Interview met Democraat Martin Lee over de bedreigde vrijheden van Hongkong, en over het verder bestaan van de rechtsstaat.
...

Interview met Democraat Martin Lee over de bedreigde vrijheden van Hongkong, en over het verder bestaan van de rechtsstaat.De leider van de Hongkongse Democratische Partij is advocaat Martin Lee. Zijn partij haalde bij de jongste door China betwiste verkiezingen voor de Legco, het Hongkongse parlement, een grote meerderheid. Maar als Hongkong de eerste juli aan China overgedragen wordt, wil Peking dat parlement afschaffen en de leden vervangen door eigen mensen niet verkozen maar benoemd. Intussen lijkt het er trouwens op dat Peking niet tot eind juni wil wachten om de touwtjes van Hongkong in handen te nemen. Een paar weken geleden heeft het zijn keuze voor een nieuwe regeringsleider voorheen de gouverneur bekend laten worden : meneer Tung Chee-hwa, een Hongkongse miljardair, wordt de baas. Die heeft al gezegd dat hij voorstander is van het beperken van de democratische vrijheden in Hongkong zoals dat door Peking wordt gevraagd. Daarnaast wordt er werk gemaakt van het ?herroepen? van een reeks amendementen die de verkozen Legco nog snel gestemd had op victoriaanse wetteksten over subversie en manifestaties, die nooit meer toegepast werden maar draconisch genoeg waren. Misschien moet men niet alle signalen even ernstig nemen in dit Chinese schimmenspel bij uitstek maar in de Chinese opera is degene die zwijgend blijft zitten, altijd de verliezer. Daarom ook is Martin Lee, voor Peking de onaanvaardbaarste van alle Democraten, aan zijn wereldreis begonnen. Hij was al in Australië en Nieuw-Zeeland, en nu was hij in Brussel, Europa, om kond te doen van zijn kopzorgen over de toekomst van Hongkong. Straatsburg, Brussel, Amsterdam, Bonn, Parijs, Stockholm, Oslo, Rome, en dan de VS en Canada. MARTIN LEE : We zien een probleem komen in Hongkong, vooral inzake rechtszekerheid, individuele vrijheden en democratie. Wij denken dat het zinniger is het probleem te erkennen en te proberen het op te lossen, dan te doen alsof er geen probleem is een lijn die momenteel door veel bewindslieden in Hongkong en in China aangehouden wordt. Nu, hoe kunnen we garanderen dat Hongkong zichzelf blijft : sterk en rijk, een plaats die vreemde investeringen blijft aantrekken ? Want dat zou even zeer in het voordeel van China zijn als van Hongkong zelf. Mijn partij en ik hebben altijd de Sino-Britse Joint Declaration van 1984 gesteund, en dat doen we nog. Wij hebben nooit om onafhankelijkheid gevraagd. Wij vinden nog steeds dat Hongkong de eerste juli dit jaar, zoals overeengekomen, naar China moet teruggaan. Al wat wij vragen, is dat China al de beloften zou nakomen die het toen in 1984 aan het volk van Hongkong gedaan heeft. We vragen dus niets dat China niet zou willen zien, alleen dingen die China ons al beloofd had. Om die reden zouden de wereldleiders er geen moeite mee moeten hebben om Hongkong in China ter sprake te brengen. Ze moeten China niet confronteren, ze moeten alleen maar helpen Hongkong te bewaren zoals het vandaag bestaat, wat in ieders voordeel is. Toch is dit niet wat wereldleiders en zakenlui willen horen of doen. Terwijl mijn boodschap net voor zakenlieden bestemd is. Neem de rechtsstaat. Iedereen wil dat Hongkong een rechtsstaat blijft. Hoe kan er anders een toekomst voor Hongkong bestaan ? De meest succesvolle economie van de wereld. En dit is niet iets dat moet worden opgebouwd, maar iets dat we al hebben. En terwijl de wereld naar respect voor mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie evolueert, zou Hongkong precies de andere kant uitgaan ? Waarom nu toch ? Als u, in dit land, van ?rechtsstaat? hoort, denkt u aan een onafhankelijk gerecht, een onafhankelijke rechter die de mensenrechten zal beschermen, ook als de regering zelf u aanklaagt. Maar hoe kan onverschillig welke rechter rechtvaardig zijn als de wet zelf dat niet is ? Als de wet, bijvoorbeeld, luidt dat de regering een burger kan vasthouden zonder proces, zolang die regering gelooft dat het in het belang van de staat is, en de minister een certificaat aflevert in die zin dan kan het gerecht daar niet in tussenkomen. Dus eerst en vooral moet de wet de individuele vrijheid beschermen. Voorts wil je ook een onafhankelijk gerecht. En wat zien we in Hongkong ? China controleert daar alles, nu al. Het heeft de regeringsleider voor Hongkong al uitgekozen, Mr. Tung. Dat was zogenaamd op een bijeenkomst van het ?voorbereidend comité? in Peking. Natuurlijk moest die verkozen worden door een vergadering van vierhonderd mensen, het selectiecomité, en in theorie weten we niet wie daarin zetelt, en dus ook niet wie de regeringsleider zal zijn. Maar sinds de Chinese president Jiang Zemin meneer Tung zo warm de hand ging schudden voor alle tv-camera's, weten we het natuurlijk wèl. Want de leden van dat selectiecomité worden benoemd door dat voorbereidend comité, en de lieden dààr zijn natuurlijk allemaal door Peking benoemd. Van mijn partij was daar niemand. Meneer Tung werd verkozen met een o-ver-weldigende meerderheid. Is Mr. Tung erger dan de anderen ? LEE : Weet u, ze luisteren toch allemaal naar Peking. Maar ik zou niet zeggen dat Mr. Tung erger was. Misschien is hij wel de beste. Ze zijn allemaal oké voor China. Ons soort mensen in geen geval, want je hebt vijftig van de vierhonderd stemmen nodig om genomineerd te kunnen worden maar alle vierhonderd zijn ze benoemd door Peking ! Niet eens één stem zou ik krijgen. De stemming is immers niet geheim, die is openbaar. Wie zou dan openlijk voor Martin Lee durven stemmen, wetend dat Peking boos zal zijn ? Nu goed. Er is dus een regeringsleider, een beste man, een integer man. Maar wat voor mogelijkheden heeft die ? Hoe kan die nee zeggen tegen Peking ? Als Peking hem toelaat iets voor Hongkong te doen, dan zal hij iets doen voor Hongkong. Zoniet... Dus, via hem controleert Peking de regering. De volgende stap is dan de wetgever. Wel, uit dezelfde vierhonderd man hebben ze zestig leden gekozen voor de toekomstige wetgevende vergadering. Die heet de Provisional Legislature, de voorlopige legislatuur. Waarom heet die zo ? Omdat volgens de Joint Declaration onze wetgevende macht moet ?samengesteld worden door verkiezingen?. Dan zou je kunnen zeggen : wat bedoelt u met verkiezingen ? Maar dat staat in de Basic Law, onze grondwet die opgesteld werd door China. Er moeten zestig leden zijn, van wie er twintig verkozen worden in democratische verkiezingen, één persoon één stem ; dertig leden aangeduid door ?functionele kiesgroepen? (bijvoorbeeld advocaten, dokters, bankiers verkiezen telkens één lid, zakenlieden verkiezen er veel) ; en de resterende tien worden verkozen door een kiescomité. Nu zou je die vierhonderd een kiescomité kunnen noemen, ook al zijn ze door Peking aangeduid. Maar volgens de Basic Law kunnen ze dan toch maar tien leden aanduiden. Nu kiezen ze iedereen ! Peking weet dus wel dat dit de echte formule niet is, daarom noemen ze het ?voorlopig?. Goed, dat hebben ze dus, een ?voorlopige legislatuur?. Om wat te doen ? Wetten te stemmen. Niet de wetten die wij, de mensen van Hongkong, willen : de wetten die Peking wil, teneinde Hongkong te controleren en de pers te muilbanden. Wij hebben in Hongkong, bijvoorbeeld, de Bill of Rights Ordinance. Die namen we aan in 1991, na het bloedbad van Tian An