Om te vermijden dat de collegereeks te academisch wordt, werkt de Reuver samen met columnist en essayist Stephan Sanders. "Het idee van de reeks komt van Gijsbert de Reuver", vertelt hij. "Het thema fascineert hem. Meestal wordt in sociologie en politicologie de nadruk gelegd op 'structuren', maar hier gaat het om figuren, zonder wiens individuele inbreng het allemaal anders was gelopen." De Reuver verwijst graag naar een citaat van oud-president Barak Obama: "One voice can change a room. If it can change a room, it can change a city. If it can change a city, it can change a nation. If it can change a nation, it can change the world." Obama bedoelt het positief, maar de Reuver vraagt zich af of het ook de andere kant op werkt.
...

Om te vermijden dat de collegereeks te academisch wordt, werkt de Reuver samen met columnist en essayist Stephan Sanders. "Het idee van de reeks komt van Gijsbert de Reuver", vertelt hij. "Het thema fascineert hem. Meestal wordt in sociologie en politicologie de nadruk gelegd op 'structuren', maar hier gaat het om figuren, zonder wiens individuele inbreng het allemaal anders was gelopen." De Reuver verwijst graag naar een citaat van oud-president Barak Obama: "One voice can change a room. If it can change a room, it can change a city. If it can change a city, it can change a nation. If it can change a nation, it can change the world." Obama bedoelt het positief, maar de Reuver vraagt zich af of het ook de andere kant op werkt.Sanders en de Reuver duiken niet in het verre verleden voor protagonisten, maar zoeken de namen in de recente(re) geschiedenis. Dus geen Napoleon of Nero, maar wel Nixon en Mao. "De politiek is ongetwijfeld het domein waar mad and bad de meest verstrekkende gevolgen kunnen hebben, omdat het het lot van miljoenen mensen aangaat", legt Sanders uit. "Dus ligt de klemtoon op politiek gedreven ideologen, die op een nietsontziende manier hun doel willen realiseren. Het gevaar zit hem in het feit dat derden direct te maken krijgen met de radicale ideeën van die ene persoon. Goedschiks of kwaadschiks.""Toch hebben we ons niet tot de politiek beperkt. Vandaar de selectie van RAFterroriste Ulrike Meinhof bijvoorbeeld." Zij is meteen ook de enige vrouw in de selectie. "Er zijn alleszins minder vrouwelijke ideologen die zo'n grote politieke macht weten te belichamen. Een uitzondering als Angela Merkel kan je moeilijk gek noemen. Vrouwen ontwikkelen zich nog altijd veel langzamer dan mannen in de richting van gekmakende en gewelddadige macht." Wie de selectie ook haalt, is Sepp Blatter, ex-baas van de internationale voetbalorganisatie FIFA. Volgens de initiatiefnemers is er geen domein dat meer aangrenst bij de wereldpolitiek dan de voetbalwereld. Toch moeten de initiatiefnemers achteraf toegeven dat "de potentiële 'gevaarlijke gekken' de politiek, de politieke filosofie of religie opzoeken om van zich te doen spreken."Vreemd genoeg zit Donald Trump niet in de selectie van de collegereeks. "Toen we de reeks opzetten in het najaar van 2016 was Trump nog niet gekozen, en leek het zelfs onwaarschijnlijk dat die man ooit president zou worden", reageert Sanders. "Tijdens de serie colleges heeft de geschiedenis ons ingehaald, maar erg is dat niet. Zo zweeft Trump als de niet genoemde 'gevaarlijke gek' boven alle lezingen. Bijna alle sprekers refereren voor kortere of langere tijd aan hem. Trumps overwinning was niet echt voorspelbaar, toch is die ene persoon druk bezig de structuur van de Amerikaanse samenleving, en zeker het algehele leefklimaat drastisch te veranderen. Zo'n massale 'wisseling van gemoed' komt in democratieën zelden voor en dat allemaal door de persoonlijkheid van één man. Trump ontbreekt vanzelfsprekend niet in het boek. Zijn silhouet hangt erover.""De collegereeks was ook toegankelijk voor niet-studenten. De verdeling tussen studenten en lezers van De Groene Amsterdammer - waaraan Sanders verbonden is - was fiftyfifty, al moet gezegd dat de tweede groep meer uithoudingsvermogen had. Zij waren wat ouder, meer ervaren en misschien ook meer gedreven