Het standpunt van Peking over de kroonkolonie Hongkong was altijd al dat ze van Groot-Brittannië naar China terug moest keren. Maar wat is daar intussen voor voorzien ? Te weinig, zo blijkt nu.
...

Het standpunt van Peking over de kroonkolonie Hongkong was altijd al dat ze van Groot-Brittannië naar China terug moest keren. Maar wat is daar intussen voor voorzien ? Te weinig, zo blijkt nu. NOOIT moet de bezoeker die Hongkong aandoet, uit het oog verliezen dat hij geleende grond betreedt. Daartoe wordt hij ook niet aangemoedigd : de Hongkongse bevolking bestaat in overweldigende meerderheid uit Chinezen, die meestal alleen Cantonees Chinees spreken en zeker niet denken dat Londen hun hoofdstad is. Met wat ze wèl denken, daar lopen de meesten niet mee te koop, zeker niet nu het Sluitingsuur nadert : 1 juli 1997, de wederinlijving bij China. Toch vallen zonder zoeken uitspraken te horen als : ?Hoe dan ook, volgend jaar komen wij allemaal weer thuis.? Is het dat wat de meerderheid denkt ? Wellicht niet, maar het is een gedachte die leeft. Of de leiding in China die gedachte zelf koestert, is moeilijk te achterhalen. Peking is ten slotte de hoofdstad van het Chinese schimmenspel en niemand weet wat daar precies voorbereid wordt kwatongen beweren dat ze het in Peking ook niet weten. Het is nogal gemakkelijk gruwelvoorspellingen te doen over, bijvoorbeeld, het Volksbevrijdingsleger dat de eerste juli Hongkong Central binnenvalt en een groot Tian An Men-bloedbad aanricht onder de Hongkongers. De vraag is dan : en wat doen ze daarna ? Volgens de nuchtere opmerking van een hoge ambtenaar heeft Hongkong immers een economie die bijna precies even groot is als die van de hele Chinese Volksrepubliek. Wat zullen ze daar dan mee doen, na juli volgend jaar ? De ambtenaar denkt dat ze exact gaan doen wat afgesproken werd in de onderhandelingen : Hongkong met rust laten. PLAN.Het is natuurlijk ook niet zo dat de Chinese leiders geen andere zorgen aan hun hoofd hebben. Ze zitten met hun half opengebroken China, waar de maoïstische ideologie afgezworen is en het zogenaamd socialistische systeem bijna afgebroken, en waar miljoenen werkloze boeren in stoeten het land afschuimen op zoek naar betere levensvoorwaarden. Het grootste gevaar dat China bedreigt, is een sociale explosie. Niet alleen Peking is daar bang voor, ook alle buurlanden vrezen die. Daarbij zijn ze onderling verdeeld in clans en coteries, provincies, partij en leger. En iedereen weet dat, terwijl de oude Deng Xiaoping op sterven ligt, posities en stellingen worden ingenomen voor de machtsstrijd die onvermijdelijk zal losbarsten na zijn dood. De leiding in Peking heeft dus eigenlijk geen tijd voor de subtiliteiten van Hongkong en van zijn gouverneur Chris Patten. Ze wil de duidelijke afspraak dat alles daar zal blijven zoals het was en geen spelletjes, met denkbeelden als democratie, juridische garanties en onafhankelijke vakbonden, want dat zijn dingen, denkt ze, die naar Solidarnosc-situaties voeren. En Solidarnosc heeft het Sovjet-rijk ten val gebracht, niet het Amerikaanse imperialisme. Zo denken ze. En een Hof van Beroep dat tegen de wensen van Peking in zou kunnen gaan, dat willen ze niet. Het zijn oude heren die het daar voor het zeggen hebben. Ze willen de zaken kalm aan zien gaan, maar in Hongkong is er nu eenmaal niets dat kalm aan gaat. En nu is er dus die ruzie, met de Britten en met gouverneur Chris Patten, die de Hongkongers zelf verdeelt, op een jaar van het Sluitingsuur. Bestaat er, denkt de bezoeker bij nader beschouwen van de evenementen, een plan ? Weten de heren in Peking waar ze mee bezig zijn ? Er is, daar in Peking, het Nationaal Volkscongres : in naam een volksvergadering, een soort parlement. Daarin zetelen vertegenwoordigers uit alle Chinese provincies. Uit Hongkong onder anderen mevrouw Liu Yiu Chu, een advocate die China hielp adviseren bij de onderhandelingen met Londen, en die in het redactiecomité van de Basic Law zetelde, de ?mini-grondwet? voor Hongkong na 1997. Zij was fervent pro-Chinees, maar is zich de afgelopen maanden kritisch beginnen uitlaten over de eisen die Peking aan Hongkong pretendeerde te stellen. LIU YIU CHU : Vanuit het Chinese standpunt gezien, is de kwestie Hongkong nooit zomaar die kwestie alleen geweest. Het ging altijd ook over het terugwinnen van Taiwan, en van Macau. De