Voor de Tibetanen is hij de vereerde godskoning, voor de Chinezen een gehate opruier die hun olympiade verpest, voor het Westen een spirituele en politieke leider die ook in Indiase ballingschap de zaak van zijn onderdrukte landgenoten met hand en tand verdedigt. Dit zijn cruciale tijden voor hem. Na jaren van politieke verstarring is de Tibetaanse kwestie op een dramatische manier in beweging gekomen. De rol daarin van de man wiens titel 'oceaan van wijsheid' betekent, is bijna even groot als die van de bezetters van zijn oude vaderland.
...

Voor de Tibetanen is hij de vereerde godskoning, voor de Chinezen een gehate opruier die hun olympiade verpest, voor het Westen een spirituele en politieke leider die ook in Indiase ballingschap de zaak van zijn onderdrukte landgenoten met hand en tand verdedigt. Dit zijn cruciale tijden voor hem. Na jaren van politieke verstarring is de Tibetaanse kwestie op een dramatische manier in beweging gekomen. De rol daarin van de man wiens titel 'oceaan van wijsheid' betekent, is bijna even groot als die van de bezetters van zijn oude vaderland. DALAI LAMA: De Chinezen hebben een andere variant verkozen. Ze inviteren me niet maar sluiten me uit. En ze beschuldigen me. DALAI LAMA: Ach, allemaal loze woorden. Waar ik niet tegen kan, is dat de Chinese autoriteiten de Tibetanen in mijn vaderland dwingen om mij te beschimpen en om zich onder bedreigingen van mij te distantiëren. DALAI LAMA: Als ze dat geloven, moeten ze naar Oslo gaan en ervoor zorgen dat me de Nobelprijs ontzegd wordt. Nee, natuurlijk ben ik de geweldloosheid toegedaan, dat was altijd zo en dat zal zo blijven. Ik heb de Chinezen gevraagd om tot bij mij in Dharamsala te komen. Ze mogen al mijn papieren en toespraken onderzoeken, ze kunnen alles zien. En dan moeten ze hun beschuldigingen staven. DALAI LAMA: Ik neem aan dat die er zijn geweest. Ik veroordeel dat, en het stemt me triest als mijn landgenoten zo handelen - ook als het gegarandeerd gebeurd is uit frustratie wegens het feit dat ze in eigen land slechts tweederangsburgers zijn. Dat is geen verontschuldiging voor het geweld. Ik heb voorgesteld om een internationaal onderzoek in te stellen. Eén ding is zeker: het waren vooral onschuldige Tibetanen die geleden hebben onder de brutaliteit van de politie en het leger. Maar ook wij hebben geen volledig beeld van wat er precies in Tibet is gebeurd. DALAI LAMA: We hebben weinig exclusieve bronnen. Af en toe een gsm-oproep, een mededeling op het internet. Die nieuwe media zijn natuurlijk sterk gecensureerd, maar Peking heeft het moeilijk om er honderd procent vat op te krijgen. DALAI LAMA: Ik heb gehuild. Ik zat bij de minister-president van onze regering-in- ballingschap en de tranen sprongen ons in de ogen. Zo veel leed, zo veel vertwijfeling. DALAI LAMA: Ik heb ook af en toe gevloekt, jammer genoeg. Maar woede kende ik niet, want woede betekent dat je iemand schade wilt berokkenen. Mijn geloof helpt me om zulke negatieve emoties te overwinnen en mijn evenwicht te vinden. Elk van mijn boeddhistische rituelen is een geven en nemen. Ik krijg Chinees wantrouwen en ik geef medeleven terug. Toegegeven, dat viel me de laatste weken niet makkelijk. DALAI LAMA: Ondanks alle angsten en zorgen ben ik in het reine met mezelf. Ik heb geen slaapstoornissen. Dat komt misschien omdat ik natuurlijk ook voor de Chinezen bid. Voor hun leiders. En ook voor degenen die bloed aan hun handen hebben. DALAI LAMA: Ja, en er staat nog een gespreksronde op het programma. Alsnog bestaan er grote meningsverschillen over oorzaak en aard van de recente onrust in Tibet. Toch zijn beide partijen bereid gebleken om de problemen in Tibet gemeenschappelijk aan te pakken. DALAI LAMA: Beide partijen hebben ook concrete voorstellen gedaan. Ze kunnen dienen als basis voor de formele gesprekken tijdens de