INFO : De belangrijkste boeken van Helen Fisher zijn in het Nederlands vertaald: 'De Eerste Sekse'en 'Over De Liefde'.
...

INFO : De belangrijkste boeken van Helen Fisher zijn in het Nederlands vertaald: 'De Eerste Sekse'en 'Over De Liefde'.Het VTM-kijkcijferkanon Boer Zkt. Vrouw heeft een sterke biologische basis. Het mag niet verwonderen dat boeren zo moeilijk aan een vrouw raken. Ze zijn verantwoordelijk voor het feit dat vrouwen 10.000 jaar lang in de schaduw van mannen geleefd hebben. 'Maar nu stappen wij uit die schaduw', zegt de bekende Amerikaanse antropologe Helen Fisher. De industrië- le revolutie gaf vrouwen geleidelijk weer meer economische, en dus ook sociale en seksuele macht. Zodat ze nu opnieuw naast - en niet achter - de mannen staan, waar ze ook vóór de opkomst van de landbouw miljoenen jaren stonden. 'Mijn verhaal is er een van fundamentele verschillen tussen mannen en vrouwen', legt Fisher uit. 'Maar mannen en vrouwen hebben elkaar wel nodig. Ze zijn twee voeten van hetzelfde lichaam. Zonder elkaar raken ze niet vooruit.'Fisher verwierf wereldwijd bekendheid door haar anatomische analyse van het chemische proces in de hersenen dat wij liefde noemen. 'Een werk dat nog lang niet af is', vertelt ze in Gent, waar ze een paar dagen verbleef op uitnodiging van de Vlerick School voor Management. Nog voor de eerste vraag gesteld is, lanceert ze zich geestdriftig in een beschrijving van haar jongste werk: wat er in de hersenen gebeurt als een verliefdheid afbreekt of niet beantwoord wordt. 'We hadden al een analyse gemaakt van wat de hersenen van hevig verliefde paartjes doen', begint ze. 'Verliefdheid is te vergelijken met de rush die je krijgt als je cocaïne neemt. Het is een echte verslaving die gepaard gaat met persoonlijkheidsveranderingen, obsessief gedrag en een heel sterk concentratievermogen dat maakt dat je voortdurend aan die ene persoon zit te denken, op een telefoontje zit te wachten, en dat je heel ongelukkig bent als je hem of haar niet te zien of te horen krijgt.'HELEN FISHER: Precies. We zien dan activiteit in de nucleus accumbens: de zone van de hersenen die ook actief is als je wanhopig naar cocaïne verlangt, en die met risicogedrag geassocieerd is. Verder is er activiteit in het deel van de insulaire cortex dat met fysieke pijn in spieren en huid te maken heeft. In feite ga je de persoon op wie je verliefd bent, nóg liever zien als hij of zij je niet wilt. Maar je wordt ook letterlijk gek, je gaat stalken, je verhoogt je risico dat je een moord of een zelfmoord pleegt, en je dreigt met een depressie te maken te krijgen. FISHER: Er zijn in de hersenen drie systemen voor partnerkeuze en voortplanting: de seksdrijfveer, de romantische liefde en de gehechtheid aan een partner. Die systemen zijn even belangrijk. De seks is nodig voor de voortplanting, de romantische liefde zorgt ervoor dat je tijdelijk veel energie in één partner kunt steken, en de gehechtheid leidt ertoe dat je lang genoeg met die partner kunt samenblijven om kinderen groot te brengen. FISHER: Correct. Ze is veel sterker dan de seksuele drift. Als je gewoon aan iemand vraagt of hij of zij met je naar bed wilt, en je krijgt nee als antwoord, dan ga je niet hysterisch worden, zoals regelmatig gebeurt bij mensen van wie de liefde niet beantwoord wordt. Je kunt zelfs seksuele opwinding voelen als je een magazine leest of in de wagen zit. Maar als je héél verliefd bent, heb je geen zin meer in seks met iemand anders. Terwijl dat wel het geval kan zijn als je gewoon gehecht bent aan je partner, als de kinderen er zijn. FISHER: In veel gevallen wel, maar niet altijd. Mensen die er voortdurend in slagen elkaar te verrassen, kunnen lang op een bepaalde manier verliefd blijven op elkaar. Dat heeft alles te maken met de productie van dopamine in de hersenen: een stof die niet alleen met