Van Pierrot Lunaire wordt gezegd dat het bekend is, maar wie kent het écht? De 21 gedichten staan bol van de symboliek en de atonale muziek van Schönberg uit 1912 is vandaag nog altijd geen makkie. Daarom is de beslissing van programmator Marc Delaere om een extra 'stem' toe te voegen aan de originele bezetting goed bekeken. Het geeft het publiek de mogelijkheid om de finesses van de tekst beter te begrijpen en ook de soms extreme expressie van de muziek te vatten.
...

Van Pierrot Lunaire wordt gezegd dat het bekend is, maar wie kent het écht? De 21 gedichten staan bol van de symboliek en de atonale muziek van Schönberg uit 1912 is vandaag nog altijd geen makkie. Daarom is de beslissing van programmator Marc Delaere om een extra 'stem' toe te voegen aan de originele bezetting goed bekeken. Het geeft het publiek de mogelijkheid om de finesses van de tekst beter te begrijpen en ook de soms extreme expressie van de muziek te vatten. Dirk Roofthooft zal elk gedicht eerst zonder de muziek voordragen - de originele Franse versie uit 1884 van de Leuvenaar Albert Giraud én de Duitse vertaling van Otto Erich Hartleben waarop Schönberg zich baseerde - en pas daarna zullen mezzosopraan Alison Wells (Sprechstimme) en de leden van London Sinfonietta hetzelfde gedicht muzikaal vertolken. Na de pauze krijgt het publiek dan de volledige Pierrot Lunaire te horen. DIRK ROOFTHOOFT: Absoluut! Literair gezien is dit zeer 'atonale' poëzie. Daarom is het ook zo moeilijk om de inhoud te ontcijferen. De grammatica is ondergeschikt aan de dramatiek en de expressie van de tekst. Het is niet van belang of de woorden helemaal kloppen. Het is een soort gemoedstoestand, een extreme expressie van zijn. Het is spelen met klank ook. ROOFTHOOFT: Wel, ik heb begrepen dat het niet volstaat om elke dag de cd te beluisteren of te gaan lezen over het stuk. Uiteraard héb ik dat gedaan. Maar op een bepaald moment wist ik dat ik mijn voeten moest vegen aan de partituur, om het even plat uit te drukken. Ik wil de inhoud brengen zoals Roofthooft die ziet. Wat niet betekent dat mijn interpretatie vast staat. Integendeel. De confrontatie met de musici (mezzosopraan Alison Wells en acht instrumentisten) bevrucht mijn interpretatie en wijzigt ze. Ik heb een enorm vertrouwen in muzikanten. Als ik iets niet begrijp, ga ik nog eerder de dirigent of een muzikant om uitleg vragen, dan een dramaturg. Kennis via waarneming. Zo zie ik het. ROOFTHOOFT: De thematiek zit heel dicht tegen de waanzin aan. Een dichter, een clown, een mens dweept met de maan, met de natuur. Hij wil tot een hoger niveau komen. Iedere zoektocht naar de hoogste toppen levert echter onvermijdelijk crisismomenten op. Daarom verlangt Pierrot al vlug weer naar rust, naar een kalme vlakke zee. ROOFTHOOFT: Wat de natuur en in het bijzonder de maan met hem doet, wordt duidelijk in het middendeel. Hij wordt 'mondestrunken', maandronken. 's Nachts op straat merkt hij plots dat hij een maanvlek op zijn rug heeft! En tot 's morgens vroeg zit hij zijn rug te schrobben om die eraf te krijgen. Maar dat lukt hem niet. ROOFTHOOFT: Ja, dat is het absurde. Hij ziet overal maanstralen. Hij wordt maanziek, lunatic. Zoals mensen die huilen bij volle maan, of zoals de wolven. Maar de vraag is óf die vlek er zit. En in hoeverre die vlek van de maan komt. Ze zat er misschien al altijd. ROOFTHOOFT: Zeker. De Pierrot in mij is diegene die streeft naar ultieme schoonheid, naar de perfectie. Maar hoe bereik je perfectie? Of je bereikt ze niet, en dat is frustrerend, of je hebt vreselijk veel moeilijkheden om die te bereiken. En zo kom je in een crisis. En slaap je slecht. En ga je helemaal over de kop, zodanig dat je gaat denken: och, kon ik nu maar iedere dag gewoon voetbal kijken en pinten bier drinken. Je krijgt vlekken op je zijn, op je manier van bewegen, van slapen. ROOFTHOOFT: De maan is zeker een personage. ROOFTHOOFT: In de vertalingen is dat een groot dispuut. (denkt na) Wat zou jij zeggen? ROOFTHOOFT:... En ook de zon, zij, is vrouwelijk! Maar in het Frans zeg je wel 'le' soleil. (lacht uitbundig. Dan, weer ernstig) Wat betekent de maan voor