We beginnen de vijfde week van bombardementen op Servië en Kosovo dat nu zo goed als "gezuiverd" is van Albanezen. De Navo maakt bekend dat de campagne nog weken kan duren, misschien tot in de zomer of nog langer. De eerste brokken zijn gemaakt. "Collateral damage" zoals dat tegenwoordig heet. Onschuldige burgerslachtoffers in een passagierstrein die voorbijkomt net op het moment dat een brug wordt weggeschoten. Tractoren met vluchtelingen die door een piloot voor militaire voertuigen worden gehouden. Zeven doden, vijftig doden, die de publieke opinie wakker schudden. Het besef dat dit niet écht een videospel is, maar een krachtmeting die de Navo zich niet eens kan permitteren te verliezen.
...

We beginnen de vijfde week van bombardementen op Servië en Kosovo dat nu zo goed als "gezuiverd" is van Albanezen. De Navo maakt bekend dat de campagne nog weken kan duren, misschien tot in de zomer of nog langer. De eerste brokken zijn gemaakt. "Collateral damage" zoals dat tegenwoordig heet. Onschuldige burgerslachtoffers in een passagierstrein die voorbijkomt net op het moment dat een brug wordt weggeschoten. Tractoren met vluchtelingen die door een piloot voor militaire voertuigen worden gehouden. Zeven doden, vijftig doden, die de publieke opinie wakker schudden. Het besef dat dit niet écht een videospel is, maar een krachtmeting die de Navo zich niet eens kan permitteren te verliezen. Navo-secretaris-generaal Javier Solana, een zachtaardige Spaanse sociaal-democraat die in een nachtmerrie moet leven, stond ons een interview toe. Hij bereidt zich voor op de vijftigste verjaardag van de Navo op 23 april, de top in Washington die een viering had moeten worden. En het begin van een nieuwe, mooiere Navo: uitgebreid met Hongarije, Polen en Tsjechië, in verstandhouding met Rusland, en met een ruimer takenpakket op het politieke en vredelievende domein. Het zal er warm toegaan. Deze oorlog die geen oorlog heet, verplicht iedereen krijgshaftig en vastbesloten uit de hoek te komen, maar bijgedachten zijn niet verboden. De Russen, die de Navo toch al niet zo'n goed idee vonden, blazen warm en koud. Ze dreigen met een nieuwe wereldoorlog en zeggen nadien dat daaraan geen aandacht hoeft te worden besteed. Toch stuurde president Boris Jeltsin zijn politiek zwaargewicht, ex-premier Viktor Tsjernomyrdin, de arena in om te proberen Slobodan Milosevic tot rede te brengen en een einde te maken aan de rampzalige toestand. Of hij veel kans op slagen heeft, blijft onduidelijk. Een vredesvoorstel van Duitsland werd door Milosevic prompt afgewezen. Maar een echt voorstel was dat ook niet - en het kwam niet van de Russen. Dat laatste lijkt toch hoe langer hoe meer een voorwaarde te zijn om tot een oplossing te komen. De oorlog dus. Noemen we het al oorlog?Javier Solana: Ik niet. Het is geen oorlog. Wat is het dan? Een soort hightech kanonneerbotendiplomatie?Solana: Neenee, dit is een militaire operatie ter ondersteuning van een diplomatieke oplossing tot Milosevic die aanvaardt. Geen oorlog. Oorlog is als je een land wilt veroveren. Wij willen helemaal niets veroveren, wij willen een bepaalde praktijk stopzetten. Wij hebben niets tegen het Servische volk. U wilt geen grondtroepen sturen omdat die doodgeschoten kunnen worden, terwijl de burgers ter plaatse... Men zegt wel dat voor de Navo soldatenlevens veel meer waard zijn dan burgerlevens.Solana: Hoezo? Piloten kunnen ook sneuvelen. Maar wij willen niet in een oorlog verstrikt raken. Grondtroepen naar Servië sturen, wil zeggen oorlog tegen Servië. Op dit moment wint Milosevic. Kosovo is zo goed als leeg...Solana: Neenee! Dat is gezichtsbedrog. Die man is aan het verliezen en hij weet het. Het probleem is dat hij tegelijk al te veel ellende veroorzaakt. Al die mensen verdreven, hun huizen platgebrand, hun oogsten, en zelfs hun persoonlijke documenten vernietigd zodat ze geen schriftelijke band met hun land meer hebben... Wij kunnen niet stoppen voor zij kunnen terugkeren. Hij lijkt te denken dat hij dit kan winnen.Solana: Hij vergist zich. Hij kan niet winnen. Het is onmogelijk dat wij in Europa, in ons werelddeel, op het einde van deze eeuw en het begin van de 21ste eeuw, zouden toelaten dat zulke dingen gebeuren. Wij zullen niet moe worden, en de publieke opinie ook niet na al wat ze te zien heeft gekregen. Tot het doel bereikt