verliefdheid, maar ook met nieuwe ervaringen te maken heeft. Daarom is vakantie dikwijls zo goed voor een relatie. Het is iets nieuws, dus iets opwindends, dat de dopamineproductie verhoogt, en die stimuleert een romantisch gevoel. FISHER: Natuurlijk niet, want dan zou een streepje cocaïne of zelfs een uurtje lopen in het park genoeg zijn, want die stimuleren de dopamineproductie ook. En na 25 jaar zit je meestal niet meer half wanhopig op een telefoontje van je partner te wachten. Romantische liefde is, net als alle emoties en basismotivaties, het gevolg van een mix-and-matchsysteem met vele componenten, waarvan dopamine er slechts eentje is. FISHER: Ik weet het. Ik heb veel mensen ontmoet die me zeiden dat ze mijn werk niet wensten te kennen, omdat liefde iets magisch is. Natuurlijk is liefde iets magisch! Maar ik kan perfect weten hoe een chocoladetaart gemaakt wordt, en toch genieten van het eten van een stuk ervan. Hetzelfde geldt voor romantische liefde. Weten hoe het werkt heeft mij er nooit van weerhouden verliefd te worden. En ik ben regelmatig verliefd geweest. FISHER: Nee. Je kunt toch ook van Beethovens 9e symfonie genieten nadat je de partituren bestudeerd hebt. FISHER: Ik denk dat alle zoogdieren verliefd worden. Het klinkt misschien wat gek om dat verliefdheid te noemen, dus heb ik het liever over dierlijke aantrekkingskracht. De staart van de pauw en de manen van de leeuw zijn ontwikkeld om vrouwtjes aan te trekken - dat weten we sinds Charles Darwin de evolutietheorie bedacht. Maar slechts weinig mensen hebben stilgestaan bij de vraag wat er gebeurt in de hersenen van een vrouwtje dat een mannetje moet kiezen. Ze moet zich op een of andere manier door een mannetje aangetrokken voelen om haar keuze te kunnen maken. FISHER: Er is geen enkel dier in de natuur dat zomaar met eender welk ander dier paart. Alle dieren hebben voorkeuren. Chimpanseevrouwtjes worden lang niet door alle mannetjes aangetrokken, en dat geldt voor de meeste apen. Een vossenmannetje zal een vrouwtje in het begin van het paarseizoen wekenlang obsessief achtervolgen, zoals een verliefde mens dat zou doen. FISHER: Dat komt er zeker bij kijken, maar het is meer dan dat. De pauwenhen gaat voor het mannetje met de mooiste staart, omdat dat het gezondst en het sterkst is, en dus de beste vader voor haar kroost. Ik denk dat wij als mensen een fundamenteel aantrekkingssysteem geërfd hebben, dat door de ontwikkeling van de prefrontale cortex in onze hersenen en de cognitieve processen die daaruit voortvloeiden tot romantische liefde geëvolueerd is. FISHER: Het is een geweldig efficiënt systeem om het belangrijkste te stimuleren wat een dier kan doen: zich voortplanten. Als je verliefd wordt, ben je bereid je job op te geven, desnoods naar de andere kant van de wereld te verhuizen. Verliefdheid is geen emotie, het is een basisbehoefte, zoals eten en drinken, die verbonden is met zones in de hersenen verantwoordelijk voor beloning. En wat is de beloning voor een verliefdheid? De grootste prijs die je in het leven kan krijgen: een partner. FISHER: Wij zijn in se een serieel monogaam wezen, met verschillende vaste partners na elkaar. Dat zorgt voor genetische variatie in het nakomelingschap. In feite hanteren we een dubbel systeem: een geweldige drang om een partner te vinden, maar ook een vorm van rusteloosheid op lange termijn, wanneer je verliefd kunt worden op iemand anders dan je vaste partner en je 's nachts in bed ligt te woelen omdat je een moeilijke beslissing moet nemen. Er is natuurlijk veel variatie tussen mensen. Personen met een hoog gehalte aan serotonine in de hersenen, de tegenhanger van dopamine, zullen niet zo gemakkelijk verliefd worden. Terwijl sommigen om de haverklap verliefd worden en de ene relatie na de andere aangaan. FISHER: Nee, net omgekeerd, in de prehistorie was er meer