Mijnheer Coolsaet, in eigen land is de commissie-Lumumba van start gegaan. Velen staan sceptisch tegenover dit initiatief.
...

Mijnheer Coolsaet, in eigen land is de commissie-Lumumba van start gegaan. Velen staan sceptisch tegenover dit initiatief.Rik Coolsaet: Ik denk niet dat er uit deze commissie, en uit het onderzoek van de experts, opzienbarende onthullingen zullen komen. De bewijzen die voorliggen lijken niet overtuigend genoeg om de regering van Gaston Eyskens te beschuldigen van daadwerkelijke betrokkenheid bij de moord op Lumumba. De regering was Lumumba liever kwijt dan rijk, en minister van Afrikaanse Zaken d'Aspremont Lynden heeft gesproken over 'élimination'. Maar de discussie blijft of hij politieke dan wel fysieke eliminatie bedoelde. Ik vermoed dat de commissie uit die terminologie niet zal besluiten dat d'Aspremont Lynden de opdracht voor de moord heeft gegeven. Het ligt niet in de traditie van dit land om politieke moorden te organiseren. Maar deze commissie past in een ruimer opzet. Ze is pas opgericht nadat minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel groen licht had gegeven. Michel wil België opnieuw een rol doen spelen in Afrika, en de regering vindt dat ze daartoe een transparant beleid moet voeren. Dat vereist neutraliteit, en openheid over de diplomatieke stappen. Zo heeft Michel op zijn trip door Centraal-Afrika alle betrokken staatshoofden bezocht, zonder bij de ene te verzwijgen dat hij ook de andere zou zien. In die geest wil de regering ook in alle openheid een antwoord geven op de kritiek die België vanuit Afrika krijgt. Vandaar de excuses van Verhofstadt voor het Belgische falen bij het uitbreken van de genocide in Rwanda, en vandaar ook een parlementaire commissie die onze verantwoordelijkheid bij de moord op Lumumba moet nagaan. Want al is dat lang geleden, in Afrika blijft het een punt van wrevel tegen de Belgen.De doelstellingen van de Afrikapolitiek van Michel zijn niet erg duidelijk.Coolsaet: Ik verbaas me over het korte geheugen van vele waarnemers in de pers, de politiek en de academische wereld. In feite zet Michel de politiek voort die al gevoerd werd onder Frank Vandenbroucke, eind '94 begin '95. Het doel dat hij nastreeft, de woorden die hij gebruikt en de methoden die hij hanteert, zijn identiek dezelfde. Het Belgische Afrikabeleid volgt een cyclische beweging van voluntarisme naar passiviteit en terug. We zitten weer in een periode van sterk voluntarisme, uitgaande van concentratie op mensenrechten, op regionale samenwerking inzake economie en politiek, en op regionale peacekeeping. Michel keert terug naar sterke bilaterale inspanningen in een multilateraal kader. Het resultaat is dat België, na een periode van afwezigheid onder Derycke, opnieuw deel uitmaakt van een contactgroep met Amerikanen, Fransen en Britten, die regelmatig formeel en informeel overleggen over het te volgen beleid in Centraal-Afrika. Maar heeft dat enige zin?Coolsaet: Ook op dat punt houdt Michel hetzelfde discours als Vandenbroucke: we hebben niet zozeer een morele als wel een historische verantwoordelijkheid in Centraal-Afrika. Als wij het niet doen, zal niemand anders het in onze plaats doen. De vraag naar het nut of het voordeel daarvan is van ondergeschikt belang. De situatie in midden-Afrika is anno 2000 misschien complexer dan eind '94. Maar toen heerste er de grote verwarring na de genocide. België moest op zoek naar een sleutel die de vele gesloten deuren kon openen. Vandenbroucke heeft die gevonden in een sterke bilaterale en multilaterale diplomatie rond één thema: de terugkeer van de vluchtelingen naar hun landen van oorsprong. Van daaruit is een carambole-politiek gevoerd. Michel probeert dezelfde tactiek toe te passen, maar hij heeft een gesofistikeerdere sleutel nodig. Hij speelt gelijktijdig op drie dimensies: regionale stabiliteit, uitbouw van de rechtsstaat, en herstel van de economie. Zonder die drie elementen is stabiliteit in die regio niet mogelijk. Ik vind het Afrikabeleid van