dan de studenten, die soms verstek lieten gaan. Maar de wisselwerking tussen de oudere Groene lezer en de jongere student was fascinerend. Van Mao had de Groene lezer nog een poster op zijn studentenkamer hangen, terwijl de student zat te denken: 'Mao, ja die ken ik ergens van'", lacht Sanders. "Maar de collegereeks was een succes. We kregen fijne, opbouwende kritieken en complimenten."Dat succes leidt tot een boek dat verschijnt bij de Amsterdam University Press. Deze keer eindigt de titel op een vraagteken: Gevaarlijke gekken? "De oorspronkelijke titel was bedoeld als provocatie", bevestigt Sanders. "In academische kringen spreken ze liever niet van 'een gevaarlijke gek'. Dat is straattaal, terwijl een academicus eerder relativeert en nuanceert. Een aantal sprekers had aanvankelijk ook kritiek op de titel van de reeks. Om daarna in iets mildere bewoordingen toch bij hetzelfde uit te komen. Maar voor het boek is de vraag interessanter dan de provocatie. En het spreekt vanzelf dat Trump wel in het boek aan bod komt.""Wat we leerden uit de lezingenreeks en het boek? Dat niet alles terug te voeren is op 'structuren' en 'systemen', en dat een individuele enthousiasteling veel onheil kan aanrichten. Zijn of haar engagement kan net zo goed ongunstig uitpakken. 'Gevaarlijke gekken' bestaan, al heeft niet iedereen evenveel invloed en macht. Maar zeker de persoon die een staat of een grote organisatie belichaamt, kan met een juiste dosis van mad en bad de dijken doen doorbreken." Zijn De Reuver en Sanders pessimistisch voor de toekomst? "De macht en invloed die slechte of gekke mensen op de geschiedenis of op een land kunnen hebben, lijkt nog altijd te worden onderschat. In zekere zin is dit boek daardoor ook een pleidooi voor waakzaamheid en gematigd pessimisme."Net als bij de collegereeks, krijgt psychiater en emeritus professor Frank Koerselman in het boek het eerste woord. Het is duidelijk dat de psychiatrie niet graag het woord 'gek' gebruikt. "Psychiaters en patiënten ervaren die term als beledigend. Misschien is dat een te overgevoelige reactie. Je zou het woord 'gek' kunnen gebruiken voor iedereen met een psychiatrische aandoening. De vraag is alleen, wie heeft zo'n psychiatrische aandoening? Om dat vast te stellen, gebruikt de psychiatrie een handboek: de DSM-5. DSM staat voor Diagnos-tic and Statistical Manual of Mental Disorders. De vijfde editie dateert van 2013. Volgens DSM moet iemand met een psychiatrische stoornis een minimaal aantal psychische klachten hebben, waarvan hij link last heeft. Dat is een te ruime omschrijving.""Nogal wat auteurs hebben bovendien moeite met de vraag of je iemand kunt of mag diagnosticeren vanop afstand. Want dat is wat hier gebeurt. Ze wijzen diagnose op afstand niet af, maar proberen te nuanceren en nemen een voorzichtig, gereserveerd standpunt in", zeggen De Reuver en Sanders. "Is een dergelijke manier van werken wel ethisch verantwoord? Aleksander Korzec en Mecheline H.M. van der Linden verklaren in hun bijdrage over Trump in het boek dat diagnose op afstand verdedigbaar is. Dat ook in de VS een heftig debat gaande is over nieuwe vormen van diagnostiek blijkt uit de bundel The Dangerous Case of Donald Trump, waarin 27 vooraanstaande psychiaters en experts op het terrein van geestelijke gezondheid uit de VS Trump onder het vergrootglas leggen."Welke 'gek' kan gevaarlijk worden? "Dat kan gebeuren in een toestand van psychose. Zulke mensen moeten soms gedwongen worden opgenomen", zegt professor Koerselman. Dat is vooral het geval bij achterdochts- en grootheidswanen. "De geschiedenis telt veel gevaarlijke tirannen, maar daarom waren ze nog niet gek. Daarvoor moeten hun ideeën heel duidelijk afwijken van de algemene opvattingen in hun omgeving. Is dat het geval, dan wordt zo'n machthebber niet meer gevolgd, maar eerder afgezet. Dat gebeurt bij de Romeinse keizers Calligula en Heliogabalus. Die laatste beschouwt zichzelf als een zonnegod en dat is niet eens zo ongebruikelijk. Hij is wel een allochtoon die een buitenlandse religie probeert op te leggen, en dat