seks, omdat mensen meer tijd hadden voor seks. Onze naaste verwanten, de chimpansees en de bonobo's, hebben ook veel meer seks dan wij. Die paren elke dag. Primitieve jager-verzamelaars die nu nog leven, in het Amazonewoud of hier en daar in Afrika, hebben meestal ook elke dag seks. Terwijl in de Verenigde Staten een derde van de mensen twee tot vier keer seks heeft per week, een derde twee tot vier keer per maand en een derde twee tot vier keer per jaar! Dat is een heel stuk minder. Vroeger was er natuurlijk geen tv, of stonden mensen 's zaterdags niet op om rondjes te gaan lopen in het park. FISHER: Waarschijnlijk niet, maar dat weten we niet zeker. Er zijn beschrijvingen van jonge koppeltjes in het Amazonewoud die uren samen baden en in de zon liggen te praten en te spelen. Waarom zou seks vandaag beter zijn dan vroeger? Zoveel mensen denken dat onze voorouders dom waren, maar dat was niet het geval. Ze waren precies zoals wij, hoewel ze zich anders kleedden en met andere dingen bezig waren. Hun hersenen waren dezelfde als de onze. FISHER: Het zou mij veel plezier doen mochten de mensen stoppen met te denken dat romantiek uitgevonden werd door de troubadours in het Frankrijk van de elfde eeuw. Er zijn liefdesgedichten gevonden van de oude Sumeriërs, van de Azteken, en nu vind je ze over de hele wereld, in alle culturen. Romantische liefde is zo diep verankerd in de hersenen dat ze wel universeel moet zijn. FISHER: Ja, precies omdat het zo'n fundamenteel systeem is. Hoewel mannen sneller verliefd worden dan vrouwen, en ze het ook moeilijker hebben dan vrouwen als een relatie afbreekt. De hersenen van mannen en vrouwen zijn natuurlijk anders geprogrammeerd. De natuur zou nogal stom geweest zijn om twee geslachten te ontwikkelen die vervolgens op bijna dezelfde manier zouden functioneren. FISHER: Het mannelijk geslachtshormoon testosteron maakt dat de mannelijke hersenen uitblinken in allerhande ruimtelijke taken, in wiskunde en in wetenschappen. Als je naar het intelligentiequotiënt kijkt, zie je meer mannelijke genieën dan vrouwelijke, maar ook meer mannelijke idioten. De hersenen van mannen reageren extremer dan die van vrouwen, wat waarschijnlijk een gevolg is van het feit dat de twee hersenhelften bij mannen niet zo sterk met elkaar verbonden zijn als bij vrouwen. Mannen hebben miljoenen jaren lang gefocust op de jacht en de verdediging van de familiegroep. En recent hebben ze spoorwegen, vliegtuigen en telefoons ontwikkeld. FISHER: Waarschijnlijk wel, maar veel trager. Vrouwen denken anders dan mannen. Ze doen echt aan 'web-denken': ze brengen meer elementen aan die ze in complexe patronen verweven, ze zien meer alternatieven en ze houden rekening met meer opinies dan mannen. Mannen denken in stappen: ze concentreren zich op wat belangrijk is en gaan dan in een zo recht mogelijke lijn op hun doel af. Vrouwelijke scenarioschrijvers bedenken complexere plots met meer randverhalen en open eindes dan mannen. Vrouwelijke artsen bekijken hun patiënten meer in een sociale context, terwijl mannen op de ziekte zullen focussen. Mannen blijken meer hersencellen te hebben dan vrouwen, maar vrouwen meer verbindingen tussen hersencellen. Die maken dat complexe web-denken mogelijk. FISHER: Ik denk nooit in termen van beter of best, ik observeer en analyseer. Maar ik zie dat er de voorbije eeuw twee belangrijke maatschappelijke trends waren: het ouder worden van de bevolking en het massaal op de arbeidsmarkt komen van vrouwen. Het web-denken van vrouwen is het gevolg van een evolutie van miljoenen jaren waarin vrouwen meestal verschillende dingen tegelijk deden, zoals naar vruchten zoeken, een baby meedragen én babbelen met andere vrouwen. Web-denken is enorm succesvol in de moderne zakenwereld met zijn nadruk op brede visies. Vrouwen munten veel meer dan mannen uit in het omgaan met