jou? ROOFTHOOFT:... en de maan is verantwoordelijk voor eb en vloed, en voor cyclische gebeurtenissen zoals men- strueren. Maandstonden komt eigenlijk van het woord 'maan-stonden'. De 'd' hebben ze er later aan toegevoegd. Eén cyclus van de maan duurt 28 dagen. Ik denk dat ze vrouwelijk is. Je zegt toch: zij is vol, bij volle maan. ROOFTHOOFT: 't Is iets ongrijpbaars... Pierrot Lunaire gaat ook over kunst, en over de taak van de kunstenaar. Want kunst, muziek maken, wat is dat? Dat is: iets ongrijpbaars grijpbaar maken. Dát proberen over te brengen op een publiek wat niet uitgelegd kan worden. ROOFTHOOFT: Tuurlijk! Alles wat hij niet bij zichzelf vindt, zoekt hij elders. Een anekdote: ik kreeg net een kaartje van een man die al 42 jaar invalide is. Hij verzamelt handtekeningen van acteurs die hij bewondert. Om aan zijn leven een beetje zin te geven. Ook hier is de adoratie van 'een maan' extreem geworden. ROOFTHOOFT: Pierrot is een clown! Dat verlangen naar rust, na een crisis, dat is zo komisch! Van op een afstand zijn acteurs en schilders ook een beetje komisch. 't Heeft iets aanstellerigs. Ze vertrekken vanuit een soort puurheid, maar uiteindelijk draait het om het ego. En het ego krijgt het dan moeilijk en verlangt terug naar zijn luie zetel. Als dat niet komisch is! Ik heb moeten lachen bij het lezen van die gedichten. ROOFTHOOFT: Ik vind de manier waarop muzikanten omgaan met hun materiaal heel erotisch. ROOFTHOOFT: Dat één zijn met de partituur, bedoel ik. Voor muzikanten is dat de muziek, voor ons, acteurs, is dat de tekst. Ik vind dat maar weinig acteurs dezelfde innerlijke gewaarwording hebben als muzikanten. Acteurs gaan meestal vóór de tekst staan om zichzelf te profileren, terwijl ze de tekst zouden moeten profileren. Muzikanten zijn volgens mij toch een stuk bescheidener. Ze staan dienstbaar tegenover hun materie. Een acteur denkt meestal: ik moet het nog mooi máken. Maar het mooie ís er al. ROOFTHOOFT: Nee, helaas. Maar ik zou graag die tekst van Pierrot Lunaire uitspreken met de nauwkeurigheid van een violist, begrijp je? Het is millimeterwerk. Als een violist een vinger te veel naar rechts of naar links zet, klinkt het vals. ROOFTHOOFT: In het feit dat ze niet concreet is. Een woord daarentegen is wél concreet: een tafel is een tafel. Muziek is ook zo ingrijpend. Ze is in staat plots mooie of pijnlijke herinneringen op te roepen. Ze maakt geen omweg via de hersenen. En dat doet het woord wél. Het woord is zo frustrerend omdat je niet alles ineens kunt zeggen. Het is bewezen dat elke mens maar tien procent kan zeggen van wat hij op dat moment denkt en voelt. Dat is toch verschrikkelijk! We kunnen gewoon niet zo rap praten als dat we denken en voelen. Dus de leugen begint al in de keuze van mijn woorden, en vooral in wat ik níét zeg. Een liefdesverklaring in woorden is veel ontoereikender dan via muziek. Door alleen maar te zeggen: gij zijt zo teder... bijvoorbeeld, sluit ik al de andere kwaliteiten uit. Muziek is zo niet. Ik kan voor u een muziekstuk componeren en tegelijk mijn liefde voor u verklaren, omdat muziek zich niet 'uitspreekt'. Daardoor wordt de liefdesverklaring compleet. Dat is het opwindende aan muziek. Greet Van 't veld 'Pierrot Lunaire' door London Sinfonietta o.l.v. Diego Masson, met Alison Wells (Sprechstimme) en Dirk Roofthooft (recitant) in Leuven, 24/10, Aula Maria-Theresiacollege, 20 u. 30. Het concert is onderdeel van een congres van de KU Leuven rond Pierrot Lunaire op 24 en 25/10. De toegang is gratis. Inschrijvingen: 016-32 48 96 of 016-22 24 99 of via mail: stephan.weytjens@arts.kuleuven.ac.be De film 'Pierrot Lunaire' van Eric de Kuyper wordt vertoond op de tweede congresdag en door de cineast zelf ingeleid. 'Pierrot Lunaire' door het Prometheus Ensemble met de film van Eric De Kuyper: Mechelen, 23/10, Stadsschouwburg, 20 u. 30 (tickets: 015-29 78 22), Brussel, 27/10, Flagey studio 4, 20 u. 15 (tickets: 02-641 10 20), Eindhoven, 30/10, Muziekcentrum Frits Phillips, 20 u. 15 (tickets: +31-40-244 20 20)'Acteurs en schilders vertrekken vanuit een soort puurheid, maar uiteindelijk draait het om het ego.'