is voor de Romeinen een stap te ver.""De Franse koning Karel VI krijgt in 1392 een acute achtervolgingswaan. Nadat hij verschillende leden van zijn gevolg met een zwaard heeft gedood, wordt hij overmeesterd. De rest van zijn leven zit hij opgesloten, terwijl zijn zoon het land bestuurt. Zijn Hitler, Stalin of Mao ook psychotisch? Hun ideeën worden wel door hun omgeving gedeeld. Hun tegenstanders beschouwen hen als gevaarlijk, maar meestal niet als echt gek. Dat de Amerikaanse president Nixon aftreedt, is omdat hij de wet heeft geschonden, niet omdat sommigen vinden dat hij door extreme achterdocht niet meer in staat is om te regeren."Politieke leiders met persoonlijkheidsstoornissen zijn een ander paar mouwen. Volgens het DSM-classificatiesysteem is pas sprake van een persoonlijkheidsstoornis wanneer iemand structureel door onaangepaste gedachten of gedragingen zelf ernstig lijdt of disfunctioneert. "Structureel betekent permanent aanwezig", verduidelijkt Koerselman. "Sommige persoonlijkheidsstoornissen brengen meer dan andere het risico met zich mee dat ze tot conflicten leiden. Wie aan narcistische persoonlijkheidsstoornissen lijdt, is constant bezig met opscheppen over zichzelf. Die houdt ervan anderen te kleineren en te intimideren. Maar is dat zo ongewoon? Het wordt pas een stoornis als iemand daardoor binnen zijn eigen milieu disfunctioneert. Dat Trump zichzelf voortdurend ophemelt en anderen vernedert, weet iedereen. Maar disfunctioneert hij in eigen milieu? Wat is dat milieu trouwens? De wereldgemeenschap? Bij Trump is dat eerder zijn kring van aanhangers. We zouden willen dat de ambities van een Amerikaanse president verder reiken, maar mag je het een stoornis noemen als dat niet het geval is? Als een machthebber narcistisch is, dan is dat tot op zekere hoogte onontbeerlijk."Erger is het gesteld met personen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis, beter bekend als psychopathie. "Zulke mensen kunnen zich niet inleven in andermans gevoel", verduidelijkt professor Koerselman. "In tegenstelling tot autisten gaan ze voor eigen gewin. Ze leren niet van negatieve feedback, waardoor ze in een negatieve spiraal belanden. Die beide kenmerken maken psychopaten potentieel gevaarlijk. Wanneer volwassenen zich niet kunnen inleven in een ander en niet gevoelig zijn voor enige vorm van sanctie, ontbreken bij hen alle remmen. Zeker als ze van het kille en berekende type zijn, kunnen psychopaten zonder enig berouw veel schade toebrengen. Bovendien beschikken ze vaak over sociale intelligentie. Ze voelen niet aan wat een ander ervaart, maar kunnen het wel begrijpen en dus manipuleren. Eerst zijn ze charmant en vriendelijk, daarna slaan ze meedogenloos toe. Dat zulke mensen op machtsposities niet ongevaarlijk zijn, ligt voor de hand. En de kans dat ze op belangrijke posities terechtkomen, is niet gering. Zij kunnen immers concurrenten uitschakelen en anderen naar hun hand zetten. Ze hebben ook vaak aanhangers, die hen bewonderen en meeliften op hun macht. Ze gaan voor hen door het vuur en daar maken ze gretig ge(mis)bruik van.""Ook een combinatie van persoonlijkheidsstoornissen is mogelijk. Het samengaan van een narcistische en een psychopathische of antisociale persoonlijkheidsstoornis komt nogal eens voor. Beide aspecten versterken elkaar dan in één persoon, met alle risico's van dien. Wanneer daarbij ook nog eens sadisme komt, zoals het beleven van genot aan andermans angst, pijn of verdriet, krijgen we met uitzonderlijk gevaarlijke personen te maken. In de normale maatschappij lopen die op een bepaald moment meestal wel tegen de lamp, wat hen in de gevangenis doet belanden. Wanneer ze het tot dictator hebben gebracht, bestaat de kans dat ze na verloop van tijd worden afgezet als ze het te bont maken. Voordat het zover is, kunnen ze al veel schade hebben aangericht. In feite komt echte gekte bij machthebbers niet vaak voor, toch niet langdurig", besluit Koerselman. "Maar als je 'gek' ruimer opvat, kunnen mensen met een persoonlijkheidsstoornis op machtsposities serieuze schade aanrichten."