Op zijn 28ste was hij voorzitter van de Belgische Spoorwegen, op zijn veertigste minister van Financiën. Didier Reynders (PRL) is een fenomeen in de Belgische politiek. Hij is allesbehalve dom, werklustig en ambitieus. Dat weten ze nu ook in Europa, meer bepaald in Frankfurt, waar de Europese Centrale Bank (ECB) is gevestigd. Als voorzitter van de eurogroep, de twaalf EU-landen die op 1 januari de euro invoeren, haalt Reynders voortdurend de internationale pers en kwam hij al een paar keer in aanvaring met de voorzitter van de bank, Wim Duisenberg. Reynders heeft niet alleen lef, maar ook ideeën en hij durft ze bovendien te formuleren. Ongeacht of het over de grote monetaire politiek, het Belgische EU-voorzitterschap, de toekomst van deze coalitie of zijn partijgenoot Louis Michel gaat.
...

Op zijn 28ste was hij voorzitter van de Belgische Spoorwegen, op zijn veertigste minister van Financiën. Didier Reynders (PRL) is een fenomeen in de Belgische politiek. Hij is allesbehalve dom, werklustig en ambitieus. Dat weten ze nu ook in Europa, meer bepaald in Frankfurt, waar de Europese Centrale Bank (ECB) is gevestigd. Als voorzitter van de eurogroep, de twaalf EU-landen die op 1 januari de euro invoeren, haalt Reynders voortdurend de internationale pers en kwam hij al een paar keer in aanvaring met de voorzitter van de bank, Wim Duisenberg. Reynders heeft niet alleen lef, maar ook ideeën en hij durft ze bovendien te formuleren. Ongeacht of het over de grote monetaire politiek, het Belgische EU-voorzitterschap, de toekomst van deze coalitie of zijn partijgenoot Louis Michel gaat.Gaan intelligentie en politiek samen of is het een onmogelijk koppel?Didier Reynders: Intelligentie is een troef. Hoewel de buitenwereld intelligentie niet altijd waardeert en zich er dikwijls aan stoort als je ernaar verwijst, doe ik er mijn voordeel mee. Ik kan verschillende dossiers tegelijkertijd aanpakken, terwijl anderen daar misschien niet in slagen. Volgens sommigen bent u zeer intelligent.Reynders: Het probleem is dat ik niet weet of de mensen die dat beweren, daarover kunnen oordelen. Het doet natuurlijk altijd plezier als men zegt dat je verstandig bent. U bent niet zo bescheiden dat u dan protesteert?Reynders: Waarom zou ik? Ik zou het pas erg vinden als ze me een goede, niet al te slimme man zouden vinden. Dat ze me mijn intelligentie verwijten, daar kan ik mee leven. Onlangs haalde u de voorpagina's met een euro in uw oog. Is de dieperliggende betekenis alleen voor de slimsten onder ons weggelegd?Reynders: Het was niet meer dan een grappig idee van een fotograaf. Het verwonderde me wel dat uitgerekend deze foto de kranten haalde en niet de tientallen andere met Commissievoorzitter Romano Prodi. De veronderstelling dat u ook op deze manier de voorzitter van de Europese Centrale Bank Wim Duisenberg wou jennen, is bijgevolg fout.Reynders: Inderdaad, er zijn andere manieren om ... (stilte) in die richting te gaan. U houdt niet van Duisenberg.Reynders: U moet daar niets persoonlijks achter zoeken. U leverde niet alleen kritiek op zijn rentebeleid, maar u vroeg ook dat hij de datum van zijn vertrek kenbaar zou maken. Dat is wel persoonlijk.Reynders: Pardon, ik heb niets over rentevoeten gevraagd. Omdat journalisten soms hardhorig zijn, herhaal ik dat ik alleen over de economische situatie heb gepraat. Ik zei dat de ministers de verantwoordelijkheid over de budgettaire politiek hebben en dat de ECB over het monetaire beleid moet waken. Over het rentebeleid hebt u uitgesproken ideeën, die niet stroken met die van Duisenberg.Reynders: Ik heb een opinie, maar die formuleer ik achter gesloten deuren, op de vergaderingen van de eurogroep en de bank. Daar hoort de discussie thuis. Ik vraag geen andere politiek van de bank, want ze is een autonome instelling. In september vorig jaar kwam het met Duisenberg tot een aanvaring, omdat hij niet opdook toen de hoge olieprijzen en de introductie van de bankbiljetten aan bod kwamen. Hij had een geldig excuus.Reynders: Nee, want hij zat met Canadese zakenlui aan tafel. Als hij die laat voorgaan op de ministers van Financiën... Niet ik, maar hij is opnieuw over zijn