Men, omdat we de vrijheden in Hongkong wilden beschermen. Daarin staan al de democratische vrijheden opgesomd, behalve het zelfbeschikkingsrecht, die in het internationale verdrag van burgerlijke en politieke vrijheden vermeld staan. Basisvrijheden, die in elk land zouden moeten bestaan, maar met een heel belangrijke bepaling erbij, die de gerechtshoven tanden geeft. Elk gerechtshof in Hongkong krijgt daarbij de macht om elke repressieve wet te schrappen die, volgens dat hof, tegenstrijdig is met die Bill of Rights. Dat is een heel belangrijke macht, en Peking zegt dat die macht herroepen zal worden door de voorlopige legislatuur. Dat is het belangrijkste voorbeeld. Maar er zijn nog andere wetten, die stammen uit de tijd van de Britse administratie. Heel draconische en repressieve wetten, maar die haast nooit gebruikt werden. Dus, toen de Bill Of Rights aangenomen werd, moesten die wetten geamendeerd worden, en dat is wat wij deden. Nu zijn die in orde, en komen overeen met de Bill of Rights. Peking wil de oude wetten terug. Dat zijn wetten in verband met vrije meningsuiting, recht op manifesteren en zo. Ze willen dat de voorlopige legislatuur die repressieve wetten terugbrengt. En dat zal die doen, natuurlijk, omdat iedereen daar gecontroleerd wordt door Peking. Als ik lid zou willen zijn van die voorlopige legislatuur, moet ik genomineerd worden door tien mensen. En nogmaals : zou ik al was het maar één nominatie krijgen ? Ze zouden ervoor moeten tekenen dat ze mij nomineren. Hoe zou iemand dat aandurven ? Bij die vierhonderd zou je er trouwens geen vijf kunnen vinden die zouden durven opstaan voor de zaak van Hongkong. Om die reden hebben wij geweigerd erbij te komen. Niet dat we daartoe in staat zouden zijn, zelfs als we gewild hadden maar het is principieel verkeerd en ongrondwettelijk : tegen de Joint Declaration en tegen de Basic Law. Goed, en de gerechtshoven ? Die worden feitelijk ook door Peking gecontroleerd. Men had ons beloofd, in de Joint Declaration en de Basic Law, dat rechtszaken tot op het hoogste niveau in Hongkong zouden behandeld blijven, het laatste Court of final appeal inbegrepen, niet in Peking. Maar de Basic Law zegt ook dat de interpretatie van sleutelartikels van de Basic Law zelf, niét onder de macht van het Court of final appeal valt. Bijvoorbeeld, als de Voorlopige Legislatuur die zeer belangrijke bepaling bij de Bill of Rights zou herroepen, en dan een wet zou aannemen zoals die Internal Security Act in Singapore, waarbij de staat mensen kan gevangen zetten zonder proces, dan zou dat tegen het internationaal verdrag van burgelijke en politieke vrijheden, en tegen de Basic Law indruisen. Wie beslist er dan ? Op dat hoogste niveau, waar de Basic Law moet geïnterpreteerd worden, moet het hof de zaak naar China verwijzen, waar een politiek lichaam, het permanent comité van het Nationaal Volkscongres in Peking dat is hun parlement , zal beslissen of die wet compatibel is met de Basic Law. En dat zal ja zeggen, en dat zal bindend zijn voor alle gerechtshoven. Zo controleren ze het gerecht, de wetgevende macht, de uitvoerende macht. Daarmee kunnen ze alle wetten veranderen die we hebben. Daarom zeg ik dat onze rechtsstaat bedreigd wordt. Dit is geen democratisch verkozen legislatuur die wetten zal aannemen om de mensenrechten te beschermen. Dit is een legislatuur van jaknikkers die, onder controle van Peking, wetten aanneemt die Peking moeten toelaten Hongkong te controleren, via een door Peking benoemde meneer Tung, de regeringsleider. Dat is de boodschap die ik wil uitdragen. Op het eerste gezicht slecht nieuws, maar dat is mijn fout niet. De Chinezen hebben ons in 1984 beloofd dat onze legislatuur