Over een goeie maand zal minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (PRL) in twee reizen vijf landen in Centraal-Afrika hebben bezocht: het nu alweer anderhalf jaar door oorlog verscheurde Congo, plus Zimbabwe en Angola, twee landen die de Congolese president Laurent Kabila ter hulp zijn gekomen, en Oeganda en Rwanda, de twee landen die Kabila aan de macht hebben gebracht maar zich vervolgens tegen hem keerden.
...

Over een goeie maand zal minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (PRL) in twee reizen vijf landen in Centraal-Afrika hebben bezocht: het nu alweer anderhalf jaar door oorlog verscheurde Congo, plus Zimbabwe en Angola, twee landen die de Congolese president Laurent Kabila ter hulp zijn gekomen, en Oeganda en Rwanda, de twee landen die Kabila aan de macht hebben gebracht maar zich vervolgens tegen hem keerden.Al van bij zijn aantreden vorige zomer liet Michel verstaan dat hij een actievere Congopolitiek wou voeren en meer 'op het terrein' aanwezig wou zijn. Het is een werkmethode die de nieuwe BZ-minister na aan het hart ligt: erbij zijn, zichtbaarheid verwerven, betrokkenheid laten blijken door ter plekke te gaan. Als de aarde in Turkije beeft, gaat hij dus persoonlijk het puin bekijken. Nog een manier om te laten zien dat België bestaat, was het blijven aandringen op vervolging van de Chileense ex-dictator Augusto Pinochet. Voor Michel kan België internationaal beter het voortouw nemen dan te wachten tot wanneer een consensus tot stand komt tussen zijn partners en bondgenoten. Want dan is het te laat om nog op de besluitvorming te wegen en laat je die aan de grote landen over. Het bleek onlangs nog toen de Brit George Robertson zonder veel omhaal werd aangesteld tot secretaris-generaal van de NAVO. Michel vond dat kortweg 'grof'. Maar het haantje-de-voorste willen zijn, is niet zonder risico. De voortrekker moet er zeker van zijn dat de rest van het peloton zal volgen. Wat dat betreft, liep het nog goed af in de zaak-Oostenrijk, waar Michel binnen de EU het voortouw nam in het protest tegen de intrede van extreem-rechts in de regering in Wenen. Zoniet had België heel wat diplomatieke schade kunnen oplopen in zijn relaties met deze EU-lidstaat. Michels methodiek wordt wel eens 'spektakeldiplomatie' genoemd, die meer bedoeld is voor de televisiecamera's dan dat hij substantie bezit. Deels is dat ongetwijfeld ook zo, al vergroot zo'n beeldvorming de visibiliteit, wat kansen opent voor het publieke debat. En bovendien leiden symbooldossiers als de zaak-Pinochet ertoe dat - in dit geval: ethische - toetsstenen vorm krijgen. Michel moet het maar eens uitleggen waarom hij zoveel misbaar maakt tegen Pinochet of Jörg Haider, maar tegelijk andere lui met een even bedenkelijke democratische staat van dienst wél de hand gaat drukken. Het is een interessante denkoefening.DE MINISTER WINT TOCHMichels stijl is in alle geval het volmaakte tegendeel van de 'stille diplomatie' waar België in het verleden zo in uitmuntte. Die bestond uit veel gesmoes onder gelijken in discrete salons, waar pottenkijkers bepaald niet welkom waren. Ze werd onder meer door de zich als een sfinx gedragende Leo Tindemans (CVP) bedreven. Ze leverde, zoals bekend, niet altijd de beste resultaten op. Er is nog een ander interessant contrast tussen Tindemans en Michel. Om tal van redenen stond Tindemans enigszins geïsoleerd, zowel in de regering als in zijn partij. Michel kan zich daarentegen heel wat permitteren. Als vice-premier en sterke man van het paars-groene kabinet beschikt hij haast over zoveel bewegingsruimte als hij maar wil. Hij kan het zich dus veroorloven om zijn meningsverschil met staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking Eddy Boutmans (Agalev) aangaande de controle over de ontwikkelingsgelden maar verder te laten sudderen. Hij weet immers dat hij, wanneer het erop aankomt, toch aan het langste eind trekt. Met het nastreven van een meer voluntaristische en vooral meer zichtbare aanwezigheid op de internationale scene onderneemt Louis Michel een poging om België een wat hoger soortgelijk gewicht te geven in de diplomatie, een formaat dat zijn geografische belang overstijgt. Centraal-Afrika vormt daar een dankbaar en ook vertrouwd terrein voor: daar is wat te doen en België heeft er heel wat in te brengen aan ervaring, dossierkennis en goodwill. Michels voorganger Erik Derycke (SP) voelde zich