is: hij moet stoppen met het vermoorden van die mensen. Hij moet zijn strijdkrachten, zijn politie, zijn paramilitaire krachten uit Kosovo terugtrekken. Hij moet de vluchtelingen laten terugkeren - daarom moeten wij in Kosovo grondtroepen hebben, om de veiligheid van die terugkomers te garanderen. We zullen ook een economische inspanning moeten leveren voor de wederopbouw van Kosovo. Maar dat is het minste wat wij, Europeanen, kunnen doen als we onze morele status willen behouden. Dat is de morele strategie. Maar de militaire strategie lijkt achter de gebeurtenissen aan te hollen.Solana: Nee, dat gaat zo snel als het nu eenmaal maar kan. Een militaire campagne kan geen wonderen verrichten. We moeten volhouden. De militaire leiding zal van bij het begin wel geweten hebben dat bombarderen alleen niet genoeg zou zijn. Nu zijn de eerste brokken gemaakt - een passagierstrein, een konvooi met burgers beschoten. En iedereen weet dat dit soort dingen in een oorlog gebeuren en dat ze nog zullen gebeuren. Maar waarom zegt de Navo dat niet?Solana: We zeggen dat wél. Ik heb dat zelf toegegeven. Deze operatie is met de grootste zorg voorbereid. Wat betreft de keuze van doelwitten. En de instructies aan de piloten om geen of minimale "collaterale schade" toe te laten. Veel piloten keren met hun bommen naar hun basis terug omdat ze het doelwit niet duidelijk konden zien. Fouten worden gemaakt en dat spijt ons. Maar de operatie moet worden voortgezet, zo voorzichtig mogelijk. We mogen niet vergeten dat de verantwoordelijkheid voor dit alles bij Milosevic ligt. Hij is de man die al deze mensen naar andere landen jaagt. Eind jaren tachtig leek Joegoslavië onder de Oostbloklanden de meeste mogelijkheden te hebben, en dat is helemaal verwoest, door die man. Hij begon de oorlog tegen Bosnië en Kroatië. Hij is verantwoordelijk voor Sarajevo, voor Vukovar, voor Srebrenica, voor Dubrovnik... Hij heeft zijn land zoveel schade berokkend, en niet alleen zijn eigen land maar ook de buurlanden. En nu is Servië een heel arm land. Als dit het uitgangspunt en doel van uw actie is, hem te verwijderen...Solana: Het doel van de actie is het moorden te stoppen, en de terugkeer van de Kosovaren naar hun land mogelijk te maken. Dan lijkt die actie slecht doordacht, want ze treft haar doelwit niet.Solana: Nogmaals, dit soort actie - ondernomen door democratische landen met elk zijn publieke opinie, regering enzovoort -, dat vergt tijd. Zulke acties zijn niet voorbij in 24 uur. In 1995 heeft de Navo van eind augustus tot de twaalfde september gebombardeerd. Wekenlang dus, en niet eens tegen Milosevic zelf, maar tegen de Bosnische Serviërs. Dus, het hele concept dat men een paar bommen zou droppen en dat Milosevic dan wel gauw alles zou ondertekenen... Niet waar?Solana: Dat was een mogelijkheid! Dat zou veel beter geweest zijn voor hem. Maar terwijl hij schijnbaar mee onderhandelde in Rambouillet, was hij al begonnen met zijn troepenbewegingen en de deportaties. Vóór de eerste beslissing van de Navo waren al meer dan een half miljoen mensen op de vlucht, één op vier bewoners van Kosovo. Dan is de volgende vraag toch of militaire middelen de juiste zijn om uw doel te bereiken?Solana: Wel, we hebben er geen andere. De diplomatie heeft gefaald, en de brutaliteiten gaan voort. Beeld u heel even in dat de etnische zuivering bleef duren en dat wij niets deden en de Europese regering de andere kant op keek. Wat voor een schok zou dat geweest zijn in onze landen, als wij niets gedaan hadden terwijl negenhonderdduizend mensen hier vlakbij uit hun land gejaagd werden. Wat zouden wij, wat zou u gezegd hebben - de journalisten, de publieke opinie? Toch is die publieke opinie nu in verwarring. De helft van uw vrienden in Spanje, meneer Solana, loopt nu petities te ondertekenen om deze oorlog stop te zetten. U hebt een probleem bij het verkopen van deze actie.Solana: Neenee, zeker, wij leven in democratische gemeenschappen. Mensen denken verschillend, maar de meerderheid van de mensen steunt onze actie. Volgens de laatste peilingen die ik gezien heb, is tachtig procent van de mensen in Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië, zeventig procent in Spanje, bij de 75 procent in België, en alle regeringen, het eens over dit probleem. Milosevic zegt gelijk wat, heeft het over genocide door de Navo