vertrek begonnen. Op de laatste persconferentie van de bank herhaalde hij dat hij zijn mandaat niet zou uitdoen, maar dat hij niet kon zeggen wanneer hij opstapt. Ik heb toen op klaarheid aangedrongen. In Malmö, op de informele vergadering van de ministers van Financiën, zijn we overeengekomen dat het probleem niet actueel is en dat iedereen er bijgevolg over zwijgt. Bent u in Malmö niet teruggefloten?Reynders: Ik ben niet over het vertrek van Duisenberg begonnen. Hij heeft het zelf opnieuw aangesneden en ik heb slechts duidelijkheid gevraagd. In Malmö is beslist dat iedereen er nu het zwijgen toe doet. Is er nu klaarheid over het vertrek van Duisenberg?Reynders: Het is duidelijk dat we een goede voorzitter hebben en dat zijn vervanging niet aan de orde is. Het lijkt erop dat de generatie-Duisenberg maar niet genoeg krijgt van de vorige oorlog. Ze is geobsedeerd door de strijd tegen de inflatie.Reynders: Als je jaren aan een stuk met hetzelfde bezig bent, is het niet eenvoudig om van koers te veranderen. Een politicus die altijd op de vermindering van het overheidstekort werd aangesproken, heeft het moeilijk om over grote maatschappelijke hervormingen na te denken. Het is begrijpelijk dat de waanzinnige inflatiecijfers van het einde van de jaren zeventig een hele politieke generatie hebben getekend. Hebben we het gevecht met de inflatie gewonnen?Reynders: Ja, maar we moeten waakzaam blijven. Dat geldt ook voor het begrotingstekort. De tijd dat we er dag en nacht mee bezig waren, is echter voorbij. Nu is er ruimte om problemen, zoals pensioenen en onderwijs, aan te pakken en ik begrijp dat sommigen het daar moeilijk mee hebben. De eerste opdracht van de Europese Centrale Bank is de strijd tegen de inflatie. Zo staat het in de statuten. Bijgevolg bestaat het gevaar dat ze te weinig oog heeft voor de economische groei en die zelfs afremt.Reynders: Daar ligt precies onze politieke verantwoordelijkheid en om die reden bepleiten we structurele hervormingen in de sectoren energie, transport en telecom. Er is dus werk aan de winkel. Het is absoluut nodig dat de ECB de hele economische situatie bekijkt en niet alleen de inflatiecijfers. Tussen u en Duisenberg is er toch een politiek meningsverschil. In 1998 - u was nog geen minister - kwam u voor meer politiek gezag op. U vroeg toen dat Europa niet alleen monetaire, maar ook sociale en economische normen zou opleggen.Reynders: Ik heb nooit betwist dat de leiding van de ECB de monetaire politiek bepaalt. Ik vind het echter wel nodig dat er een soortgelijke coördinatie van de sociale en economische politiek komt. Het is mijn overtuiging dat de eurogroep daar een goed forum voor is en dat de ontwerpbegrotingen van de lidstaten eerst het fiat van de ministers van Financiën moeten krijgen. Een betere coördinatie is ook nodig voor de financiële markten, de spoorwegen en de telecom. Als overheid hoeven we ons niet met het operationele bezig te houden, wel met Europese regulering. Voor mij volstaat het niet dat er alleen monetaire normen bestaan. Wie is daar tegen? De liberalen?Reynders: Nee, sommigen willen dat de staat in de productie een belangrijke rol blijft spelen. Daarnaast zijn er die helemaal geen harmonisatie van de markten willen en alle heil van de concurrentie verwachten. In dat kamp vind je veel Britten. Ten slotte zijn er nog altijd nationale weerstanden, onder meer in Frankrijk, tegen een Europese regelgeving. Nu we in twaalf landen een gemeenschappelijke munt hebben, moet er een coördinatie van de budgettaire politiek komen. Dat is het grote debat van de volgende jaren. Moet het verdrag daarvoor gewijzigd worden?Reynders: Het kan ook op een informele manier. In de eurogroep hebben de collega's al aanvaard dat we de begrotingen van de leden, ook van Duitsland, vooraf zullen bespreken. Noem het een soort preventieve discussie. Daarnaast moeten we het over de structurele thema's hebben. Het volstaat immers niet dat de begrotingen in evenwicht zijn, we moeten de pensioenen kunnen betalen, in het onderwijs investeren en de arbeidsmarkt activeren. Daarom gaat de eurogroep nog deze maand over de organisatie van de arbeid praten en