daarbij nog gehinderd door de sentimenteel-historische argumentaties waar hij een broertje aan dood had. Congo is een land als een ander, vond hij. Zijn afstandelijke houding - hij kon ook weinig meer doen dan het einde van het Mobuturegime afwachten - leverde alvast het voordeel op dat hij Michel een enigszins geobjectiveerd dossier kon doorgeven. Maar het kapitaal staat nog uit en Michel wil het nu laten renderen. De sterren staan er ook goed voor. Het wereldgeweten heeft last van het verwijt dat het niet voldoende oog zou hebben voor de zwarte medemens, terwijl grote landen als de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk beseffen dat het in niemands belang is dat de (soms mee door hun gestuntel veroorzaakte) chaos daar nog lang blijft voortduren. En dat daar in de regio flink wat edel gesteente en zeldzame metalen in de grond zitten, telt natuurlijk ook mee. Er groeiden nog andere perspectieven. Er wordt weer enige voortgang gemaakt bij de uitvoering van de vredesakkoorden van Lusaka van juli vorig jaar. Daarvoor is nu weer een nieuwe startdatum vastgelegd, vandaag 1 maart. Bovendien gaven de Verenigde Naties dat proces vorige week een duwtje met hun besluit om een ruime, 5537 man tellende observatiemacht naar Congo uit te sturen, al durft niemand erop te wedden dat deze missie een succes zal worden.VREDE IS LONENDDe vredeswil pleegt te groeien naarmate de betrokkenen daar belang bij hebben. En omgekeerd leidt uitzichtloosheid al eens tot oorlogsmoeheid. Het Rwandees-Oegandese front tegen Kabila is allang verbrokkeld, waardoor bezet Congo opgezadeld raakte met drie door Kigali en Kampala gesponsorde, elkaar bekampende rebellenlegers. En het vergaat hen niet goed. In de Congolese territoria die ze controleren, krijgen ze steeds vaker af te rekenen met (mee door de kerk georganiseerd) verzet vanwege de bevolking, die hen zonder meer als buitenlandse bezetters is gaan beschouwen. Oeganda en vooral Rwanda verantwoordden hun optreden in Congo altijd met hun diplomatiek als legitiem erkende verlangen naar veilige grenzen met Congo. Die legitimiteit wordt echter ondergraven door de vele wreedheden die in Congo worden begaan. Een rapport van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch wees vorige week alle betrokken partijen daarvoor met de vinger. Ook beseft iedereen dat de bezetting steeds meer gepaard gaat met corruptie en grootschalige roof van bodemrijkdommen. En Kabila's belangrijkste bondgenoot, de Zimbabwese president Robert Mugabe, krijgt thuis af te rekenen met groeiend protest tegen zijn Congolese avontuur. Hij verloor er in februari al een referendum door, zodat de Zimbabwese elite, die ook niet bepaald armer werd van haar rol in Congo, het ergste vreest voor de parlementsverkiezingen van midden april. Zo opende zich een window of opportunity en het was nu voor Michel zaak om dat behoorlijk te gebruiken. De goede zin van een officieel bezoek aan een land in oorlog ligt al niet voor de hand. En naar één hoofdstad trekken, terwijl in dat conflict tal van staten zijn betrokken, helpt al evenmin voor wie een bemiddelende rol wil spelen en dus voor alle betrokkenen aanvaardbaar moet blijven. Michel vond begin dit jaar een aanleiding om Rwanda te bezoeken: de herdenking van de dood van tien Belgische blauwhelmen in april en het uitbreken van de genocide in dat land in 1994. Een maand later was het reisgezelschap al fors aangegroeid. Ook premier Guy Verhofstadt (VLD) en minister van Defensie André Flahaut (PS) willen er in Kigali bij zijn, met de familieleden van de vermoorde para's in hun zog. Voor Verhofstadt betekent Rwanda wat. In de vorige regeerperiode vond hij in het Rwandese drama een thema om, via de senaatscommissie die toen de moord op de para's onderzocht, het falen van de staat aan te klagen. Met een ongetwijfeld fel gemediatiseerd huldebetoon wil hij straks symbolisch aantonen dat het hem menens is om wat te doen aan 'de Belgische ziekte'. En omdat dus niemand het gevoel mag krijgen dat hij door de Belgische diplomatie over het hoofd wordt gezien, draaide Louis Michel nog snel een reisprogramma in elkaar dat hem van 12 tot 20 maart naar Congo, Angola, Zimbabwe en Oeganda zal voeren. Een brainstorming vorige maand met experts allerlei moet hem tegen dan een diplomatieke blauwdruk hebben opgeleverd. Want het volstaat niet om er te zijn, Louis Michel moet ook iets te zeggen hebben.Marc Reynebeau