volgende ronde. DALAI LAMA: De waarheid ligt in de feiten, zei Deng Xiaoping. De sfeer is nu alvast aangenaam, schijnt het, de houding van de tegenpartij niet agressief maar respectvol. Een doorbraak is nog heel iets anders. DALAI LAMA: Mij interesseren alleen serieuze discussies, waarin het om de kern van de problemen gaat. Die zijn hoogst welkom, zonder voorbehoud. En ze moeten ook naar buiten toe transparant zijn - gedaan met geheimtaal achter de schermen. Maar inderdaad, de internationale druk op Peking heeft gewerkt. Ik kan slechts elke vrije maatschappij aanmoedigen om die druk vol te houden. De hele wereld moet ons helpen. De Chinezen zijn ten zeerste begaan met hun internationaal aanzien. DALAI LAMA: De Chinezen moeten eindelijk toegeven dat er een probleem-Tibet bestaat. Daarover zou het in de volgende gespreksronde moeten gaan. Anders dan bij vroegere onlusten ging het dit keer niet alleen om Lhasa, niet alleen om de zogenaamde autonome regio Tibet; de protesten omvatten alle Tibetaanstalige delen van China, zelfs aan de universiteit van Peking demonstreerden Tibetaanse studenten. Een zo overweldigende motie van wantrouwen aan het adres van de communistische regering en haar politiek laat zich niet wegdiscussiëren. Peking moet weten: er is in de afgelopen 50 jaar iets verschrikkelijk fout gelopen. DALAI LAMA: Alles wat ze geprobeerd hebben. Onderdrukking en foltering hielpen niet in Tibet, de politieke omscholing is mislukt. De overheersing van het land door ingeweken Han-Chinezen en de politieke indoctrinatie konden de Tibetanen niet monddood maken. Toen probeerden Pekings leiders het met programma's ter verbetering van de levensstandaard, ze pompten gelden in infrastructuurprojecten en moesten vaststellen dat de Tibetanen hun culturele autonomie en spiritualiteit veel belangrijker vonden. Na jaren van onderdrukking vertrouwen de Tibetanen de Chinezen gewoon niet meer. Nu staan de machthebbers uit Peking, die negen in het politbureau die over 1,3 miljard mensen beslissen, op een kruispunt. Ik hoop dat ze besluiten tot een fundamenteel nieuwe politiek, een realistische politiek. DALAI LAMA: Onze politiek van verregaande autonomie voor Tibet biedt de beste kansen. De Tibetanen moeten beslissingsmacht hebben voor alle culturele, religieuze en ecologische kwesties. Dat is iets heel anders dan staatsonafhankelijkheid. Ook dat nieuwe Tibet zou volkenrechtelijk behoren tot de Chinese Volksrepubliek, die bevoegd zou blijven voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Als Peking instemt met zo'n model, dan komt het gegarandeerd niet meer tot zo'n uitbarsting als nu. Dat is de eerste, de positieve variant. DALAI LAMA: Die bestaat in het gevaar dat de Chinese leiding denkt dat de kans op pacificatie van Tibet verkeken is, dat ze de loyauteit van de Tibetanen voor altijd verloren heeft. Dan zal ze het land en zijn bodemrijkdommen totaal willen beheersen, onze landgenoten nog brutaler onderdrukken en ze definitief tot een onbeduidende minderheid in eigen land maken. Variant nummer twee: een Tibet van de Han-Chinezen. Einde van de dialoog met ons, einde van alle maatregelen om vertrouwen te wekken. DALAI LAMA: Ik heb mijn landgenoten afgeraden om tegen de olympische vlam te demonstreren. Ik weet niet wat ervan komt. Misschien doe ik nog een nieuwe oproep. De Chinezen beschuldigen er me toch altijd van de Olympische Spelen en de fakkelloop te saboteren. In werkelijkheid heb ik de toekenning van de Spelen aan Peking van het begin af aan toegejuicht. DALAI LAMA: In rustiger tijden zou ik er mij niet over opwinden. Maar nu heb ik begrip voor de protesten, zonder ze daarom te steunen. Ik heb ook de organisatoren van de zogenaamde vredesmars van hier in Dharamsala tot aan de grens met de Volksrepubliek, gevraagd om af te zien van hun voornemen. De mars zou tot rellen