formule één land twee systemen was oorspronkelijk geformuleerd als een manier om het land te herenigen met Taiwan. Hongkong en Macau kwamen erbij en kwamen dan éérst, vanwege de tijdsfactor : het leasingcontract met betrekking tot Hongkong dat ten einde liep, en twee jaar later dan, in 1999, Macau, en dan Taiwan, waar zo geen datum op staat. We horen nu dat de recente presidentsverkiezingen in Taiwan met algemeen stemrecht van groot gewicht waren in deze kwestie. En zeker dat, daarvoor nog, de aankomst van Chris Patten als gouverneur van Hongkong de plannen gewijzigd heeft. Maar ik geloof dat de doorgaande trein nooit eenreële mogelijkheid geweest is. Ik vermoedde van in het begin al dat dat een Brits manoeuvre was : eerst een aanlokkelijk voorstel doen om iedereen op z'n gemak te stellen, en dan op het juiste moment iemand in de administratie droppen die de politiek omgooit. Dan zou de staat beweren dat dit gewoon een persoonlijke manier was om het bestaande akkoord te interpreteren, en dat ze daarom hun woord nog niet braken. Want wat was precies die doorgaande trein ? Het was een concept, gemaakt om de Chinezen zover te krijgen dat ze instemden met een versnelde democratisering in Hongkong : meer rechtstreeks verkozen zetels. Dan zouden ze samenwerken, en de laatste ambtstermijn van de Wetgevende Vergadering de Legco zou dezelfde samenstelling kennen als de eerste onder de Basic Law. Dat zou een naadloze overgang toelaten. Dus China zei, goed, meer zetels. Eens dat akkoord gesloten was, begonnen diplomatieke onderhandelingen achter gesloten deuren. De hele tijd bleef China geloven dat de doorgaande trein mogelijk was. Ik heb nooit geloofd dat Groot-Brittannië zijn belofte zou houden, maar ik was de enige. Lu Ping, de directeur van het Bureau voor Hongkong en Macau in Peking, geloofde het. En toen we bij de formulering kwamen van de passages over de doorgaande trein dat de laatste Legco onder de Britten ook in overeenstemming zou zijn met de voorzieningen van de Basic Law, en dat dan alles zou doorgaan zei ik : als ! Als die overeenstemming er zou zijn want was ze er niét, dan geen doorgaande trein ! En dan moesten we zien hoe we onze eigen Wetgevende Vergadering samenstelden volgens de Basic Law. We hebben daar haar en pluim over gevochten op de redactiesessies, en uiteindelijk ben ik erin geslaagd dat woord als in de Basic Law te laten zetten. Al goed. Normaal is er geen mens die een wet schrijft waarin iets voorzien is als iets anders, maar waar niets voorzien is als dat andere niét gebeurt. Stom ! Nu zaten we met een witte vlek over wat er moet gebeuren als die trein niet rijdt. En, precies zoals ik verwacht had, toen kwam Chris Patten, die alles veranderde en de doorgaande trein onmogelijk maakte. De Britten houden nu staande dat Pattens hervormingenpakket in overeenstemming is met de Basic Law en de Joint Declaration. Maar al wie daar heel even onbevooroordeeld een blik op werpt, ziet dat dat niet het geval is. Ze blijven het beweren. Maar in China... Zo gauw Chris Patten zijn hervormingen had voorgesteld, gaven Chinese ambtenaren onder meer Lu Ping, die de leiding had toe dat China misleid geweest was. Toen zei ik : ?China heeft zich niet laten misleiden, jij hebt je laten misleiden ! Want ik zit ook in het redactiecomité, ik zit in het Nationaal Volkscongres, en ik heb daar luid en duidelijk over gesproken dus op z'n minst een deel van het Chinese volk was niet misleid !? Toen zijn de zaken volgens u verkeerd beginnen lopen. LIU YIU CHU : Lu Ping stond onder grote interne druk om zich te verantwoorden en ik geloof dat hij sindsdien niet meer echt gewerkt heeft. En het incident van 4 juni 1989 bij het Tian An Men-plein heeft natuurlijk ook iedereen geschokt. Ze konden zich niet meer op hun werk concentreren. Maar goed, zelfs als de doorgaande trein had kunnen werken, en Chris Patten was niet met zijn hervormingen aangekomen, of hij had ze niet in de praktijk gebracht, dan bleef nog altijd de vraag open hoe de twintig procent zetels voor niet-Chinese kandidaten moesten verdeeld worden. Dat was niet geregeld. Het echte werk was helemaal niet gedaan. De nationaliteitskwestie was niet geregeld, en het is nog steeds niet duidelijk hoe Chinese burgers in Hongkong een paspoort kunnen krijgen. Daar is nooit met ons over gesproken. Of wie het recht heeft om hier te