Een eenzaam kanon langs de weg van Goma naar Rumangabo herinnert aan de doortocht van de M23-rebellen vorig jaar. In der haast achtergelaten, op de vlucht voor het oprukkende Congolese leger. Nu is het speelgoed voor kinderen uit de buurt. Sinds de Congolese en VN-troepen de zone rond Goma hebben heroverd, heet de weg naar Rumangabo relatief veilig te zijn. Toch zou net hier Emmanuel de Merode (43), sinds 2008 directeur van het Virungapark, op 15 april in een hinderlaag worden gelokt. Hij had net bij de procureur in Goma een bezwarend dossier ingediend tegen Soco International, een Brits oliebedrijf dat via een achterpoortje in de Congolese wet onlangs een vergunning kreeg om in het park naar olie te zoeken.
...

Een eenzaam kanon langs de weg van Goma naar Rumangabo herinnert aan de doortocht van de M23-rebellen vorig jaar. In der haast achtergelaten, op de vlucht voor het oprukkende Congolese leger. Nu is het speelgoed voor kinderen uit de buurt. Sinds de Congolese en VN-troepen de zone rond Goma hebben heroverd, heet de weg naar Rumangabo relatief veilig te zijn. Toch zou net hier Emmanuel de Merode (43), sinds 2008 directeur van het Virungapark, op 15 april in een hinderlaag worden gelokt. Hij had net bij de procureur in Goma een bezwarend dossier ingediend tegen Soco International, een Brits oliebedrijf dat via een achterpoortje in de Congolese wet onlangs een vergunning kreeg om in het park naar olie te zoeken. Wie schoot is niet bekend. De Merode heeft vijanden genoeg. 'M23 is verslagen, maar we hebben ernstige problemen met het FDLR, Maï Maï-milities en andere gewapende groepen. Ze zitten allemaal in het park.' Wat drijft een Belgische edelman die opgroeide in Kenia om een natuurpark van 8000 vierkante kilometer te gaan leiden, en zijn leven op het spel te zetten voor de bedreigde berggorilla's? EMMANUEL DE MERODE: Minder dan vroeger, maar dat komt ook doordat er na de vorige strooptochten minder wilde dieren zijn. Onze rangers leveren goed werk. Ze kunnen geregeld stropers arresteren. We hebben ook een nieuwe eenheid bloedhonden, waarvan er twee getraind zullen worden om gestroopte dieren op te sporen. We moeten alert blijven, want stropers worden steeds inventiever. Er worden nog altijd nijlpaarden, olifanten, antilopen en buffels gedood. Hoeveel is door de oorlog moeilijk te zeggen, want tot enkele maanden geleden controleerde M23 grote delen van het park. DE MERODE: Jammer genoeg niet helemaal. De illegale kap van oerbossen voor houtskool blijft een gigantisch probleem. Samen met het WWF proberen we die houtkap tegen te gaan en aan de lokale bevolking een alternatief te bieden, maar het gebeurt op zo'n grote schaal dat we het niet kunnen beheersen. Vooral rond de vulkaan Nyiragongo worden massaal bomen gekapt.Het FDLR heeft een verdedigingsgordel opgetrokken in ruil voor een deel van de koek. Houtskool uit Virunga is jaarlijks goed voor 35 miljoen dollar, terwijl de totale officiele export van mineralen uit Noord-Kivu maar 10 miljoen dollar bedraagt. Houtskool is voor veel gewapende groepen veruit de belangrijkste bron van inkomsten. DE MERODE:(zucht) We verloren net nog een ranger. Twee anderen liggen zwaargewond in het militair hospitaal in Goma. Een patrouille werd in de rug aangevallen door FDLR-rebellen. DE MERODE: Zeker. Ik werd in 2008 aangesteld als directeur, maar werkte al sinds 1993 voor nationale parken in de regio. Ik wist dus hoe het er toeging. Ik werkte zeven jaar in het noordelijker gelegen nationaal park Garamba, ook daar waren er ernstige problemen met ivoorstropers. DE MERODE: Ik ben me bewust van de risico's, maar we hebben hier een missie. We kunnen dit park en zijn bewoners niet aan de willekeur van gewapende groepen overlaten. Als overheidsambtenaren is het onze taak de wet hier te laten gelden. Maar met 381 rangers zijn we sterk in de minderheid, dus we moeten zorgvuldig kiezen op welke fronten we willen strijden. Dat neemt natuurlijk niet weg dat elke vermoorde ranger een persoonlijk drama is. We hebben een fonds opgericht om hun families te ondersteunen. Sinds ik directeur ben, was 2011 ons meest rampzalige jaar. Toen verloren we elf mensen. 