In Beieren weten ze het al: Angela Merkel is zoals de euro, niemand zit erop te wachten, maar komen zullen ze. Alleen hadden de stoere Beierse christen-democraten van de CSU Merkel even lang uitgesteld als die euro. Tot 2002 of later, misschien.
...

In Beieren weten ze het al: Angela Merkel is zoals de euro, niemand zit erop te wachten, maar komen zullen ze. Alleen hadden de stoere Beierse christen-democraten van de CSU Merkel even lang uitgesteld als die euro. Tot 2002 of later, misschien. Nu is Beieren weliswaar Duitsland niet. En de CSU is geen spiegelbeeld van de Duitse CDU-zus. De CSU beheerst sinds 1961 de deelstaat Beieren en de erfenis van de in 1994 overleden 'keizer' Franz Josef Strauß wordt veilig beheerd. De grote CDU zit ongemakkelijk: ze wil middenstand en boeren, arbeiders en intellectuelen verenigen, ze zit in spagaat tussen het conservatieve Zuid-Duitsland en het liberale Noorden. In Beieren geldt nog steeds de oude Strauß-leuze: rechts van de CSU is geen plaats meer voor gelijk welke partij. En dus trekt de CSU ruig van leer tegen de euro, de asielzoekers en de jeugd van tegenwoordig, maar zelfs in Beieren durven de conservatieven niet meer hardop te zeggen dat vrouwen uit de politiek weg moeten blijven. Denken doen ze het natuurlijk wel, zeker met die nieuwe voorzitster. Alleen al het feit dat ook de Duitse anti-CDU gezinde kranten zich uitputten in lovende portretten, was 'een vernieuwing te ver'. Maar ze kunnen er niet omheen dat Angela Merkel meer primeurs levert dan gelijk welke kandidaat-partijvoorzitter voor haar: ze is de eerste vrouw op die post, de eerste 'Ossi', ze is met haar 45 jaar erg jong, amper tien jaar lid van de partij, ze is eerlijk en ongemeen populair bij de basis. Ze werd zelfs uitgeroepen tot de populairste politicus van het land. Daar kan je als partij natuurlijk niet omheen. Zeker niet als de andere kandidaten één voor één wegvallen. Partij- en fractievoorzitter Wolfgang Schäuble zat te diep in de financiële schandalen rond ex-kanselier Helmut Kohl en moest dus weg. Volker Rühe verloor in zijn deelstaat de verkiezingen met een klap die Duitsland op zijn grondvesten deed daveren. Bernhard Vogel (67) en Kurt Biederkopf (70) kunnen dan wel populair én betrouwbaar zijn, met zulke bejaarde heren verkoop je geen verjonging van de partij. En de basis staat te schreeuwen om vernieuwing, om het afscheid van de Opa's en meer van dat fraais. Angela Merkel dan maar, met de waarschuwing dat van haar wordt verwacht dat ze de partij vernieuwt en niet vernielt. Het wantrouwen is erg groot, maar wel te verklaren, want eigenlijk weet niemand goed waar Merkel voor staat. Progressief? Conservatief?EEN OSSI IN BERLIJNZe werd in 1954 in Hamburg geboren, maar verhuisde met haar ouders naar de toenmalige DDR. Haar vader was een linkse dominee die in Brandenburg en later in Berlijn werkte. En omdat ze uit een gelovige familie kwam, kon ze geen leraar of tolk worden. Het werd dus natuurkunde in Leipzig, later in Berlijn. Pas tegen het einde van de jaren '80 ging ze mee in het groeiende verzet: lid van de Demokratischer Aufbruch en later vice-woordvoerster van de laatste DDR-premier Lothar de Maizière. Pas in 1990 werd ze lid van de CDU, kwam ze in het Duitse parlement en werd ze een jaar later door Kohl zelf in zijn regering gehesen. 'Das Mädchen' noemde hij haar liefdevol en hij wist dat zijn excuus-Truus uit de DDR hem stemmen opleverde. Maar serieus werd ze niet genomen: ze werd minister van Vrouwen- en Gezinszaken en later van Milieu. Drie thema's waar Helmut Kohl echt niet wakker van lag. In 1998 verloor de CDU, na zestien jaar bewind, de verkiezingen. Kohl ging ontgoocheld weg en werd opgevolgd door Schäuble, die zijn post van secretaris-generaal doorgaf aan Angela Merkel. De grote onbekende, die wel geen brokken zou maken. Hoewel. Binnen de christelijke CDU was veel onbehagen rond Merkel gegroeid. Haar