onderzoeken in welke mate ze het budget en de monetaire politiek beïnvloedt. Zijn de ministers van Financiën nu voor alles bevoegd of gaat het om een sluipende staatsgreep?Reynders:(onverstoorbaar) Maar wij moeten ons toch met de zaken inlaten die de monetaire en de begrotingspolitiek bepalen. U bemoeit zich dus met alles.Reynders:(fijntjes) Niet met alles, maar met veel. Het is niet omdat wij ons over de pensioenen buigen dat de bevoegde ministers geen werk meer hebben. Alles wat niet budgettair is, komt hen toe. Onder meer de hervorming van het systeem. De ministers van Arbeid kunnen zich dan weer met de kwaliteit van de arbeid bezighouden. Het is niet omdat zij het moeilijk eens worden dat de ministers van Financiën moeten afremmen. Wij verbieden de andere ministers ook niet om vlug te werken en spreken ons evenmin uit over de manier waarop de pensioenen worden betaald. Wij onderzoeken alleen of er voldoende geld is. Wij hebben toch nooit verboden dat de anderen een Europese sociale zekerheid bedenken? In een niet eens zo ver verleden werden de regeringsleiders herhaaldelijk door de ministers van Financiën teruggefloten. Onder meer inzake de grote Europese infrastructuurwerken.Reynders: Dat is me bekend en dat leek me een terechte beslissing. Dezelfde regeringsleiders hadden toen ook beslist dat het Europese budget niet mocht stijgen. Onlangs was er een vergelijkbaar probleem rond de hulp aan Montenegro. Als de regeringsleiders de financiële perspectieven van Berlijn niet veranderen en toch meer geld willen uitgeven, kom je natuurlijk in een impasse terecht. Je kunt het de ministers van Financiën niet kwalijk nemen dat ze hun ogen niet sluiten voor de cijfers. Evenmin mag u de ogen sluiten voor de de machtsgreep van uw club. Sinds het verdrag van Maastricht hebben u en uw collega's in tal van dossiers het laatste woord.Reynders: Dat is toch logisch, er is tenslotte een monetaire unie. Dat is de enige reden waarom men over ons in het verdrag praat. Dat is ook de reden waarom de eurogroep over de fiscale en sociale politiek moet praten. Je mag niet vergeten dat de euro sinds het verdwijnen van de binnengrenzen het krachtigste symbool van de Europese integratie is. Dankzij de euro zullen veel mensen voor het eerst begrijpen dat hun lot in de handen van Europa ligt. Misschien kan de euro de Europese eenmaking een nieuwe stimulans geven. Zijn de architecten van het Belgische voorzitterschap zich daarvan bewust?Reynders: Iedere dag iets meer. Het inzicht groeit dat de munt de integratie formidabel kan versnellen. De rechtstreekse verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie en een Europese fiscaliteit worden dan misschien bespreekbaar. Ooit zal men het dossier van het Europese budget moeten heropenen, ook wat de transfers van de nationale staten betreft. In 1999, in Berlijn, werd het Europese budget vastgelegd tot in 2006.Reynders: Berlijn was het einde van een tijdperk en het is mijn vaste overtuiging dat de munt de dingen in een stroomversnelling zal brengen. In feite zegt u dat de lancering van de euro veel belangrijker is dan de Verklaring van Laken.Reynders: Het komt erop aan de twee te koppelen. Als Laken flopt is dat jammer, zeker voor de Belgische regering. Als de euro mislukt, zitten we met een Europese catastrofe.Reynders: Het is evident dat de inzet niet dezelfde is. We moeten ons ervan bewust zijn dat één gebeurtenis het Belgische voorzitterschap zal domineren: de lancering van de euro. Dat wordt een heel geladen moment en naarmate de weken en maanden verstrijken, zal de koorts stijgen. Het komt er nu op aan dat we deze monetaire omwenteling ook politiek valoriseren. Daar ligt precies de uitdaging van Laken. Stoort het u niet dat premier Guy Verhofstadt (VLD) zoveel liever over afbakening van de bevoegdheid praat dan over de euro?Reynders: Geleidelijk aan slagen we erin om van zijn benadering en de mijne een synthese te maken. De twee zijn ook complementair. Een sterkere politieke integratie is sowieso noodzakelijk. Ze is dat des te meer als we een eenheidsmunt hebben. Moet het Belgische voorzitterschap, gegeven het belang van de euro, alles vermijden wat de