast in dit proces. Daarom zat Belkacem zo te lachen. Hij is ervan overtuigd dat hij van geen enkele onwettige praktijk beschuldigd kan worden. Ik hoop dat ik het mis heb maar het ziet ernaar uit dat degenen die in Syrië terecht zijn gekomen, zwaarder gestraft zullen worden dan Belkacem. Overigens geloof ik niet in het afschrikeffect van zware straffen op toekomstige Syriëstrijders. En dat zeg ik niet als moeder van, ik denk werkelijk dat het een averechts effect zal hebben. Het is een theorie die we de laatste dagen overal zien opduiken; door de zware straffen willen de Syriëstrijders niet meer terug naar België en radicaliseren ze ginder nog meer. YASMINE: Opvang en persoonlijke begeleiding via een netwerk van artsen, psychologen, sociaal werkers. En van de ouders, die hebben ook een verantwoordelijkheid. Ga met teruggekeerde strijders om de tafel zitten, luister en praat. Wat is het alternatief? In de gevangenis radicaliseren ze nog meer, dat is geen oplossing. Belkacem zelf is daar een levend voorbeeld van. Voor zover ik weet, zat hij in de gevangenis wegens drugsfeiten. Daar is hij begonnen met anderen te bekeren, de hele dag door. Je moet maar blijven herhalen dat het de schuld van de maatschappij is dat iemand opgesloten zit en dat alleen de almachtige Allah over hem kan oordelen. Zo moeilijk is dat niet. YASMINE: Ik heb geen idee of dat zou helpen. Misschien wel. Maar we moeten ook kijken naar hoe het zover is gekomen. Mijn zoons waren normale jongens. Waarom is dit dan gebeurd? Het is een probleem van de hele maatschappij, in al haar facetten. Het kan toch niet dat een jongen van zestien zonder toestemming van zijn ouders het land kan verlaten? Toen Zacharia naar Syrië vertrok, belde hij 's avonds. Hij zat in Adana, in Turkije. We hebben het nummer waarmee hij belde meteen aan de politie doorgegeven. Die had de Turkse autoriteiten toch kunnen verwittigen waar Zacharia zat? Maar nee, de politie kon niets doen, zeiden ze. Zacharia was volwassen, hij zat in Turkije, daar was niets strafbaars aan. Hetzelfde hadden ze een paar dagen voordien ook gezegd. Toen ik een vliegticket naar Adana op het nachtkastje van Zacharia vond, zijn mijn ex-man en ik meteen naar de politie gestapt. Omdat we zagen dat Zacharia zo overdreven religieus werd, waren we uiteraard argwanend geworden. Dit ticket gaf de doorslag. Ook toen wimpelde de politie ons af. Zacharia was meerderjarig, ze konden hem niet tegenhouden om op reis te gaan. Wij zijn hem nog achterna gereisd maar het was te laat, we konden hem niet meer vinden. De Turken zijn ook laks geweest, ze lieten al die buitenlandse jongeren rustig hun gang gaan. Sorry, maar ze hebben allemaal bloed aan hun handen. De Belgische autoriteiten, Erdogan, Didier Reynders... Zij zijn degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn. YASMINE: Klopt, er gebeuren helaas de meest waanzinnige dingen. Maar jongens die daar gruwelen hebben begaan, moeten in de eerste plaats psychische hulp krijgen, niet alleen een gevangenisstraf. Ik zei het al, ze botweg opsluiten, is een halfslachtige oplossing. De gevangenissen zitten al vol wandelende tijdbommen. YASMINE: Ik kan maar afgaan op wat ze zeggen. Ze hebben altijd beweerd dat ze anderen hielpen. Een tijdlang heb ik dat geloofd. Nu weet ik het niet meer. Alles is mogelijk. Met de incidenten die in de media verschenen, hadden ze niets te maken, zeggen ze. Geen idee of dat waar is. Wat ik wel weet, is dat Zacharia met goede intenties naar Syrië is gegaan, bijna twee jaar geleden. Hij wilde iets doen voor de mensen daar. Tijdelijk, het was niet de bedoeling dat hij zo lang zou blijven. De eerste weken na zijn vertrek hoorden we niets van hem. Via zijn vriend vernamen we dat alles oké was, dat Zacharia nog leefde. Stilaan liet hij meer van zich horen. Na drie maanden heb ik ruim een uur met hem gesproken. Hij zei toen dat hij niet meer terug kon keren omdat mijn ex-man en ik naar de politie waren gegaan en het verhaal in de media was verschenen. Hij zou zeker gearresteerd worden en zat dus vast, zei hij. Drie maanden later is Ismaël hem achterna gereisd, samen met een vriend. In de eerste maanden na het vertrek van Zacharia steunde Ismaël zijn oudere broer. Ik had gemakkelijk praten in mijn aangename huis en veilige omgeving, vond hij. In Syrië zaten mensen die zwaar leden, dat moest ik toch