Onrust kenmerkt het leven van de Russische graaf Ljev Nikolajevitsj Tolstoj (1828-1910), tot hij in 1862 huwt en in een sfeer van geborgenheid een loopbaan als schrijver begint. Hij wordt wereldberoemd met korte verhalen en toneel, en vooral met lijvige romans als "Oorlog en vrede" en "Anna Karenina" (1875-'77).
...

Onrust kenmerkt het leven van de Russische graaf Ljev Nikolajevitsj Tolstoj (1828-1910), tot hij in 1862 huwt en in een sfeer van geborgenheid een loopbaan als schrijver begint. Hij wordt wereldberoemd met korte verhalen en toneel, en vooral met lijvige romans als "Oorlog en vrede" en "Anna Karenina" (1875-'77). In de theaterbewerking door het Rotheater (Rotterdam) neemt Anna Karenina de allures aan van een tragédienne, die haar onrust tot een dramatische hoogte opvoert. Catherine ten Bruggencate brengt er een uiterst beheerste vertolking van. De ziels- en gevoelskwelling wordt vanuit een serene en weloverwogen rust in een haast klassieke harmonie neergezet, zonder aan de kracht van het gegeven te raken. Tolstoj bekijkt in zijn roman de liefde vanuit twee situaties, waardoor er twee liefdesverhalen naast elkaar ontstaan. De onstuimige, haar gevoel volgende Anna is getrouwd met de twintig jaar oudere ambtenaar Aleksej Karenin ( Joop Keesmaat), maar wordt verliefd op de jonge officier Wronski ( Cees Geel). Ze verlaat haar gezin en valt ten prooi aan onzekerheid, schuld en schaamte. Het tweede verhaal gaat over de ascetische, naar de zin van zijn bestaan zoekende Lewin ( Stefan de Walle). Hij vindt de grote liefde bij Kitty ( Sanneke Bos), die hem eerst afwijst en vergeefs wacht op Wronski. Huwelijken en de problemen daarrond staan in een maatschappelijke context: verstedelijking contrasteert met het landelijke, traditie met vernieuwing. Aanvankelijk was het de bedoeling om de productie over twee avonden te spreiden, maar dat had alleen maar ontkrachting opgeleverd. Nu maak je in het deel na de pauze een prachtig staaltje simultaantoneel mee. Guy Cassiers, de uitgeweken Vlaamse regisseur en sinds augustus 1998 artistiek directeur bij het Ro theater, laat verschillende scènes over elkaar heen spelen, alsof je in een projectietoestel verschillende transparanten over elkaar schuift. Het valt op hoe sterk bepaalde gevoelens en situaties in elkaar haken, hoe ze elkaars spiegelbeeld zijn en toch weer van elkaar wegglijden. OP EEN WITTE WATTEN VLOERIn tegenstelling tot vorige realisaties, zoekt Cassiers geen heil in gesofistikeerde apparatuur of een decor dat meer wil suggereren dan theater. Hij houdt het bij een breedbeeldscène, sober bemeubeld met een drietal sofa's op een witte watten vloer, afgeboord met een à côté en een achterwand van luidsprekers. Geluid en muziek ( Paleis van Boem) krijgen een belangrijke plaats. Het tijdsverloop wordt er mee aangeduid, en de hedendaagse tijdsgeest klinkt door. Cassiers neemt zijn tijd om de verschillende personages uit te tekenen, het drama op te bouwen en de universaliteit ervan te belichten. Hij laat de teksten tot hun recht komen. Kristien Hemmerechts maakte de bewerking van Anna's verhaal, Carel Alphenaar volgde de lijn van Lewin. Het is wonderlijk hoe de beide verhalen uiteindelijk naadloos, zoals in het boek, tot één geheel komen. Die eenheid van woord en beeld, van beweging en klank wordt nog versterkt door de spelers zoveel mogelijk op de scène te houden. Toch weet Cassiers ook hier te doseren. In een aantal scènes eisen minnaars de hele ruimte op, ook om hun eenzaamheid uit te drukken. Een duidelijke knipoog naar het klassieke drama zit in de terzijdes, smalle stroken aan weerszijden van het speelvlak, waar de personages commentaar op de gebeurtenissen kwijt kunnen. De sociale en spirituele veranderingen waartegen "Anna Karenina" zich afspeelt, krijgen noodgedwongen minder aandacht, maar veel wordt opgevangen door boeiende en zeer ontspannende scènes uit het privé-leven van de personages, zoals het tafereel met de bevalling van Kitty achter een canapé. De ondergang van Anna als tegenstelling tot de betrachting van Lewin om zijn leven te richten "op wat goed is": heilige eerbied voor het platteland en de natuur, is de rode draad doorheen het stuk. Anna kent die nederigheid van Lewin niet. Zij wil conventies doorbreken, weigert discretie en daagt uit. Met Wronski beleeft ze haar seksualiteit ten volle en ze wil dat iedereen haar als vooruitstrevend erkent. Ironisch genoeg kiest Anna een trein, symbool van vooruitgang, voor haar ondergang.In Gent, Vooruit op 15, 16, 17/4 (20 h.), 09/267.28.28; in Antwerpen, Bourla, op 2, 3, 4, 5/6 (20 h.), 03/224.88.44 (Toneelhuis).Roger Arteel