lancering ervan op de helling kan zetten?Reynders: Ik denk het wel. Minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (PRL) zal bijgevolg zijn uitvallen tegen Silvio Berlusconi moeten inslikken.Reynders: Tijdens de Oostenrijkse kwestie is duidelijk aangetoond dat je het democratisch gehalte van een regering op de korrel kunt nemen en tegelijkertijd perfect op monetair en budgettair vlak kunt samenwerken. De twee problemen zijn niet gekoppeld. Mede onder Europese druk heeft Oostenrijk zijn budget toen bijgestuurd. In tegenstelling tot Italië is Oostenrijk een klein land.Reynders: Voor mij doet dat er niet toe. Een politieke kritiek zoals die van Michel stoort me niet. Tijdens de Oostenrijkse kwestie zat ik ook met een badge op de Ecofin-vergadering. Zoiets hoeft het overleg binnen de monetaire unie niet te verstoren. Het ideaal is natuurlijk dat alleen democratische regeringen de euro lanceren, dat die allemaal een correct begrotingsbeleid voeren en dat op de bewuste dag de zon schijnt. Moet de voorzitter van de Unie zich niet terughoudend opstellen?Reynders: Zolang er geen beslissingen genomen zijn, mag je eigen standpunten verdedigen. Als je niet gevolgd wordt, loop je als voorzitter natuurlijk grotere risico's. In de Oostenrijkse kwestie was Michel in het begin geïsoleerd, maar iedereen is hem gevolgd. Tot en met de sancties. Wie durft er Michel zo nodig terug te fluiten?Reynders: Dat moet pas gebeuren als je meent dat hij zich vergist. In de Oostenrijkse kwestie was de hele regering eensgezind, wat Afrika betreft, waren er in het begin twijfels, maar ook daarover heerst nu een positieve opinie. Rond Europa hoop ik dat men alles niet aan alles koppelt. Het is niet omdat er problemen met de Italiaanse regering zouden rijzen dat je de begroting van dat land niet moet screenen. Op dat vlak is er reden tot bezorgdheid. Ik ben benieuwd hoe Silvio Berlusconi zijn programma zal financieren. Ik heb daar mijn twijfels over. Als je tegelijkertijd alle belastingen verlaagt en alle uitgaven verhoogt, zou het begrotingsevenwicht weleens in gevaar kunnen komen. Dreigt het geen schizofreen Belgisch voorzitterschap te worden? U passioneert zich voor het Europees geld en de rapporten van de grote banken, Verhofstadt wil visie en leest romans, terwijl Michel met zijn gedachten in Afrika zit.Reynders: Verhofstadt passioneert zich voor alle dossiers waarmee hij geconfronteerd wordt. Ik heb dat gemerkt toen er over de geluidslast van Zaventem werd gepraat en toen er in Nice over de stemverhoudingen werd onderhandeld. Mij is het overigens niet om het geld te doen. Als ik me voor de euro passioneer, is het omdat het dagelijks leven van alle burgers erdoor veranderd wordt. Het gaat hier niet alleen over geld, maar ook over politiek, economie en - bovenal misschien - sociaal beleid. Ook vandaag zijn er nog collega's in de regering die het voorzitterschap niet in het teken van de euro willen zien. Bevindt Michel zich in uw kamp?Reynders: Het is de taak van de minister van Buitenlandse Zaken om een evenwichtige synthese uit te werken. Ik ben er zeker van dat hij daarin zal slagen. De grote theorieën interesseren Michel minder dan de realiteit. Hij zal dat des te beter kunnen, omdat hij veel reist. Hoe kan een politicus die zich in een ander continent bevindt duidelijk maken dat hij Europeaan is? Momenteel heb je niets waarmee je dat kan concretiseren. Ook op dat punt kan de euro ons helpen. Is de Europese identiteit dan een geldkwestie? We hebben Beethoven, Mozart en Spinoza.Reynders: Ik ben er niet zeker van dat de Europese atleten op de Olympische Spelen een traan zullen laten als ze de Europese vlag zien of Beethoven horen. Het zijn nog altijd de nationale hymnes en vlaggen die de gemoederen beroeren. Europa heeft geen symbolen, tenzij binnenkort de euro. Als ik in het buitenland kom, kan ik moeilijk Beethoven inroepen om mijn Europese identiteit te staven. Het vraagt tijd en het is gecompliceerd. Bij de Amerikanen is het allemaal veel simpeler. Ze spreken Amerikaans, ze hebben een Amerikaans paspoort en ze betalen in dollars. Onlangs benoemde Michel Jan Grauls, een geëngageerde CVP'er, tot zijn