begrijpen? Ik vreesde dat ook hij zou vertrekken. Maar naarmate hij meer in het nieuws over Syrië hoorde, gingen zijn ogen open. Hij begreep dat de realiteit er blijkbaar anders uitzag dan wat hem was voorgeschoteld. Op een dag vroeg hij wat we konden doen om Zacharia terug te brengen. Zijn vader had al eens geopperd dat hij zelf bij een organisatie zou aankloppen als zogenaamde rekruut. Op die manier zou hij te weten komen waar Zacharia zich bevond. Maar hij was te oud om geloofwaardig over te komen, dacht hij. Dus liet hij het maar. Misschien heeft dat Ismaël op ideeën gebracht. Wat de reden ook mag zijn, in Syrië zat hij al snel in hetzelfde schuitje als zijn broer. Ook hij besefte dat terugkeren een risico op gevangenisstraf inhield. Ze denken dat ze naar Guantanamo gestuurd zullen worden. Dat verhaal doet ginder de ronde. Het is een slimme manier om zo veel mogelijk strijders in Syrië en Irak te houden. YASMINE: Enerzijds is het nog altijd een uitdaging voor ze. Er gebeurt van alles, ze beseffen dat ze een stuk geschiedenis meemaken. Ze zijn ook gemotiveerd om de anderen te helpen, om een bepaald doel te dienen. Anderzijds hebben ze het gevoel dat ze heel dom zijn geweest dat ze hier ooit aan zijn begonnen. Maar nu zitten ze er. Ze willen de anderen niet in de steek laten, ze zijn loyaal tegenover de rest. De ene broer wil ook niet vertrekken zonder de andere. Dat maakt het er allemaal niet makkelijk op. YASMINE: Als iedereen van gescheiden ouders naar Syrië zou gaan, dan zat het halve land daar. Er zullen zeker jongens tussen zitten die van huis weg wilden vluchten, maar verder geloof ik niet zo in die theorie. Mijn kinderen kwamen niet uit een problematische opvoedingssituatie. Zacharia studeerde aan de hogeschool voor ingenieur, dat ging prima. Hij was sociaal en empatisch. Had altijd veel vrienden om zich heen. Vroeger was het hier de ark van Noach. Zacharia was dol op dieren. We hadden honden, katten, vissen, konijnen. Op het laatst had Zacharia een hele volière in de veranda gebouwd. Hij was er altijd mee bezig. Op een dag heeft hij de vogels aan iemand anders gegeven die ze meer ruimte kon bieden. Hij wilde de dieren vrijheid geven, zei hij. Ik zal nooit vergeten dat er een duivennest in de vensterbank zat. Niemand mocht de vensterbank meer aanraken van hem want dan zou de moeder het nest kunnen verlaten en zaten de kuikens daar straks alleen. Daar waakte hij voor. Toen was hij toch al negentien, denk ik. Zo was Zacharia. Je mag het aan anderen vragen. Kijk, hij zit nu daar en ik weet niet wat hij allemaal meemaakt en hoe hem dat beïnvloedt. Maar zijn karakter is wat het is, diep van binnen zal hij niet veranderen. De jongste is nog geen achttien en kan dus nog niet veroordeeld worden. YASMINE: Ik heb er lang over nagedacht. Elke millimeter van mijn hart en hoofd afgegaan in welke mate ik verantwoordelijk zou kunnen zijn. Oké, ik stak veel tijd in mijn carrière, ik was misschien te vaak van huis. Maar de jongens zeiden altijd dat ze er geen problemen mee hadden, ze zaten op school dus het maakte niet uit of ik wel of niet thuis was. Hadden we ze dan meer mee moeten nemen, de wereld in? Ik denk het niet. Ze wilden zelf graag thuisblijven, ze gingen zelden alleen op stap. Ik ben tot de conclusie gekomen dat we alles geprobeerd hebben. We zijn hen achterna gereisd, hebben Syriërs ingezet om hen te vinden daar, de politie ingeschakeld... Nee, ik voel me niet schuldig. Ik ben ook niet meer boos op ze, zoals in het begin. Als ze niet terug naar België willen, kan ik verhuizen. Mijn werk kan ik overal doen. Vraag is of ze nog naar hun moeder willen natuurlijk. Zo niet, geen probleem. Ze groeien op, dat is normaal. Feit is dat ze daar weg moeten, weg van de oorlog en de waanzin en de manipulatie. Ik blijf hopen dat ze op een dag vertrekken. Dat houdt me op de been. Ooit komen ze terug. DOOR JOANIE DE RIJKE, FOTO FRANKY VERDICKT'Door de zware straffen willen de Syriëstrijders niet meer terug naar België en radicaliseren ze ginder nog meer.' 'Alle informatie die we konden geven, zou helpen om degenen te vatten die Zacharia naar Syrië hadden gestuurd, zeiden ze. En nu gebruiken ze het juist tegen ons.' 'Ze hebben allemaal bloed aan hun handen. De Belgische autoriteiten, Erdogan, Didier Reynders... Zij zijn degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn.'