E ntartete Musik heette het ten tijde van de nazi's. Muziek die de idealen van het Derde Rijk niet wilde dienen. In de eerste plaats was dat joodse muziek, maar ook die van kritische geesten, communisten bijvoorbeeld. Entartete Musik heet tegenwoordig ook de muziek van mensen die tweemaal in de vergetelheid zijn geraakt. Verboden door de nazi's en na de oorlog vergeten door de weldenkende avant-garde die meestal zwoer bij intellectualisme en die politiek engagement afwees. Componist Hanns Eisler had het speciale talent om zich bij iedereen onmogelijk te maken.
...

E ntartete Musik heette het ten tijde van de nazi's. Muziek die de idealen van het Derde Rijk niet wilde dienen. In de eerste plaats was dat joodse muziek, maar ook die van kritische geesten, communisten bijvoorbeeld. Entartete Musik heet tegenwoordig ook de muziek van mensen die tweemaal in de vergetelheid zijn geraakt. Verboden door de nazi's en na de oorlog vergeten door de weldenkende avant-garde die meestal zwoer bij intellectualisme en die politiek engagement afwees. Componist Hanns Eisler had het speciale talent om zich bij iedereen onmogelijk te maken. Zijn hele leven was hij in de contramine. De viering van de honderdste verjaardag van zijn geboorte is dan ook het juiste moment om naar zijn muziek te luisteren. Eisler was ervan overtuigd dat hij met zijn muziek de wereld kon veranderen en verbeteren. Of toch dat zijn muziek een dienende rol had in de grootse beweging van de emancipatie van de arbeider. Hij was een overtuigd marxist. Zijn muzikale opleiding kreeg hij van Arnold Schönberg, maar de esthetiek van zijn leermeester liet hij achter zich, ze was hem te bourgeois. Van Wenen trok hij naar Berlijn en in 1929 leerde hij daar de cabaretier Ernst Busch kennen. Zijn ideale interpreet. Of liever, Eisler was de ideale componist voor de teksten die Busch uitkoos. Busch was geëngageerd, scherp, zijn teksten waren altijd verstaanbaar. Hij zong uitdagend, met de handen in de zakken en Eisler begeleidde hem aan de piano. Soms voor een massapubliek. HK Gruber maakte met het Ensemble Modern een nieuwe opname van die muziek. Zijn stem herinnert aan die van Busch en waarschijnlijk zingt hij ook met de handen in de zakken. Er staan strijdliederen op de cd en stukken filmmuziek die voornamelijk dateren uit de korte periode toen men in de Weimarrepubliek nog de illusie had dat Hitler slechts een voorbijgaand fenomeen zou zijn en toen Berlijn feest vierde. Hoewel, het "Lied von SA-Mann" op tekst van Bertolt Brecht dateert al uit 1931 en vertelt over het "proletariaat dat hongerig en bleek marcheert naar zoiets als een Derde Rijk". Eislers muziek blijft daar bijzonder nuchter bij, doet geen beroep op complexe wendingen en geeft de tekst alle ruimte, ze onderstreept slechts subtiel de boodschap. Ze klinkt ook als de muziek van de cabarets uit het Berlijn dat danste op de vulkaan. Ook de filmmuziek stamt uit die periode en heeft diezelfde nerveuze toon. Ze werd geschreven voor de typische cabaretinstrumenten, saxen, trompetten, slagwerk, banjo. En toch klinkt ze niet als pure amusementsmuziek, tussen de variatievormen door duikt het "Solidaritätslied" ( Vorwärts und nicht vergessen!) op. EEN MIST VAN WEEMOEDVan al dat triomfalisme blijft er nog weinig over in "The Hollywood Songbook" dat bariton Matthias Goerne en pianist Eric Schneider opnamen. Brecht en Eisler gingen na Hitlers machtsovername in ballingschap en trachtten in Hollywood aan de kost te komen. De bundel is de neerslag van hun verblijf daar. Ondanks een titel die aan wuivende palmbomen, zwembaden en auto's vol chroom doet denken, gaat het om korte uiteenzettingen die dikwijls over de banaalste dagelijkse ervaring gaan. Maar achter dat alledaagse schuilt een muziek die waarschijnlijk als geen andere het heimwee naar het vaderland uitdrukt. De muziek wil niet meer overtuigen, het zijn geen marsen of strijdmuziek meer. Een mist van weemoed kleurt de woorden donker. Met korte en spaarzame lyrische wendingen op momenten van schaarse vreugde, over een kersendief, over de lampenradio die Brecht tot in Hollywood heeft kunnen transporteren. Vreemd genoeg krijgt de muziek door die beklemmende sfeer een erg politieke lading. Er is niet veel fantasie nodig om hun ervaringen op de politieke vluchtelingen van nu toe te passen. De interpretatie van Goerne is ingehouden, met voor Eisler een iets te elegante toon, te mooi, maar ongelofelijk efficiënt. Het maakt deze plaat tot een van de belangrijkste van dit jaar. Na de oorlog kreeg Eisler moeilijkheden met de McCarthy-commissie voor on-Amerikaanse activiteiten, maar hij werd dankzij het internationaal protest van zijn kunstbroeders vrijgelaten en kon zich vanaf 1949 in de DDR vestigen. Hij overleed er in 1962. HK Gruber & Ensemble Modern,"Roaring Eisler", RCA Red Seal 74321 56882 2. Matthias Goerne, "The Hollywood songbook", Decca 460 582 2.Lukas Huybrechts