en niet door hemzelf. Terwijl u zich moet verdedigen voor veertig doden in een oorlog. Het is op z'n minst buiten proportie...Solana: Absoluut, er is een cruciaal verschil tussen hem en ons. Wij leven in democratische maatschappijen. Wij moeten uitleg en rekenschap geven, onze regering moet ermee naar het parlement. Daar hoeft hij zich allemaal niets van aan te trekken. Hij heeft geen vrije pers, alle informatie uit Servië komt van hemzelf. Terwijl wij hier blootstaan aan de kritiek van de vrije media enzovoort. Maar dat wij democratieën zijn, is ons grootste goed. En dit zijn onze waarden. Het is juist daarom dat Milosevic zo vreemd is voor ons. Omdat niets van wat hij verdedigt met onze waarden overeenkomt. Heeft u contacten met het UCK?Solana: Ik niet. Sommige landen hebben die wel. Wij niet. Wij hebben zeker contact met Kosovaren. Die kan je op tv het hardst zien applaudisseren voor onze actie. Maar niet het UCK. Ik heb ook geen contact met Rugova. Ik zou hem graag ontmoeten, buiten Servië dan. Maar hij mag het land niet uit. Dan hebt u ook geen plannen voor Kosovo.Solana: Jawel. Die hebben we. Maar wij zijn niet de enige organisatie die diplomatiek bezig is. De Verenigde Naties, de Europese Unie hebben hun initiatieven gelanceerd. Convergerende initiatieven, iedereen probeert hetzelfde te bereiken. De Russen ook, hoop ik. Het gaat om vijf punten om dit conflict te beëindigen. Het moorden stoppen, troepen terugtrekken, vluchtelingen laten terugkeren, vreemde troepen binnenlaten, en een politiek akkoord. Dat zijn ze. Verwacht u iets van het Russische initiatief met Viktor Tsjernomyrdin?Solana: Ja. De Russen hebben een belangrijke rol te spelen. En we zouden hen er graag bij hebben in de eindfase van het conflict. Wij werken nauw met hen samen, en ik hoop dat we dat in de toekomst zullen blijven doen. De Russen zitten met een gebroken hart. Ze verachten Milosevic, maar de Slavische volkeren zijn broedervolken. Ze kunnen hier dus een belangrijke rol spelen. Zo gauw ze met ons op dezelfde golflengte zitten, zal Milosevic duidelijker inzien dat hij geen toekomst heeft. Is er enig compromis mogelijk waarbij hij het noorden krijgt, en het zuiden...Solana: Neenee, dat bestaat niet. Dat zou geen rechtvaardige oplossing zijn. Rechtvaardig niet, maar misschien realistisch?Solana: Nee, ik hoop dat het niet zover komt. Dat is niet de positie van de internationale gemeenschap. En Kosovo onafhankelijk?Solana: Zoveel mogelijk zelfbestuur, zoveel mogelijk democratie in een Kosovo dat multi-etnisch, democratisch en veilig is. Maar we hebben al te veel grenzen hertekend. Zeker met geweld mogen we geen grenzen meer veranderen. Dadelijk komt de vijftigste verjaardag van de Navo. Groot feest?Solana: Nee, geen feest. Maar een moment om te erkennen dat deze organisatie, na vijftig jaar, de waarden verdedigt van onafhankelijkheid, democratie, verdraagzaamheid, waarop wij dit Europa willen voortbouwen. Voor dit conflict een militair karakter kreeg, was er veel sprake van een andere, ruimere rol voor de Navo. Zijn die plannen nu begraven?Solana: Tijdens de Navo-top in Washington gaan wij documenten aannemen, concepten voor de komende jaren. De Navo is geen wereldorganisatie. De enige wereldinstantie is de VN. De Navo is een regionale organisatie, en ze zal dat blijven. Maar we gaan ons ook bezighouden met peacekeeping-operaties zoals die in Bosnië in 1995. De zuivere veiligheidspolitiek voor onze leden blijft bestaan. Maar we zullen er dit soort missies bijnemen, om de stabiliteit te bewaren: crisismanagement, preventieve acties. Maar geen oorlog. Wij zijn op weg van een Europa van confrontaties naar een continent van samenwerking. Op z'n minst elke maand zit ik een vergadering voor van meer dan veertig landen, om de samenwerking voor veiligheid in dit werelddeel te bevorderen. Dat is het werk van de afgelopen drie jaar. In samenwerking met Rusland, de Oekraïne... Dat is het soort dingen die we trachten te doen. Maar nu is die relatie met Rusland in gevaar. Gaan we naar een nieuwe Koude Oorlog?Solana: Nee, wij hebben een tactisch meningsverschil over dit conflict, maar strategisch hebben wij hetzelfde doel. Rusland is bij al de diplomatieke initiatieven betrokken geweest van bij het begin. Er was een Rus bij de drie onderhandelaars. Ik zie daar geen gevaar, nee. Sus van Elzen