kabinetschef. Twijfelt de PRL-top of het wel tot een heruitgave van deze coalitie komt?Reynders: Ik denk niet dat deze benoeming op de eerste plaats een politiek signaal is. Zowel Michel als ik proberen met competente mensen samen te werken, ook al hebben ze een andere politieke horizon. Mijn nauwste medewerker in Europese zaken is Grégoire Brouhns die, zoals u bekend is, niet echt tot de PRL behoort. Michel had iemand nodig die het huis kende en met het diplomatieke wereldje vertrouwd is. Gegeven veertig jaar CVP-bewind kom je dan gemakkelijk bij een christen-democraat terecht. Vertelt u nu dat het geen politiek signaal is en dat de deur voor de CVP dicht is?Reynders: Nee, het is ook een politiek signaal en de deur staat open. Alles hangt van de verkiezingsuitslag en het programma af. Op dat punt mag je Louis Michel niet onderschatten. Hij sluit niet gemakkelijk een deur en hij laat zich nog minder gemakkelijk opsluiten. Als het aan hem ligt, blijven alle deuren open. Dat is een politieke krachttoer die weinigen hem zullen nadoen. Komt het tot een heruitgave van deze coalitie?Reynders: Er bestaat een Belgische politieke logica dat zulke coalities voor twee legislaturen van start gaan. Tussen de mensen die aan zo'n project beginnen, ontstaat een band die je niet zomaar verbreekt. Ook met Ecolo?Reynders: Waarschijnlijk is die minder hecht dan met de socialisten. Als we erin slagen om de volgende maanden enkele moeilijke hindernissen te nemen, bestaat er echter een reële kans dat deze coalitie verdergaat. Waarin is deze coalitie volgens u beter dan de vorige?Reynders: Het was een nieuw team en er was een grote bereidheid om nieuwe thema's aan te snijden en het debat aan te gaan. Na veertig jaar regeringsdeelname was dat met de christen-democraten niet meer mogelijk. Ik vind trouwens dat de regering zich nog te veel met een aantal levensbeschouwelijke problemen inlaat. Het debat over euthanasie en homohuwelijken moet niet in de kern, maar in het parlement gehouden worden. Ik vind trouwens dat de apparaten en de regering de neiging hebben om die vrije discussie af te remmen. Het ethisch debat hoort in het parlement thuis en we moeten waakzaam zijn dat we die vrije discussie niet opnieuw verstikken. Hoe verklaart u deze contrareformatie?Reynders: Er zijn nog te veel personen die het individuele denken en beslissen moeilijk aanvaarden. Sommige politieke partijen willen alles controleren. Ik ben er voorstander van dat de regering zich met de sociale en economische politiek bezighoudt en de ethische vragen aan het parlement doorspeelt. Een van de pluspunten van deze regering is ook dat ze een aantal mensen telt die zich moeilijk met het bestaande kunnen verzoenen en die gefascineerd zijn door ingrijpende hervormingen. Verhofstadt en Frank Vandenbroucke (SP) behoren tot een club, waar ik ook mezelf toe reken.Verhofstadt heeft nog iets van de bevlogen wereldhervormer en baalt van bankiers en zakenlui. U daarentegen...Reynders: ... Nee, ik ben geen pure manager. Ik ben er wel van overtuigd dat een politicus de dingen goed moet beheren. Als hij daar niet in slaagt, moet hij niet aan politiek doen en zeker geen minister worden. Dat goed beheer moet het fundament zijn om verder te gaan en een politiek project neer te zetten. Ik heb een aantal krachtlijnen... Neoliberale?Reynders: Nee, ik geloof daar niet in. Ik ben wel voor de individuele vrijheid in ethische en maatschappelijke vragen. Daar verkies ik het debat, ook al omdat ik veeleer een agnosticus ben en niet in een bepaalde categorie thuishoor. U bent geen vrijmetselaar?Reynders: Nee, als ik het was, zou ik het zeggen. Ik behoor tot geen enkele kerk en ik wil dat graag zo houden. Op ministers van Financiën rust een doem. Na enkele jaren zijn ze totaal ongeschikt voor de kleine, nationale politiek. Hoe gaat u dat aanpakken?Reynders: Ik geef toe dat de internationale dimensie van dit departement ongewoon boeiend is en dat je daar nog moeilijk van loskomt. Als ik nog enkele jaren op deze post blijf, zal ik een keuze moeten maken. Hoe staat u tegenover een leven zonder politiek?Reynders: Dat lijkt me een ondraaglijke gedachte. Paul Goossens