verblijven, hoe je aan dat recht komt, hoe je het verliest. Zo laat... Dat heeft geen uitstaans met Chris Patten ! En dan kregen we de aanloop naar de Voorlopige Legislatuur, die zogenaamd verkozen moet worden door mensen die ze zelf eerst moet aanstellen... De logica is volledig zoek. Dat soort werk hebben we gezien. Waarom ? Omdat alle aandacht naar twee dingen ging. Enerzijds de confrontatie met Chris Patten en de uitwisseling van verbale raketten, anderzijds het smeden van een eenheidsfront : het benoemen van oud-leden van Legco in hun comités om te kunnen zeggen, al die mensen zijn naar ons overgelopen. Maar ze vergaten dat de mensen die aan hun kant hadden gestaan in die lange discussie over het terugwinnen van Hongkong dat meestal niet deden omdat ze zoveel van de communisten hielden. Maar omdat zij het koloniale tijdperk wilden beëindigen, en de schaamte en de vernederingen van zich wilden afwentelen. Daarom heb ik meegewerkt. Ze hebben de interne cohesie van hun aanhang ernstig beschadigd, omdat ze het einddoel almaar uit het oog verloren. Het einddoel was, dat Hongkong terug bij China kwam, en dat China een hoge graad van autonomie beloofd had. Veel mensen hebben de Chinese kant gekozen omdat ze hun politieke rechten als Chinese burgers gerespecteerd wilden zien. Die passen ervoor onder ex-raadsleden te staan als T.S. Lo, die geen grein zelfrespect aan de dag leggen, en die nu nog niet weten van welk land ze burgers zijn ! Terwijl het, aan de Britse kant, natuurlijk erg ongelukkig uitkomt dat Chris Patten alleen maar naar Hongkong gekomen is omdat hij thuis zijn verkiezing verloor. Misschien waren de zaken doeltreffender aangepakt door een gouverneur die de gemeenschappen en de achtergronden kende, en die wist wat er onderaards en in hogere sferen aan de hand was. Chris Patten is puur Brits. En die komt hier, naar een stad waar de meeste mensen twee of drie culturen hebben, soms al drie generaties lang. Wij denken en voelen in twee talen. Al wat we zeggen en doen heeft betekenissen in verschillende contexten. Maar Patten niet. Die moest wel fouten maken. Daar komt bij dat al wat hij zegt niet alleen voor de galerij is, maar ook voor het publiek thuis. Nu zitten we, heel ongelukkig, met een verwarde situatie. Hoe geraken we daaruit ?? GEEN ONDERDANEN.Zo is Liu Yiu Chu, die zich altijd achter het Chinese standpunt geschaard heeft als het Westen zich wou komen inmengen, ertoe gekomen de Pekingse bureaucraten veel minder sympathiek te vinden als die zich over Hongkong gingen buigen. Ze vindt ze ?autoritair inzake de ontwikkeling van democratie in Hongkong?. En ze zouden wat meer open kunnen staan, wat democratischer kunnen zijn, en meer vertrouwen kunnen hebben in de mensen van Hongkong. ?De Hongkongers zijn heel patriottisch. Ze zijn de westerse levenswijze gewend en de vrijheden, maar weten waar hun hart zit. Ze houden hun mond niet en gedragen zich niet meer alsfeodale Chinese onderdanen. Het zal, denk ik, zeker tien, twintig jaar duren eer de twee wat dichter naar elkaar gegroeid zijn, zodat die van Hongkong en die van het vasteland echt kunnen communiceren, als alles goed loopt. Maar daar hebben onze westerse vrienden zich niet mee te bemoeien. Het Chinese volk moet dat zelf maar weten te regelen. Hulp van buitenuit maakt de zaken maar moeilijker.? De puinhoop zal vanzelf moeten wegspoelen. De bureaucraten waren bureaucraten en deden hun werk niet zoals het hoorde. Voor haar ontzette juristenogen ziet Liu Yiu Chu elke week de grootste tegenstrijdigheden voorbijtrekken. De Britten zaaiden verwarring, de democraten begingen tactische fouten die ze in geen generaties vergeven zullen worden. En de Chinezen van Hongkong, die even geboeid waren, zijn weer achterover gaan leunen, in afwachting. Een compromis, weten zij, zal er wel komen. Het zal nu geen afgesproken compromis meer zijn, maar een feitelijk compromis. Daarna zullen ze wel zien. Sus van ElzenAlle Hongkong-Chinezen voor zichzelf ? Legco-democraten (met Emily Lau) in een protestbetoging tegen de Chinese tactieken.Hongkong Terminal 8 : de grootste containerhaven ter wereld. Weg met de rubberstempel-vertegenwoordiging die China wil opleggen ! Gele uithangborden in de wijk Mong Kok wijzen op prostitutie.Sociale woningbouw op z'n Hongkongs : sleutel op de deur ?Martin Lee : een muur van wetteksten optrekken.