ambiguïteit, in het plannen op lange termijn, in het laten werken van verbeelding en het rekening houden met anderen. Een vrouwelijke Amerikaanse president zou in de huidige context nooit een aanval op Irak hebben ingezet. George W. Bush moet als foetus aan geweldig veel testosteron zijn blootgesteld om zo'n beslissing te hebben kunnen nemen. FISHER: Zeker weten. Vrouwen zijn ook minder aan regels en reglementen gebonden dan mannen, en denken minder in abstracte termen zoals goed of slecht, juist of fout. Vrouwen zeggen gemakkelijker: het hangt ervan af. Ze kunnen snel van mening veranderen, waarmee ze mannen soms gek maken. Vrouwen leven in een win-winwereld, mannen in een wereld van winnen of verliezen. Dat zie je al op de speelplaats in scholen, waar meisjes kliekjes vormen waarin ze streven naar harmonie en consensus, terwijl jongens in strak hiërarchisch georganiseerde clans spelen met constante strubbelingen om zo hoog mogelijk te raken. Mannen zien macht als een kwestie van status en positie, vrouwen als een kwestie van connecties. FISHER: Natuurlijk. Als vrouwen op middelbare leeftijd in de menopauze gaan, daalt de concentratie van het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen in hun lichaam en hebben ze verhoudingsgewijs meer testosteron. Ze zijn dan ineens minder geïnteresseerd in harmonie. Grootmoeders kunnen veel harder uit de hoek komen dan moeders. FISHER: Precies. Mannen verliezen testosteron als ze ouder worden en krijgen verhoudingsgewijs meer oestrogeen. Ze ontwikkelen dikwijls zelfs een soort borstflappen. FISHER: Dat is een groot misverstand dat ik al jaren bestrijd. Vrouwen evolueren nu terug naar de positie die ze miljoenen jaren lang gehad hebben. Miljoenen jaren gingen vrouwen er bijna dagelijks op uit om vruchten en wortels te zoeken, en leverden ze tot 80 procent van het eten van een familie, terwijl mannen gingen jagen. Het twee-inkomensgezin is altijd de regel geweest. Mannen en vrouwen deden verschillende dingen, maar werden als elkaars gelijken beschouwd. Het feit dat vrouwen kinderen konden baren, maakte hen zelfs bijzonder kostbaar. FISHER: Zo'n 10.000 jaar geleden, bij de opkomst van de landbouw, toen iemand de ploeg uitvond. In alle landbouwgemeenschappen in de wereld hebben vrouwen een lagere seksuele, economische en sociale status dan mannen. De ploeg veranderde de machtsbalans tussen mannen en vrouwen. Ineens waren mannen essentieel om rotsen weg te halen, bomen te kappen en de ploeg te duwen. Vrouwen konden niet weg van de boerderij, waar ze aan hun man gebonden bleven. Ze moesten de domme klusjes doen zoals onkruid wieden en het avondmaal bereiden. FISHER: Verbazingwekkend, niet. Maar het werkt in twee richtingen. De stoommachine luidde het begin van de industriële revolutie in, en die zorgde ervoor dat vrouwen eindelijk weg konden van de boerderij, dat ze zelf wat geld konden verdienen, en in ons systeem impliceert geld macht. Na de Eerste Wereldoorlog begon de opmars, met vrouwen die als secretaresse of telefoniste gingen werken. En nu, met geneeskunde, gerecht en communicatie als belangrijke pijlers van de nieuwe economie, ligt de weg voor vrouwen breed open. Vrouwen zijn gemaakt voor de jobs van vandaag. FISHER: Ja. Het was een moeizaam proces, want telkens als er weinig jobs waren werden de vrouwen terug naar huis gestuurd. Maar vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw kwamen ze massaal op de arbeidsmarkt. Over heel de wereld vullen vrouwen nu al 60 procent van de jobs in de dienstensector in. FISHER: Ik vind het soms moeilijk om het als vrouw te zeggen, want ik wil niet voor een gekke feministe versleten worden - ik ben een eerlijke antropologe - maar de feiten spreken voor zich. Een studie uit 2004 analyseerde 31 managementvereisten bij negenhonderd managers en vond dat vrouwen het in 28 van die