'Een filosofisch boek over de zin van de liefde, meer bepaald over de 'lijfelijke' of 'erotische' liefde, daar was het Ad Verbrugge om te doen. Het wordt al snel duidelijk: Ad Verbrugge heeft geen hoge dunk van het huidige tijdsgewricht, waarin die lijfelijke liefde moet gedijen.
...

'Een filosofisch boek over de zin van de liefde, meer bepaald over de 'lijfelijke' of 'erotische' liefde, daar was het Ad Verbrugge om te doen. Het wordt al snel duidelijk: Ad Verbrugge heeft geen hoge dunk van het huidige tijdsgewricht, waarin die lijfelijke liefde moet gedijen. De seksuele revolutie van de jaren 1960 is daar voor een stuk debet aan. Die seksuele revolutie, schrijft Verbrugge, is ontaard in 'garagebox-seks waar kwetsbare pubermeisjes het slachtoffer van worden' en in grote groepen zogenaamd bevrijde individuen, 'die zich aan God noch gebod storen'. We leven in verwarrende tijden waarin het eigen geluksgevoel vooropstaat en het consumentisme hoogtij viert. Dat resulteert in eenzame, atomaire individuen, die niet meer in staat zijn zich echt aan elkaar te binden. Zijn zoektocht naar de aard van de erotische liefde voert Verbrugge langs 'vele wegen en door verschillende tijden en culturen: van de dionysische mysteriën, Plato's Symposium en Aristoteles' deugdethiek tot de middeleeuwse ridderliteratuur, Foucaults idee van biomacht, Hegels strijd op leven en dood en Houellebecqs elementaire deeltjes.' Het verrassende vertrekpunt van Verbrugges zoektocht is de trilogie Fifty Shades (Vijftig tinten) van E.L. James. Verbrugge wil achterhalen wat de immense populariteit van dit boek - er werden inmiddels meer dan 70 miljoen exemplaren van verkocht - over de sadomasochistische seksuele relatie van de net afgestudeerde Ana Steele met de jonge zakenman Christian Grey ons leert over onze eigen tijd. Je zou kunnen denken dat het verhaal van de maagd Ana, die zich in seksuele rollenspellen onderwerpt aan een steenrijke yuppie, als een extreme uiting geldt van seksualiteit in de postmoderne consumentencultuur waar Verbrugge zich tegen afzet. Niet dus. Het gaat hier volgens Verbrugge juist om een nieuw verlangen naar gemeenschap. De liefdesrelatie tussen Ana en Christian staat immers haaks op 'de gangbare manier waarop man-vrouwverhoudingen de laatste decennia vorm hebben gekregen'. Ze vinden elkaar in een wederzijdse afhankelijkheid. Het verbond van deze beschadigde zielen eindigt in een huwelijk en een kind in het derde deel van de trilogie. Een proces van wederzijdse genezing - 'heling' noemt Verbrugge dat - of kortom, echte liefde. Dat die liefdesbinding tot stand komt binnen een 'getormenteerde machtsverhouding', staat die analyse kennelijk niet in de weg. De vrouw onderwerpt zich immers uit vrije wil aan het perverse geweld van haar geliefde. Of met Verbrugge: 'Ze offert zich voor haar geliefde, om zo zelf de liefde te behouden.' Het slimme en erudiete betoog van Ad Verbrugge doet op den duur wel wat geforceerd aan. In de sm-praktijken ziet hij een haast sacrale vorm van erotiek, met 'een licht cultisch, bijna ritueel karakter'. De seksuele uitspattingen van Ana en Christian doen hem denken aan 'dionysische rituelen'. De sadomasochistische thematiek is cruciaal voor het staven van zijn theorie, namelijk dat het nieuwe verlangen naar gemeenschap de populariteit van het boek verklaart. Waarom? Omdat in deze aparte vorm van seksualiteit van meet af aan 'de nadruk ligt op de ontkenning van de autonomie van het individu'. Achterliggende gedachte is dat een 'intense liefdesbinding' gepaard gaat met 'volle overgave' aan de ander, iets wat in onze postmoderne consumptiecultuur, met zijn afstandelijke, vluchtige en narcistische relaties, niet langer vanzelfsprekend is. 'Men kan lachen om deze roman', aldus Verbrugge, 'en hem op basis van zijn literaire en psychologische kwaliteiten afwijzen als prullectuur, maar dan onderschat men de diepte van de problematiek die erin tot uitdrukking komt.' Een beetje te veel eer voor deze 'derderangs erotische roman', vond de eminente literatuurcriticus Carl Peeters in Vrij Nederland. Anderen, relatietherapeuten, seksuologen en psychologen, lezen in het boek net als Verbrugge een verlangen naar een duurzame monogame relatie, zij het een duurzame relatie met spannende en passionele seks. Volgens seksuologe Rika Ponnet kan het lezen van Vijftig tinten vooral bij het verwezenlijken van dat laatste behulpzaam zijn. Al verbaast ze zich er ook over dat de 'fantasie van de onderwerping' bij vrouwen nog zo'n hardnekkig bestaan leidt. DOOR HAN RENARD, ILLUSTRATIE BART SCHOOFSIn de sm-praktijken ziet Verbrugge een haast sacrale vorm van erotiek, met 'een licht cultisch, bijna ritueel karakter'.