verkózen zou worden, en wij willen dat China die belofte weer opneemt. Het volk van Hongkong dat over Hongkong regeert met een hoge mate van autonomie. Eén land twee systemen, remember ? Dat is niet gemakkelijk, want het kwaad is al geschied. Alle commandoknoppen in Peking zijn klaar en aangesloten. We kunnen nu alleen hopen dat Peking op geen enkele knop zal drukken. En het enige dat wij daaraan kunnen doen, is het aan heel de wereld gaan vertellen, zodat de hele wereld protesteert als China op zo'n knop drukt. Zodat Peking opschrikt, en denkt, misschien moeten we eerst meneer Tung raadplegen, misschien moeten we meneer Tung maar laten doen, hij is ten slotte door onze mensen aangesteld... Dàn zou er een beetje hoop zijn. Dus, dit is mijn boodschap : ten eerste moet het in het belang van elke regering zijn, erop aan te dringen dat China, een machtig land, zich zou aansluiten bij alle internationale verdragen. Ten tweede, vanuit het standpunt van een zakenman, die wil zaken doen en investeren in China. Wat wil die ? Contracten die winst opleveren. Daarvoor heeft hij economische informatie nodig. Ook het slechte nieuws. Maar in China wordt alleen het goede nieuws verspreid, dus waar gaat hij het halen ? In Hongkong : vlakbij en met een vrije pers. Daarom hebben de grootste corporaties van massamedia op wereldvlak allemaal hun regionaal centrum in Hongkong : Reuters, Dow Jones, CNN, BBC... Gebeurt er nu iets met de persvrijheid in Hongkong, welke stad in de regio kan dan Hongkong vervangen ? Geen enkele. Zelfs voor de zakenwereld is het belangrijk dat Hongkong vrij blijft, zie je ? Ongelukkig genoeg denken veel mensen dat ze, als ze meer handel met China willen, moeten zwijgen over Hongkong. Dat zou te vervelend zijn. Als je begint over mensenrechten in Hongkong, krijg je de Chinese leiding tegen, en je krijgt geen contracten. Ik zeg dat dat verkeerd gedacht is. Handel met China en mensenrechten in Hongkong sluiten elkaar niet uit, ze zijn complementair. Als je wil dat de handel met China succes heeft, dan moet je Hongkong vrij houden. Mijn boodschap is nogal omslachtig, maar ze is belangrijk. Hoe kan je China tegen krijgen door over Hongkong te praten ? Je hebt het toch maar over wat goed is voor China ? Als de economie van Hongkong naar de verdommenis gaat, zal dat heel slecht zijn voor de Chinese economie. En voor de communistische regering van China. Het is in hun eigen belang ! Ze zijn bezorgd over hun internationale image, maar als natuurlijk iedereen zijn mond houdt over Hongkong, dan zullen ze zich in de verkeerde richting aangemoedigd voelen. Want natuurlijk, communisten willen controleren, dat hebben ze in hun bloed. Daarom moet de wereld ze zeggen : knoei nou niet aan Hongkong, dat is een juweel ! Maar als je het verknoeid hebt, zal dat juweel je tot last worden ! Is China dan van mening veranderd ? LEE : Welja. Hun oude plan, van 1984, was een goed plan. Nu willen ze alles controleren, dat is ook een plan. Een slecht plan ? Ik denk dat ze hun zelfzekerheid kwijt zijn. Maar kijk naar de geschiedenis. Toen de Rode Wachters, onder de ?Bende van Vier?, naar Hongkong wilden oversteken ze zouden er alles verwoest hebben , werden ze bij de grens tegengehouden door Tsjoe-en Lai. Gedurende 150 jaar Britse overheersing, heeft China altijd zijn legers belet Hongkong binnen te komen. Maar om Hongkong te ruïneren, heb je natuurlijk geen leger nodig. Het is voldoende de sleutelfactoren voor het succes te elimineren, bovenal dan de rechtsstaat, dan stort dat in elkaar. Sus van Elzen Het parlementsgebouw, Legco : een getekende glorie ?Betoging voor vrijheden en tegen China, dat de antibetogingswetten in voorbereiding heeft.