vereisten beter deden dan mannen. Bedrijven met vrouwen op topposities behalen betere financiële resultaten dan andere. Vrouwen behouden die topposities ook makkelijker dan mannen. FISHER: Het belangrijkste probleem is vrouwen te houden. Op een gegeven ogenblik stappen ze uit hun carrière om kinderen te krijgen. Mannen zijn ook meer dan vrouwen bereid om hun gezondheid, hun veiligheid, hun vrije tijd op het spel te zetten voor hun job. Ze hebben daar goede evolutionaire redenen voor, want hoe hoger ze op de sociale ladder komen, hoe meer kans op partners ze hebben. Vrouwen hebben miljoenen jaren lang liever met de succesvolste mannen gepaard dan met de meelopers. FISHER: Daar zijn meerdere oorzaken voor, maar belangrijk is dat veel van die vrouwen verhoudingsgewijs meer testosteron in hun bloed hebben, zodat ze minder in kinderen geïnteresseerd zijn en meer in het nastreven van professionele ambities. FISHER: Mannen willen altijd geld als een bonus op hun werk, vrouwen willen meer tijdskrediet en kinderopvang. Steeds meer bedrijven zullen daarin voorzien. FISHER: Op alle vlakken, economisch, sociaal én seksueel. Meisjes beginnen nu vroeger aan seks dan vroeger, hebben meer partners en hebben er minder problemen mee om partners te dumpen. Vroeger was het enige waar een meisje naar kon streven een goede man te vinden en te huwen. Nu verdient de vrouw in een op de vier Amerikaanse koppels meer dan de man. Veel mannen hebben het daar moeilijk mee, maar toen een antropoloog aan een Bosjesman in de Kalahariwoestijn vroeg of hij een vrouw zou huwen die slimmer was dan hijzelf, antwoordde die man: natuurlijk, want dan zal ik ook slimmer worden. Een vrouw die veel verdient is toch goed voor een man. Samen kunnen ze zich meer veroorloven. FISHER: Dat is hoogst eigenaardig. Zoiets kan alleen in België of in Nederland. Jullie gaan daar een stuk relaxer mee om dan wij. Het is ook bizar dat ze zo jong is, want veel jonge vrouwen willen niet in de politiek omdat de job te onzeker is en ze hun vrienden niet willen verliezen. De meeste vrouwen verzeilen op middelbare leeftijd in de politiek, en dan dikwijls per toeval. Hoe ziet jullie nieuwe vice-premier eruit? Heeft ze lange benen, smalle heupen en een stevige onderkaak? FISHER: Interessant. Dan heeft ze ongetwijfeld een hoog gehalte aan testosteron in haar lichaam. Lange beenderen en een zwaar kaaksbeen zijn daar een gevolg van. Sommige waarnemers gaan zelfs zo ver te stellen dat het feit dat er in het Westen minder kinderen geboren worden, te maken heeft met het almaar groter worden van de mensen. Hoe groter, hoe meer testosteron, ook bij vrouwen. Wat ten koste van de kinderwens zou gaan. FISHER: Ik zie een heleboel nieuwe mannen, maar niet noodzakelijk in de keuken. De stereotiepe rol van de vrouw brokkelt af, wat impliceert dat ook de stereotiepe man verdwijnt. De nieuwe rol van de vrouw biedt ook mannen een boel mogelijkheden. Ze hoeven niet langer de enige kostwinner te zijn, zoals de voorbije tienduizend jaar. Ze kunnen thuis blijven of een andere job zoeken of zelfs opnieuw gaan studeren terwijl hun vrouw blijft werken. Ze zullen zich natuurlijk wel aan de nieuwe vrouw moeten aanpassen. Vrouwen komen nu véél meer dan vroeger uit voor hun seksuele verlangens. Mannen moeten hun best doen om vrouwen te plezieren. Ze gaan hun haar kleuren en hun buikje wegwerken om er goed te blijven uitzien. We zien dat de beleving van intimiteit steeds vrouwelijker wordt, als iets van gezicht tot gezicht, zoals vrouwen miljoenen jaren met hun baby's gedaan hebben. Voor een man was intimiteit samen op de sofa naar de tv zitten kijken, zonder oogcontact en zonder te praten. Die tijd is voorbij. Mannen zullen naar hun vrouwen moeten kijken. Door Dirk Draulans'De stereotiepe rol van de vrouw brokkelt af, wat impliceert dat ook de stereotiepe man verdwijnt.'