2013 was ook bloedig, door de oorlog met M23. (Denkt na) Eigenlijk was elk jaar moeilijk. Hopelijk wordt 2014 eens een goed jaar. DE MERODE:(lacht) Dat vinden wij toch, ja. Ze zijn heel gedisciplineerd. Problemen zoals corruptie en seksueel geweld hebben we niet. Wat niet wegneemt dat we onze aandacht geen moment kunnen laten verslappen. In dit deel van de wereld moet je heel voorzichtig omspringen met elke man die een geweer draagt. Er is veel training, discipline en constante monitoring nodig. Ook voldoende compensatie is essentieel. Krijgen ze dat niet, dan zullen ze zich misdragen. DE MERODE: De rangers krijgen het minimumloon, 35 dollar per maand. Daar kun je niet van leven, het zet de deur wagenwijd open voor corruptie. Daarom betalen wij een supplement, zodat ze maandelijks 200 dollar verdienen. De Congolese autoriteiten hebben het budget niet om een park als Virunga te beheren, dus proberen wij middelen te halen uit schenkingen en toerisme. Geld inzamelen is een groot deel van mijn job. DE MERODE: Absoluut! Tussen 2009 en 2011 hebben we al een ongelooflijke groei gerealiseerd. In 2009 hadden we 500 bezoekers, een jaar later 1800, en in 2011 al 3300 - alleen voor trektochten naar de gorilla's en de vulkaan. Toen begon de oorlog met M23 en werd het te gevaarlijk om toeristen te ontvangen. In het gebied van de berggorilla's zijn de rebellen verdreven, daar willen we het toerisme weer opstarten. Daarna komt ook de Nyiragongovulkaan weer op het programma, naast bezoeken aan de chimpansees en misschien aan de leeuwen in de savanne in het noorden van het park. De laaglandgorilla's, riviertrips, safari's... de mogelijkheden zijn onbegrensd. In het Rwenzori-gebergte hebben we gletsjers en pieken tot vijfduizend meter, hoger dan de Mont Blanc. Er zijn zelfs stranden aan de oevers van de meren. DE MERODE: Om de economie aan te zwengelen. De lokale gemeenschappen zitten compleet aan de grond door de conflicten van de afgelopen jaren. Toerisme creëert werkgelegenheid. Dertig procent van onze inkomsten uit toerisme gaat naar sociale projecten voor de bewoners van het park. DE MERODE: Ook mensen die geen honger hebben zijn daar moeilijk van te overtuigen. Ze beschermen alleen wat waardevol voor hen is. Dat is des mensen. In Alaska wordt een gebied ook maar beschermd zolang er geen olie te winnen valt. Natuurbeheer moet een economische meerwaarde hebben. Pas dan overtuig je de gemeenschap van het belang ervan. Zonder toerisme is het simpelweg onmogelijk om gorilla's te blijven beschermen. DE MERODE: Ik kan hier makkelijk mijn hele leven blijven. Ik heb de beste job ter wereld. Natuurbeheer is mijn leven, en daarvoor is er geen mooiere plek dan hier. Ik krijg van de Congolese overheid heel veel vrijheid om te doen wat er volgens mij moet gebeuren. Beter dan dit wordt het niet. Ik blijf zolang mijn oversten mij hier willen. DE MERODE: Dat is de prijs die ik betaal om hier te zijn. In december zijn mijn vrouw en twee dochters voor het eerst een week op bezoek gekomen. Ik zou ze graag hier zien wonen, maar dat is niet realistisch. Mijn dochters zijn nog jong en mijn vrouw heeft haar leven in Kenia. Als ik hier niet meer nodig ben, ga ik terug naar mijn familie. Dat zal het afscheid van deze job ruimschoots compenseren. DOOR JAN DE DEKEN IN CONGO'Ik heb de beste job ter wereld. Beter dan dit wordt het niet.'