Michel vrij coherent en erg actief. En of hij Afrika vooral aangrijpt om zichzelf te profileren, zoals kwatongen beweren, is in feite niet belangrijk. Het gevaar voor Michel is dat hij minister van Afrikaanse Zaken wordt, in plaats van minister van Buitenlandse Zaken. Als het zijn ambitie is om een plaats in te nemen in een rijtje met Frère-Orban, Spaak en Harmel, dan moet hij zijn aandacht ook richten op domeinen die voor België van vitaler belang zijn: de Europese constructie, en de veiligheidsrelatie met Rusland. Dat zijn nieuwe kabinetschef onze vroegere ambassadeur in Moskou is, kan een indicatie zijn dat Michel ook daar wil scoren.België stuurt een diplomatieke missie naar Noord-Korea, en blijft ook op bezoek gaan in andere landen die door de Amerikanen in de ban zijn geslagen.Coolsaet: België zelf speelt daarin geen specifieke rol. Er zijn al verschillende EU-staten die diplomatieke betrekkingen met Noord-Korea onderhouden. De context is dat West-Europa zich niet langer zo maar neerlegt bij de dictaten uit Washington. De Amerikanen bepalen eenzijdig welke de 'bandietenstaten' zijn, en vinden dat de hele wereld die kwalificatie moet overnemen. Dat is zo met Libië, Irak, Iran, Afghanistan, Cuba en andere. De EU vaart al enkele jaren een eigen koers. Heel wat Europese landen hebben wel handels- en diplomatieke betrekkingen met Iran, de EU is voor een versoepeling van de sancties tegen Irak, legt zich niet neer bij de wet Helms-Burton enzovoort. De Amerikanen denken enkel in termen van 'goeden of slechten', en gaan tekeer als cowboys. Diplomatie vergt een subtielere aanpak. De sancties en dreigingen van de VS hebben meestal tot gevolg dat in de geviseerde landen de positie van de havikken versterkt wordt. De EU kiest voor een constructief engagement, wat de gematigde en democratische krachten versterkt. Zoals bijvoorbeeld in Iran. Dat gegeven speelt mee op de achtergrond van het Lockerbieproces. De Amerikanen willen koste wat het kost Libië de schuld geven voor de ontplofte Pan Am boeing.Coolsaet: Tenzij de Amerikaanse inlichtingendienst over andere informatie beschikt dan wat nu bekend is, lijkt de bewijslast tegen de twee Libische verdachten, en tegen de Libische staat, miniem. Zelfs de advocaten van de slachtoffers houden rekening met een vrijspraak. Mocht het daarop uitdraaien zullen de Amerikanen alweer het tegendeel hebben bereikt van wat ze hoopten. En wat zal er gebeuren als Kadhafi dan uitpakt met een eis tot schadevergoeding? Want Lockerbie was de aanleiding voor jarenlange zware VN-sancties tegen Libië. De Amerikanen lopen vaak te hard van stapel. De typische houding van een grootmacht die haar macht begint te verliezen, en er dus op gebrand is om het tegendeel te bewijzen. Er zijn tal van voorbeelden in de geschiedenis. De Amerikanen blijven de grootste macht ter wereld, maar ze zijn niet meer zo overheersend als vroeger. Hun economische hegemonie moeten ze delen met Aziaten en Europeanen, en dus worden hun beïnvloedingsmiddelen kleiner. Vandaar dat ze graag met de spieren rollen, en op eigen houtje oordelen over goed en kwaad. De Belgische regering stapt voorlopig niet in de productie van de Joint Strike Fighter, en wil het afgeslankte leger meer richten op humanitair transport. Valt dat te rijmen met de NAVO-verplichtingen?Coolsaet: Binnen de NAVO bestaan geen verplichtingen, alleen verbintenissen. De Belgische regering beslist dus wat ze wil. De NAVO klaagt trouwens al 25 jaar over de te geringe inspanningen van België. De regering heeft in het JSF-dossier een weinig moedige houding aangenomen. Ze schuift het probleem van de vervanging van de gevechtsvliegtuigen door naar 2015. De minister zegt dat hij op dat moment 71 zal zijn, met andere woorden: 'Après moi, le déluge.' Mocht de regering-Dehaene hetzelfde hebben gedaan in het pensioendossier, dan zou er nu geen geld meer zijn voor de pensioenen. De regering heeft met haar optie voor de transportvliegtuigen een lichte koerswijziging ingezet, en opteert voor