gematigde standpunt over abortus en homo's: kon dat wel binnen een partij die stond voor gezin en moraal? En waarom trouwde het mens niet? Goed, ze was gescheiden, maar ze leefde wel sinds 1981 samen met Joachim Sauer. De Keulse kardinaal Joachim Meiser hield voor dat een topkader van de CDU toch maar beter in regel kon zijn en kreeg lik op stuk: een huwelijk was niet gepland en, tussen haakjes, kinderen ook niet. Politieke carrière en kinderen: dat zag ze niet zitten. Toen ze na de verkiezingsnederlaag toch trouwde, meldde ze dat niemand haar nu van verkiezingstrucs kon beschuldigen. Vreemd mens, maar gelukkig waren de oude heren er nog. Die verpersoonlijkten toch echt de partij van 'Familie, Kerk, Volkswagen en Vaderland'.EERLIJK ZIJN, DOET PIJNToen barstte het financiële schandaal los: verhalen van Zwitserse bankrekeningen, plastic zakken vol geld, oneerlijkheid in het kwadraat. Merkel reageerde geschokt: dit was niet waar, dit kón niet waar zijn. Háár CDU deed zoiets niet. Maar het was waar en Merkel was de eerste om zich te distantiëren van Kohl, de vaderfiguur die geen tegenspraak duldde. Iedereen moet ooit de navelstreng doorsnijden, zei ze. Ook het systeem-Kohl met al die deals in duistere achterkamertjes sabelde ze neer. Duidelijkheid is vertrouwen. 'Ze maakt enkel slachtoffers', zeggen haar tegenstanders. 'Wie haar steunt, wordt vermoord: De Maizière, Kohl, Schäuble: allemaal weg.' Maar juist omdat zij ervoor uitkwam dat het waar was, dat het erg was en zelfs verdomd pijn deed om toe geven: daardoor overleefde ze en werd ze ongemeen populair. Ze vond dat de CDU sterk genoeg was om de smeerboel zelf op te ruimen. Zij vertelde op persconferenties wat een grondig onderzoek van de boeken had opgeleverd. Ze vond dat Kohl maar helemaal weg moest, omdat het niet kán dat zelfs een ex-bondskanselier de tanden op elkaar houdt en vindt dat zijn erewoord voldoende is. Zij vond dat het geld dat Kohls vrienden voorschoten om de miljoenenboetes te betalen, moest worden gecheckt. Wettig ingeschreven schenkingen, geen duistere steun meer. De financiële knal veegde een hele generatie oude getrouwen weg die al jaren breeduit in de zetels van de macht zaten. En jong-Duitsland rook zijn kans. Er moest nu een einde worden gemaakt aan een tijd waarin Kohl het programma en het programma Kohl was. De CDU moest duidelijk zeggen waar ze voor stond en waar ze naartoe wilde. De basis eiste inspraak en de oude heren zagen een mogelijkheid om Merkel kwijt te raken. Een grote 'ronde van Duitsland', met debatten, zou wel aantonen dat Merkel niet genoeg ervaring had. Het pakte anders uit. Angela veegde de vloer aan met haar tegenstanders en tegenkandidaten. De vrouwen stonden al aan haar kant, nu kreeg ze ook de jongeren mee. Het Stop-Merkel-front viel uit elkaar. Maar de messen zijn geslepen. En dus wordt plotseling gevraagd waar zij voor staat. Is ze links, rechts, christelijk, modern? Niemand weet het. Haar zwakke punten zijn wel bekend. Ze heeft geen netwerk van machtige vriendjes op alle posten. Ze is ongeduldig en direct. Ze wil antwoorden op haar vragen en ze heeft geen geld, alleen maar een partij die tot over de oren in de schulden zit en een top die wantrouwig kijkt. Maar ze boezemt vertrouwen in, ze heeft geen kapsones: ze belt zelf op, spreek iedereen zonder onderscheid netjes met 'U' aan en gebruikt nooit het felbegeerde sleuteltje dat ervoor zorgt dat de lift in het partijgebouw ineens naar de bovenste verdieping suist. Er is wel een probleem: er is eigenlijk geen kantoor voor de partijvoorzitter. Die was totnogtoe altijd ook premier of kanselier of fractievoorzitter. Merkel niet. Die wordt gewoon voorzitster. Tenminste als het partijcongres zijn zegen geeft. In Beieren troosten ze zich ondertussen: een grote schoonmaak is eigenlijk toch vrouwenwerk. En 2002 en de volgende nationale verkiezingen zijn nog ver. Net als de euro.Misjoe Verleyen