met de bewapende grenswachten kunnen leiden. Maar ik kan slechts raad geven, geen andere meningen onderdrukken. Ik hoop dat de Chinezen dit alles niet als een voorwendsel gebruiken om een nieuw bloedbad aan te richten. DALAI LAMA: Ik heb uiteraard begrip voor het ongeduld van de jongeren. Maar ze hebben geen concept, alleen emoties. Ik ken dat soort dromerijen al lang en ik had gehoopt dat ze al lang uit de wereld waren. Even afgezien van de morele vraag - wat betekent dat: de Tibetanen moeten naar de wapens grijpen, om hun onafhankelijkheid af te dwingen? Welke wapens, van waar? Van de moedjahedien in Pakistan misschien? En als we ze hebben, hoe brengen we ze dan naar Tibet? En wie gaat ons ter hulp komen als de gewapende onafhankelijkheidsoorlog eenmaal begonnen is? De Amerikanen misschien? DALAI LAMA: Daarin hebt u gelijk. En toch was er een groot verschil: Gandhi kon vrij argumenteren voor een rechtbank; probeer dat maar eens in Lhasa. De Britse imperialisten waren wel erg, maar de Chinezen vandaag zijn veel erger. DALAI LAMA: Dat is waar. U moet weten dat ik een groot voorstander ben van de 'harmonische maatschappij' die tegenwoordig door de partijleiding gepropageerd wordt. Geen woorden maar daden, evenwel. Op de lange termijn ben ik optimistisch voor China. Het valt niet mee om mensen met geweld te blijven onderdrukken - zoals de voorbeelden van de Sovjet-Unie en de Oost-Europese landen aantonen. De Chinese maatschappij is al in beweging, er zijn al veel positieve veranderingen. De Chinezen ontdekken opnieuw de religie, ex-partijleider Jiang Zemin is een boeddhist, net zoals ex-premier Zhu Rongji. Ook heel wat zakenlui en studenten hebben interesse voor het boeddhisme, op het internet verschijnen boeiende artikels die kritisch zijn voor de regering. Daardoor kan de sympathie en de solidariteit met de Tibetaanse zaak groeien. DALAI LAMA: Heimwee niet. Het vaderland is waar men zich thuis voelt en goed wordt opgenomen. Dat is in India natuurlijk het geval, maar ook elders. DALAI LAMA: Ik bedoelde het precies zoals ik het zei. Ik verheug me op een leven als simpele monnik. Nu ja, misschien was het ook wel een beetje als waarschuwing bedoeld. DALAI LAMA: Ik moet voor zes miljoen Tibetanen spreken, dat is mijn morele plicht. En de culturele rechten en vrijheden moeten gelden voor alle Tibetanen. Zoals het in de grondwet staat. DALAI LAMA: Ik zal geen politieke rol meer hebben, ook geen nadrukkelijk religieuze. Als de dag van mijn terugkeer komt, als er een zekere mate van pluralisme, vrije meningsuiting en wettelijkheid heerst in Tibet, dan zal ik mijn hele historische gezag overdragen aan de lokale regering. DALAI LAMA: Er zijn verschillende modellen, waarbij de wil van het Tibetaanse volk doorslaggevend moet zijn. Ik heb ook al gedacht aan een referendum over deze vraag. Alles is denkbaar: een conclaaf zoals in de katholieke Kerk, een vrouw als opvolgster, geen dalai lama meer of misschien twee, want de Communistische Partij heeft zich merkwaardigerwijs het recht toegewezen om ook voor wedergeboortes bevoegd te zijn. DALAI LAMA: Men heeft me unaniem gevraagd om zelf mee te werken aan mijn opvolging en de instelling in leven te houden. Maar ik hoop dat de tijd niet al te snel gaat en ik nog 10 of 20 jaar heb om de zaken te bekijken. Als we tegen die tijd nog in ballingschap zijn, zal mijn opvolger vermoedelijk ergens in India, alleszins buiten Tibet gevonden moeten worden. DALAI LAMA: En dat wil ik graag zo houden. Ook als ik naar Lhasa zou terugkeren, wil ik blijven reizen. Ik voel me een wereldburger en ben zeer geïnteresseerd in de verbanden tussen wetenschap en boeddhisme. Mijn belangrijkste doelstellingen zijn de bevordering van de fundamentele menselijke waarden en de uitwisseling tussen de religies. Dan komt Tibet. COPYRIGHT DER SPIEGEL/VERTALING: JAN BRAET