taakspecialisatie. Maar wat ontbreekt is het bredere perspectief waarin dat gebeurt. Om te vermijden dat men in 2015 toch nieuwe gevechtsvliegtuigen moet aankopen, moet er een grondig debat komen over twee vragen. Ten eerste: heeft elk land behoefte aan land-, lucht, en zeemacht? Dat wordt overal beschouwd als een cruciaal onderdeel van de soevereiniteit, maar misschien is het tijd om dat te herzien, nu de Europese politieke eenmaking ook zou moeten leiden tot een Europees defensiebeleid. En ten tweede: welke strijdkrachten hebben we nodig? Om daar een antwoord op te geven moet je bepalen aan welke bedreiging het leger het hoofd moet bieden. De Belgische strijdkrachten hebben iemand nodig als generaal Charlier, een uitstekend strateeg die wel dergelijke vragen durfde te stellen. Charlier is gekomen met het idee van multinationale korpsen. Een revolutie in het militaire denken, dat nog steeds bepaald werd door de structuur van het Pruisische leger en de theorieën van Von Clausewitz. In die tijd, begin negentiende eeuw, werd een land bedreigd door zijn buurlanden. Dat is niet meer zo. Men moet de moed opbrengen om de defensie van de EU-lidstaten opnieuw te definiëren, en een synergie van de bestaande nationale legers door te voeren. Dan zal ook snel blijken dat een betere defensie met minder uitgaven mogelijk is. De vijf permanente leden van de Veiligheidsraad tekenen een akkoord om te streven naar de afbouw van kernwapens.Coolsaet: Dat is een utopie, zeker op korte termijn. Zowel de VS als Rusland zijn net bezig met het moderniseren van hun kernarsenaal. De Amerikanen nemen bovendien een groot risico met hun antiraketschild. Als Clinton begin juni beslist tot de installatie ervan, zal dat een reactie uitlokken bij de Chinezen, die tot nu toe slechts een kleine kernmacht vormen. Daarna volgt automatisch India, en dus ook Pakistan. Een kernwapenvrije wereld is enkel denkbaar als de Verenigde Naties uitgroeien tot een wereldregering, die overal instaat voor de veiligheid. In de financiële wereld valt de lage koers van de euro op, en de fusie van de beurzen van Frankfurt en Londen.Coolsaet: Over de lage koers van de euro wil ik het niet hebben. Dat is een zaak voor psychologen, niet voor economen of politieke wetenschappers. Beleggers, ook institutionele, reageren zuiver pathologisch. De mondialisering van de beurzen is zowel een logische als gevaarlijke ontwikkeling. Logisch omdat de vele internationale fusies hebben geleid tot bedrijven die zo groot worden, dat nationale beurzen niet meer kunnen voldoen aan hun kapitaalsbehoeften. Maar er zijn twee grote gevaren. Als er een koppeling komt tussen de Europese en de Amerikaanse beurzen, wat met iX en Nasdaq het geval is, vallen een paar brandschotten weg die tot nu toe hebben belet dat een financiële crisis in één deel van de wereld, automatisch overslaat naar alle andere. De monetaire crisis van '97 in Zuidoost-Azië heeft grote ravages aangericht, maar is gestopt in de VS en Europa. Een koppeling met de Nasdaq, die voor een deel drijft op de speculatiehetze in de Verenigde Staten, is een potentieel gevaar voor de stabiliteit van onze beurzen en onze bedrijven. Een tweede probleem is het wegvallen van de politieke controle. Nationale beurzen worden gereguleerd en gecontroleerd door commissies van de overheid. Ik weet niet wie de iX gaat controleren. Voor Euronext, de fusie Parijs-Brussel-Amsterdam, zou dat de Europese Centrale Bank kunnen zijn, al is dat nog niet uitgemaakt. Voor de fusie Londen-Frankfurt is dat onmogelijk, want Groot-Brittannië behoort niet tot de euro-landen. Ik vrees dat men alweer een instrument minder heeft voor het beheer van de wilde internationale kapitaalsmarkten. En dat we op dit moment een herhaling beleven van wat aan de grote crash van 1929 voorafging: afwezigheid van politieke instrumenten tot het beheer van de speculatie, en zowel bij institutionele als bij kleine beleggers de mythe dat je snel rijk kan worden met de nieuwe economie. RIK COOLSAETKoen Meulenaere